Smakeloos populair

Wodka viert dit jaar haar vijfhonderdste verjaardag. In het Westen zijn wodkamixdrankjes een ongekend succes, een echte Rus moet er niet aan denken....

We gaan knallen knallen! knallen! knallen! lekker knallen met z'n allen!' De muziek dendert uit de luidsprekers van discotheek The Shaker in IJsselstein. De jongens en meisjes die op de dansvloer vol piepschuimen sneeuw op en neer springen het is Aprs-Ski Weekend steken joelend hun handen in de lucht. In zeker de helft van die handen zit een slank flesje met een troebel wit drankje: Smirnoff Ice, een van de wodkadrankjes dat het uitgaanspubliek de laatste jaren heeft ver overd.

De tijd dat Nederland een bieren jeneverland was en wodkacocktails alleen werden gemixt in dure hotelbars, is allang voorbij. Wie er in The Shaker bij wil horen, wijst aan de bar op de verleidelijk verlichte koelkast vol mixflesjes. Ook al kosten ze 4,50 euro, zo'n flesje moet je hebben, net als dat mooie mobieltje en het juiste merk spijkerbroek.

Wodka, iets voor een tegendraadse enkeling, is als ingrediënt van acht van de tien mixdrankjes het vaderlands gedistilleerd voorbijgestreefd. Voor de Nederlandse alcoholstokers is de plotselinge populariteit van wodka een godsgeschenk. Mixdrankjes, juich te het Productschap voor Gedistilleerde Dranken in zijn jaarverslag, zijn een 'succesvolle innovatie' die 'de onophoudelijke neergang in de gedistilleerdsector van de afgelopen jaren grotendeels heeft weten te compenseren'.

'Wodka lijkt niet op andere vormen van alcohol omdat er geen enkel excuus is om het drinken', merkte de Russische schrijver Vik tor Jerofejev op. Geen volle afdronk, niet op eikenhout gerijpt, niks turfsmaak. Wodka, dat is ongeveer 60 procent water, 40 procent alcohol. Zo grondig gefilterd dat er van de oorspronkelijke smaak niets is terug te vinden. Kleurloos, geurloos, smaakloos.

Zelfs in Rusland vindt niemand wodka echt lekker. Kijk hoe Russen drinken: ze slaan hun glas in één keer achterover, hun gezicht vertrokken in een grimas, ademen dan hard uit, alsof ze even een sprintje hebben moeten trekken, en pakken vlug een augurk om de smaak uit te wissen. Wodka is de efficiëntste manier om alcohol in je bloedbaan te injecteren.

Juist het gebrek aan smaak maakt wodka bij uitstek geschikt voor mixdrankjes, doceert Edward Vilé. 'Ze voeren alleen het alcoholpercentage op, verder eigenlijk niets.' Als trainer op de Amsterdamse Cocktail Acade my leert hij zijn cursisten de geheimen van een goede mix. Ze krijgen van hem theorie en oefenen aan mobiele bars met dummy's vloeistof met dezelfde kleur en consistentie als echte dranken voordat ze met echte Stolichnaya en Absolut in de weer gaan. Zo begrijpen ze vanzelf waarom er wel wodkaen geen jenevercocktails bestaan.

Tuurlijk, ooit mixte Vilé op verzoek een Dutch sour, maar het verbaast hem geen moment dat het nooit een klassieker is geworden. De jeneversmaak is te doordringend.

Voor de drankenindustrie is wodka een ideale basis voor nieuwe trendy mixdrankjes. Anders dan de Fran se cognac en de Schotse whisky is de productie van wodka niet gebonden aan één land. Elke destillateur kan wodka stoken. Waar het om draait is dat de wodkadrankjes op de goede manier in de markt worden gezet. 'Mixdrankjes zijn geen kwestie van smaak, maar van marketing', denkt cocktailkenner Vilé.

Als zijn cursisten blind proeven, vinden negen van de tien de mixdrankjes niet erg lekker. Zelf drinkt hij ook liever een wodka-martini, die niet zo kinderachtig zoet is. 'Die trendy drankjes spelen in op de puber-euforie. Lek ker zuipen. Jonge ren leven in een roes, smijten met geld, alleen omdat het sexy is met zo'n fles in je hand te staan.'

Sfeertje van pillen

Waar Russische drinkers elke pretentie hebben laten varen, doen Nederlandse drankenmakers er alles aan om hun wodkadrankjes het aura te bezorgen van een elixer.

Neem Puschkin, een Oostblok-wodka van dertien in een dozijn, dat na de val van de muur op de Westerse markt kwam. Net toen houseparty's in een razend tempo populair werden. Partygangers dronken weinig bier; bij het sfeertje van pillen, love en happiness hoorden spa, vruchtensap en heldere sterke drank als gin, tequila en natuurlijk wodka. 'Die hadden de naam van modernere, lichtere dranken, al stoelde dat nergens op', zegt Ruud Goesten, directeur van Allied Domecq Benelux, het drankenbedrijf dat Puschkin in Nederland verkoopt.

Maar de opgang van Puschkin begon pas goed toen de producent een smaakje en een kleurtje bij de wodka deed. Red, Black Sun en Time Warp moesten exclusief beginnen. Goesten liet een paar party's, openingen van galeries en de gay-lympics sponsoren, maar verkocht vooral vaak nee: alleen gelegenheden waar de smaakmakers te vinden waren, kwamen in aanmerking. Er moest een scene rond het merk worden gecreëerd. 'Toen dat was gelukt, was de weg naar de brede markt niet moeilijk meer.'

Toen de eerste mixdrankjes op de markt kwamen eerst de Bacardi Breezer, kort daarop de Smirnoff Ice en de verkoop alle records sloeg, lag het voor de hand om ook een Puschkin-cocktail in een hip flesje aan de man te brengen. Dat Puschkin-met-een-smaakje vaak werd gemixt met energiedrankjes was Allied Domecq al opgevallen. Geen gekke combinatie voor wie tot de vroege ochtend door wil dansen. Dus kwam er Vibe een naam uit de scene in een hippe fles, en een slogan bedoeld om 'een stukje uitdaging in te bouwen'. Do you dare to vibe?

De mixdrank is allang niet meer gericht op het trendy uitgaanspubliek. Ze staan in het schap bij de supermarkt, zijn te krijgen bij elke zaterdagavonddisco, en zelfs bruine cafés, het bastion van de bierbrouwers, hebben een paar flesjes in de koelkast gezet. De drankverkopers waren zelf verrast door de enorme omzetten. 'De consument bleek bereid 5 à 6 euro te betalen voor wodkamixdrankjes', zegt directeur Goesten. 'Dat zoveel mensen zich dat kunnen en willen veroorloven, hadden wij niet gedacht.'

Half delirium

De wodkahype is aan Rusland voorbijgegaan. Wodka is en blijft er een volksdrank (de gemiddelde Rus drinkt 180 flessen per jaar), maar wie jong en trendy is, drinkt bier. Wod ka begint een ouwelullen-imago te krijgen. Russische carriremakers associëren wodka met de eeuwig dronken Kolchoze-arbeiders. Wie vooruit wil komen, kan het zich niet veroorloven met een kater op zijn werk te verschijnen, laat staan om helemaal weg te blijven. Met bier kun je feesten zonder je met een een half delirium te drinken.

Dus kopen buitenlandse investeerders de ene na de andere brouwerij, terwijl de wodka-stokerijen maar niet uit de schaduw van de mafia kunnen komen. Dat 2003 is uitgeroepen tot het vijfhonderdste geboortejaar van de nationale drank stoelt niet op historische gegevens (volgens de legende werd de eerste wodka al in de vijftiende eeuw gebrouwen door een afvallige orthodoxe monnik die was opgesloten in het Kremlin), maar op het verlangen van de distilleerderijen het verloren terrein terug te winnen.

Het jubileum is een ideetje van de Kristall-fabrieken, met zestig miljoen flessen per jaar de grootste wodkaproducent van het land. Bur ge meester Joeri Loezjkov, zelf geheelonthouder, is een warm voorstander. De wodkamakers horen bij de grootste belastingbetalers in zijn stad. 'Russische wodka staat in de hele wereld in hoog aanzien, dus mag het jubileum niet worden genegeerd door het publiek', aldus Loezjkov.

De Nederlandse wodkamarkt is geëxplodeerd. De nieuwe mixdrankjes zijn bijna niet bij te houden. Marktleider Smirnoff heeft concurrentie gekregen van merken als Metz Ice, Eristoff, Wodnoff, Xi Climax, Dropshot, Feigling, Dutch Dynamite, wkd, Big Energy Bump. 'Een markt met een hoog cowboygehalte', volgens Allied Domecq-directeur Goes ten.

Veel drankjes zijn niet meer dan slim

bedachte marketing-gimmicks. Neem Plaag stoot, een doosje met zes flesjes, waarvan

er ééntje je tong blauw kleurt ('Tip: degene

met een blauwe tong moet een kledingstuk uittrekken!') Of Spuitje Viagraag, een wodka-vijgenmix die van een afstandje in

iemands mond moet worden gespoten (reclameslogan: 'Zijn we geil???') El pro bv uit Liempde, dat een nogal slijmerig wodkadrankje met vanillesmaak in zaadcelverpakking verkocht onder de naam Ik kom, kreeg een uitbrander van de Reclame Code Com missie.

Flügel is een mix van rode wodka met een energielimonade dat wordt verkocht in éénsloks miniflesjes. En géén hype, benadrukken Richard van den Ende en Daniël Schmidt van Flügel nv. Bij 'een Flügeltje' draait het meer om de beleving dan de smaak. Toen het drankje in 1996 door vier vrienden uit het Westland werd bedacht, wilden ze iets dat bij het wij-gevoel van een geslaagde party zou passen. Een 'fun-drankje', dat was het idee, iets dat je nooit alleen in een hoekje drinkt, 'een feestje in een flesje'.

Status

Dus duiken er in de discotheken en op feesten regelmatig promobabes op, mooie meiden met een tableau vol flesjes Flügel. Het bedrijf bedacht een doosje, zodat je kunt uitdelen aan je vrienden en vriendinnen, en je even in het middelpunt van de belangstelling staat. Het verschaft even 'een beetje status' en versterkt het groepsgevoel en de gezelligheid. Flügel drinken is een ritueel, doet Richard van den Ende met een leeg flesje voor: zet het knalgele dopje op je neus, klem de hals tussen je lippen, stop je vingers in je oren, hoofd achterover en doorslikken. Lachen!

De wodkadrankjes zijn de tienerdoelgroep allang ontgroeid. Ook als ze ouder worden, stappen ze minder snel over op het bittere bier in saaie bruine pijpjes. De brouwers, die procenten van hun markt zijn kwijtgeraakt, apen nu mixdrankjes na. Voor de oudere jongeren, die moe zijn van het uitgaan en toch willen bijblijven, bracht het Groningse Hooghoudt (van de dubbele graan jenever) vorig jaar drie smaken Wod ka Plus op de markt. 'Met het oog op de toekomst', volgens de jeneverstoker.

Meer over