Slowaken gaan naar de stembus over NAVO-lidmaatschap Oppositie meet krachten met Meciar

Nog één keer verdringen zich dinsdag de oppositieleiders van Slowakije voor de microfoon. Voor de laatste maal vertellen zij, op het Plein van de Slowaakse Opstand in Bratislava aan een hun sympathiek gezinde verzameling Slowaken, dat zij bij het referendum dat vrijdag en zaterdag wordt gehouden vóór lidmaatschap van de...

Van onze correspondent

Michel Maas

BRATISLAVA

Formeel gaat het referendum hierover, maar informeel gaat het voor de verzamelde politici over maar één ding: de vraag of Vladimir Meciar te verslaan is.

Eduard Kukan, voorzitter van de Democratische Unie van Slowakije: 'Dit referendum is een test voor de verkiezingen van volgend jaar.' Jan Carnogurski, ex-vice-premier en voorzitter van de Christen-Democratische Beweging: 'Een test zou ik het niet willen noemen. Maar het zal een signaal zijn.'

Wat het signaal precies zal inhouden, is overigens nog niet helemaal duidelijk. Want in het geval van de NAVO lijkt Meciar in alle gevallen winnaar: formeel is ook de regering-Meciar immers voor toetreding tot de NAVO. Dat staat althans met zoveel woorden in het regeerakkoord van de drie regeringspartijen. Alleen: sinds de kansen voor toetreding tot de NAVO drastisch zijn gedaald - in verband met de westerse twijfel aan het democratisch gehalte van de regering-Meciar - maakt de regering al geruime tijd terugtrekkende bewegingen.

Afgelopen week hebben de twee kleine regeringspartners, de nationalistische SNS en de (ex-)communistische Slowaakse Werkers Unie zich officieel tegen toetreding uitgesproken. Meciar zelf houdt zijn kruit droog. 'Onze regering heeft zijn eigen beleid inzake de NAVO', is de enige mededeling die hij heeft gedaan, en hij weigerde verder elk stemadvies.

En zolang hij niet voor of tegen is, kan hij met elke uitslag alle kanten uit. Zegt het volk 'ja' tegen de NAVO dan kan hij in Brussel de democraat uithangen en zeggen: 'Niet ik wil bij de NAVO, maar het Slowaakse volk wil het.' En zegt het volk massaal 'nee' of blijft het thuis dan sanctioneert het Meciars politiek die de kansen op toetreding tot de NAVO sterk heeft verkleind.

'Alibisme' heet deze manier van referendum houden in Bratislava. Het venijn van het referendum zit in de vraag: moet Slowakije rechtstreekse presidentsverkiezingen krijgen of niet. Het presidentschap komt volgend jaar vacant, wanneer de termijn van Michal Kovac afloopt. Kovac heeft zich de laatste jaren van een bondgenoot van Meciar ontwikkeld tot zijn lastigste tegenstrever en bijna enige serieuze opponent. Zo'n tegenstander heeft de premier liever niet nog een keer, en daarom verzet hij zich met hand en tand tegen het idee van rechtstreekse presidentsverkiezingen.

De regering heeft bij het constitutionele hof een verbod van dit deel van het referendum geëist - met een beroep op de grondwet. Volgens de huidige grondwet wordt de president benoemd door het parlement en dat wil Meciar, wiens coalitie in het parlement de absolute meerderheid heeft, zo houden. Het hof heeft nog geen uitspraak gedaan. Desondanks was maandag in de Slowaakse kiesdistricten de verdeling van de viereneenhalf miljoen referendumformulieren met daarop ook deze vraag al begonnen.

Heel even putte de oppositie daaruit hoop, maar die bleek vals. Zodra de regering lucht kreeg van de voorbarige distributie werd meteen opdracht gegeven alle verdeelde formulieren weer in te zamelen. De uitspraak van het hof wordt pas woensdag verwacht.

Op het plein in Bratislava lijkt de strijd over Europa te gaan. Wandelaars met Europa-T-shirts en spandoeken met NATO ANO (NAVO ja) stromen het terrein bij het podium op. Ze zijn teruggekeerd van een promotiewandeltocht langs zeshonderd dorpen - vijandelijk terrein: het terrein namelijk waar Meciar doorgaans zijn stemmen haalt. Kukan: 'Daar in de dorpen zullen we hem volgend jaar moeten verslaan. Het moet lukken. Het verschil was de vorige keer maar 5 procent. De mensen moeten alleen nu te zien krijgen dat Meciar te verslaan is, dan lukt het.'

Meer over