Nieuws

Slowaakse premier treedt af na stunt met Russisch Spoetnikvaccin

Zonder te overleggen met zijn coalitiepartners sloot de Slowaakse premier Igor Matovič een geheime deal voor 2 miljoen doses Spoetnik V. Begin maart nam hij de eerste 200 duizend triomfantelijk in ontvangst op het vliegveld van Košice. Een maand later is hij premier af.

 Premier Igor Matovic tijdens de persconferentie waarin hij zijn vertrek aankondigde.  Beeld AFP
Premier Igor Matovic tijdens de persconferentie waarin hij zijn vertrek aankondigde.Beeld AFP

Het aftreden van Matovič werd dinsdag officieel. Zondag kondigde hij al aan op te zullen stappen. Wel wil hij terugkeren als minister van Financiën. Met het opgeven van het premierschap hoopt hij de slepende kabinetscrisis in Slowakije te bezweren, terwijl het land met de derde golf van het coronavirus worstelt.

Slowakije is het eerste Europese land waar een regering valt over de aanpak van corona: met het aftreden van Matovič stapt automatisch het hele kabinet op. Daar waren de gelederen al enigszins uitgedund. Zes ministers gingen Matovič voor in het Spoetnikschandaal. De vorige minister van Financiën Edward Heger gaat een nieuw kabinet samenstellen. Onder hem gaat de oude coalitie verder in een nieuw jasje.

De regering, een brede maar onrustige coalitie van vier partijen, werd regelmatig op de proef gesteld door de politieke waaghalzerij van de premier. Matovič houdt wel van een gokje. Tijdens zijn premierschap, dat vrijwel gelijktijdig begon met de pandemie, kwam hij met gewaagde en originele plannen om Slowakije uit het coronaslop te trekken. Die boden hem bijkans de gelegenheid zich te profileren als sterke en slagvaardige leider. Soms pakte dat goed uit. Een plan om alle Slowaken tussen de 18 en de 65 te testen op corona zorgde in het najaar voor een tijdelijke stabilisering van de epidemiologische situatie in het land.

Solistische actie

Maar in zijn laatste idee heeft hij zich verslikt. Via een geheime tussenpersoon sloot Matovič een deal voor de aankoop van 2 miljoen Spoetnikvaccins, een behoorlijk aantal voor de 5,5 miljoen tellende Slowaakse bevolking. Dit deed hij zonder de andere partijen van zijn regering in te lichten. Die kwamen erachter toen Matovič zich zichtbaar tevreden liet fotograferen voor een militair vliegtuig met daarin de eerste lading van het Russische vaccin. Zijn minister van Buitenlandse Zaken noemde Spoetnik V de volgende dag ‘geen vaccin maar een werktuig in de hybride oorlog die Rusland tegen het westen voert.’ De Russen zouden erop uit zijn om met de vaccins verdeeldheid te zaaien. In Slowakije is dat gelukt. Matovič , aangespoord door kritiek op het vaccinatietempo in Slowakije, zei slechts in het landsbelang te handelen.

Het Russische vaccin ligt gevoelig. In tegenstelling tot Hongarije, waar al met Spoetnik wordt geprikt, zijn er in Slowakije meer scrupules om van de EU-lijn af te wijken. Des te groter is de ergernis over de solistische actie van Matovič, die voor zijn coalitiepartners de laatste druppel was. Slowakije is nu het tweede EU-land dat Spoetnik heeft gekocht. Op dit moment wordt het vaccin nog gekeurd door het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA). Ook Tsjechië en Oostenrijk hebben oren naar het Russische vaccin. Overigens heeft nog geen enkele Slowaak een Spoetnikprik gehad: het landelijk geneesmiddelenbureau is het vaccin nog aan het testen.

De samenstelling van het nieuwe kabinet wordt een stoelendans. President Zuzana Čaputová stelde minister van Financiën Edward Heger aan om een nieuw kabinet samen te stellen waarin hij zelf premier wordt. Daarin gaat Matovič de oude post van zijn partijgenoot Heger bekleden: de banenruil die hij voorstelde bij zijn aftreden. Andere ministers keren waarschijnlijk ook terug, op hun oude of een andere post. Nieuwe verkiezingen lijken hiermee afgewend.

Want hoe ongelukkig hun samenwerking soms ook is, verkiezingen zien de coalitiepartijen al helemaal niet zitten. Die verliezen ze waarschijnlijk. Op dit moment staat oud-premier Peter Pellegrini er goed voor in de peilingen, terwijl hij vorig jaar nog met succes uit het centrum van de macht is verdreven. Vooral voor Matovič ziet het er slecht uit: 80 procent van de bevolking vindt hem inmiddels onbetrouwbaar, bleek uit een peiling.

Meer over