Smeerpijp op het strand

Het zwemwater voor de Nederlandse kust is van goede kwaliteit, behalve na een flinke stortbui. De ANWB vindt dat badgasten beter moeten worden ingelicht....

'Vandaag gaat het wel. De wind is aflandig, dus alles drijft lekker de zee in.' Martin (44) knijpt op het strand van Wijk aan Zee zijn ogen tegen de zon. Zijn kinderen zijn zojuist richting de vloedlijn gerend. 'Ze weten precies wanneer ze niet mogen zwemmen en alleen op het zand kunnen spelen: wanneer de wind van de zee komt. Dan blijft het allemaal in het water hangen, die rotzooi.'

Die rotzooi, dat is de lading die het riooloverstort van Wijk aan Zee nu en dan uitspuugt. Omgeven door een vierkant blok beton komt het uiteinde van de rioolpijp uit het droge zand te voorschijn, gemuilkorfd door een stalen raster. Daarin hangen opgedroogde slierten toiletpapier en enkele inlegkruisjes die tijdens de laatste noodlozing, vorige week zaterdag, zijn achtergebleven. Onderop het raster ligt een dode rat, ook droog. Waar het rioolwater zich een weg heeft gebaand naar de zee, loopt een smalle, vochtige geul.

De barman van strandtent Hooper's, even verderop, trekt een vies gezicht. 'Normaal gesproken springt ie open als het hard heeft geregend, dus in de winter en in de herfst. Maar deze zomer heeft ie al twee keer geloosd, de laatste keer zaterdag, toen het zo stormde.' Hij leunt op de toog en kijkt ernaar. 'Nou ja, het stinkt, maar hij staat er al sinds jaar en dag. Je raakt er aan gewend.'

Dat geldt niet voor veel badgasten. Die arriveren in Wijk aan Zee met kinderen, parasol en koelbox, en verwachten een schoon strand en veilig zwemwater. En dat kan op sommige dagen tegenvallen. Ondanks een wapperende Blauwe Vlag: Europees keurmerk voor 'uitstekend zwemwater'.

De ANWB, die de vlag in Nederland uitreikt, klaagt hier al jaren over. De bond liet onlangs weer een meting doen door TNO en meldde forse normoverschrijdingen. 'De badgast moet beter worden geormeerd', zegt manager Henny Kromhout. Op dagen dat de riooloverstorten in zee lozen, stelt hij, moet de blauwe vlag op die plekken worden gestreken en waarschuwingsborden worden geplaatst door de strandbeheerders. Zoals in het buitenland gebeurt.

Het risico op vervuiling door een riooloverstort ontstaat wanneer meer dan 25 tot 30 millimeter regen valt binnen 24 uur. Kromhout: 'Eigenlijk kun je op plekken waar geloosd wordt niet zwemmen als je tot een kwetsbare groep hoort; ouderen, kinderen of badgasten die bijvoorbeeld een oorontsteking hebben.' Streptokokken, een bacterie die in het rioolwater zit, kunnen leiden tot een maagdarminfectie, huidirritatie of oog-oor-en keelontsteking.

Na een inventaristie van riooloverstorten in 1999 besloot de Tweede Kamer dat overstorten die een gezondheidsrisico opleveren v2005 gesloten moeten zijn. Van de vijftienduizend riooloverstorten die Nederland toen had, bleken er 239 gevaarlijk voor de volksgezondheid.

Vandaar dat de loosvergunning van de gemeenten Bergen (NH) en Beverwijk (de gemeente waartoe Wijk aan Zee behoort) door Rijkswaterstaat per april 2005 wordt bedigd. Daartegen hebben de gemeenten echter beroep aangetekend bij de Raad van State. Voorlopig spuwen bij zware regenval de overstorten nietof slecht gereinigd water uit.

Dat heeft niet altijd te maken met het vermogen van de betreffende rioolwaterzuiveringsinstallatie. In Wijk aan Zee bereikt het teveel aan water de zuiveringsinstallatie in Beverwijk niet eens. Wat op het strand wordt uitgebraakt, is rechtstreeks afkomstig van het gemeentelijke riool.

Hans de Bie van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier meent dat het rioolzuiveringsbedrijf daar niets aan kan doen. 'Het is het riolenstelsel van de gemeente dat de watertoevoer tijdelijk niet aankan. Dat gebeurt alleen in gemengde riolenstelsels, waarin afvalwater en regenwater samen terechtkomen.' Een oplossing, stelt hij, is een gescheiden stelsel aanleggen of het regenwater meteen apart op te vangen.

Klopt, zegt ook Jeroen Dagevos van Stichting De Noordzee. 'Op lange termijn is scheiden de beste oplossing. Maar 2005 komt al aardig dichtbij en ik heb de indruk dat veel gemeenten daar helemaal geen geld voor hebben gereserveerd. Volgend jaar is dit probleem nog niet weg.'

Tegelijk zijn volgens Dagevos gemeenten veel geld kwijt aan kortstondige oplossingen, zoals het camoufleren van riooloverstorten met extra zand, en compensatie voor eventuele schade bij burgers. 'Er worden kosten gemaakt zonder het probleem echt aan te pakken', aldus Dagevos. De gemeente Beverwijk laat weten een gescheiden riolenstelsel te duur te vinden. 'De rioolbelasting voor de burgers zou te sterk stijgen', aldus een woordvoerder. Stichting De Noordzee suggereert dat gemeenten hun burgers tegen gereduceerd tarief een waterton aanbieden, waardoor het teveel aan regenwater in de rioleringen wordt gereduceerd. Desgevraagd vindt de gemeente Beverwijk dit een 'idee om enthousiast van te worden'.

Henny Kromhout van de ANWB wijst voor een alternatieve oplossing naar Denemarken: 'De Denen hebben meetboeien voor de kust die continu de waterkwaliteit meten. Die zijn aangesloten op een waarschuwingssysteem. Waarom hebben wij dat niet?'

Rijkswaterstaat, verantwoordelijk voor de kwaliteit van het zwemwater, verricht elke veertien dagen metingen. De pieken van vervuiling na zware regenval kunnen dus worden gemist. Daarom pleiten de ANWB en waterbeheerders ervoor dat Rijkswaterstaat intensiever gaat meten na stortbuien. Rijkswaterstaat heeft dit jaar budget vrijgemaakt voor zes extra metingen, maar de vijfde heeft al plaatsgevonden. Of de overheid nog vaker gaat meten, zoals de ANWB wil, kan Rijkswaterstaat nog niet zeggen.

In Wijk aan Zee hebben de meeste badgasten geen idee waarnaar ze kijken als ze voor het riooloverstort staan, laat staan hoe het met de kwaliteit van het zand en het zwemwater staat.

Tiny den Dunnen uit Heemskerk heeft al dertien jaar een strandhuisje recht achter het riooloverstort. Zij kreeg het na veel brieven en dreigen met een rechtszaak voor elkaar dat het riooluiteinde enkele meters verder naar de vloedlijn is verplaatst. 'Maar het is nog altijd een schande dat zoiets in deze tijd nog bestaat. Als het hard heeft geregend, drijven de drollen soms voorbij. En een paar dagen later spelen de kinderen hier gewoon op het strand.'

Meer over