Slachtoffer kan dader straf opleggen

In een vlaag van woede gooide de zwerver een stoel door het raam van het daklozentehuis. Prompt werd hij op straat gezet....

MARK VAN DRIEL

Van onze verslaggever

Mark van Driel

HAARLEM

Een zinloze rechtszaak, meent F. Olde Rikkert. De voorzitter van de Landelijke Projektgroep Dading (LPD) vindt dat niemand gebaat is bij de tijdrovende en kostbare gang van de dakloze naar de rechtszaal: de zwerver niet, het benadeelde tehuis niet en het overbelaste justitiële apparaat al helemaal niet.

'Dading' heet de oplossing die de LPD heeft bedacht. Sinds 1989 wordt er op kleine schaal mee geëxperimenteerd. En met succes. Verdachten van overtredingen als vechtpartijen, diefstal of vandalisme kunnen dankzij dading een rechtszaak ontlopen door met slachtoffers een passende straf af te spreken. Het Openbaar Ministerie ziet af van vervolging als beide partijen een overeenkomst sluiten. Dat kan een geldvergoeding zijn, maar ook een afspraak met een persoonlijke tint.

Zo hoefde een jongen die zijn pleegmoeder bestal niet voor te komen. Zijn pleegmoeder maakte zich zorgen over zijn geestesgesteldheid en had liever dat hij zich door een psycholoog liet onderzoeken. Een bankmedewerkster die schoonmaakspullen van haar werkgever stal, kreeg het aanbod een maand vrijwilligerswerk te doen op een kinderboerderij waarvan de bank sponsor was.

De cijfers tonen aan dat de methode van onderhandeling werkt. In 45 procent van de zaken waarin de LPD optrad, sloten dader en slachtoffer een overeenkomst. Deze werd in 90 procent van de gevallen nagekomen. In Tilburg en Amsterdam, waar de projecten gehouden worden, zijn de deelnemers enthousiast, en de officieren van justitie. Wekelijks worden tien à twintig zaken opgelost zonder tussenkomst van de rechter; ongeveer 1 procent van het totale aantal zaken.

In de nieuwe justitie-begroting is de tweeëneenhalve ton subsidie die de LPD jaarlijks ontvangt echter geschrapt. D66-kamerlid en voormalig rechter B. Dittrich vindt dat onverstandig. Hij heeft minister Sorgdrager vorige week bij de begrotingsbehandeling gevraagd de subsidie voort te zetten.

Dittrich: 'In de rechtszaal heb ik vaak mensen gehad die liever onderling tot een oplossing waren gekomen. Maar als de justitiële molen eenmaal draait, lukt dat niet meer. Dading is een sympathieke manier om mensen in een vroeg stadium tot elkaar te brengen.'

Slachtoffers van kleine misdrijven hebben liever een oplossing dan een veroordeling, weet Olde Rikkert. Wraakgevoelens ontbreken vaak. hij praat uit eigen ervaring. Vorige week is bij hem ingebroken. 'Ik wil de schade vergoed hebben, maar ik ben ook benieuwd naar de motieven van de dader. Ik denk dat een gesprek geruststellender is dan een rechtszaak.'

Het initatief tot 'dading' gaat meestal uit van de dader. Huiverige slachtoffers laten zich echter graag tot deelname overhalen. De belangstelling van de dader vinden ze motiverend. Het bestaan van een Garantiefonds, dat schadevergoedingen uitkeert als de daders de afspraak niet nakomen, stelt hen bovendien gerust.

Olde Rikkert hoopt dat 'dading' in 2001 landelijk is ingevoerd. Daarvoor is jaarlijks bijna drie miljoen gulden subsidie nodig; per arrondissement 150 duizend gulden. Minister Sorgdrager is vooralsnog niet enthousiast. De wet-Terwee maakt 'dading' overbodig, vindt ze. Die wet regelt dat slachtoffers van misdrijven schade kunnen verhalen tijdens een strafzaak.

Dittrich vindt de redenering van Sorgdrager onhoudbaar. 'De essentie van dading is het ontbreken van een rechtszaak. Maar het Openbaar Ministerie is gewend om in kaders te denken. Het mist kennelijk de verbeeldingskracht om een nuttige stap opzij te doen. Een stap waarvan het zelf profijt heeft, omdat die de werkdruk verminderd.'

Volgende week zal een kamermeerderheid van PvdA, D66 en CDA minister Sorgdrager bewegen tot het voortzetten van de subsidie aan de LPD, verwacht Dittrich.

Meer over