Skivakantie melden mag, haar fotograferen niet

De RVD heeft spelregels opgesteld voor de omgang tussen pers en leden van het Koninklijk Huis. Desondanks moet de rechter meer duidelijkheid scheppen.

Het persbureau AP verspreidde foto’s van de vakantie in Argentinië van prins Willem-Alexander, prinses Máxima en hun drie dochters, maar was ook bij een ‘mediamoment’ op het strand in Wassenaar. Dat mag niet, zeggen de Oranjes, die zich beroepen op een ‘mediacode’. Ze legden de zaak voor aan de rechtbank in Amsterdam. De uitspraak is morgen.

Misverstand 1: Alle kranten en omroepen hebben een code van de RVD getekend.

Er is geen getekende afspraak tussen Nederlandse of buitenlandse media en de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD).

De RVD heeft in juni 2005 spelregels opgesteld voor de omgang tussen pers en leden van het Koninklijk Huis. Prins Willem-Alexander was hierbij nauw betrokken. Er is met diverse media overlegd, maar handtekeningen zijn niet gezet.

Aan de totstandkoming van de code liggen drie bewegingen ten grondslag. In 2001 leidde onvrede onder verslaggevers over de vaak gebrekkige informatievoorziening tot de oprichting van de Vereniging Verslaggevers Koninklijk Huis (VVKH). De vereniging heeft twee maal per jaar een ontmoeting met Willem-Alexander en Máxima. De informatie uit die gesprekken is vrij voor gebruik, zij het niet in de vorm van citaten.

In de bijeenkomsten werd al snel de privacy van de koninklijke familie een thema. Sinds de komst van Máxima naar Nederland en de geboorte van prinses Amalia in december 2003 werd de familie met een toenemende mediadruk geconfronteerd. Willem-Alexander zinspeelde op de mogelijkheid om, in ruil voor fotomomenten, aan het begin van een vakantie of schooljaar, de rest van die vakantie met rust gelaten te worden.

De doorbraak kwam van een uitspraak in 2004 door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. In dit zogenaamde ‘Caroline-arrest’ oordeelde de rechter dat verschillende fotoseries van prinses Caroline van Hannover op privémomenten, waartegen zij had geprocedeerd, onrechtmatig waren – ook al waren die momenten in het publieke domein zichtbaar.

Misverstand 2: De overheid maakt zich schuldig aan censuur.

Nee, er is geen sprake van een eenzijdige inbreuk op enig recht, maar van een belangenafweging. De mediacode inventariseert dat er twee grondrechten zijn: dat van de vrijheid van meningsuiting, inclusief vrije nieuwsgaring, en dat van de bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Tussen beide rechten bestaat geen rangorde. Op basis van de Europese rechter en eerdere Nederlandse rechterlijke uitspraken concludeert de RVD dat de Oranjes kunnen claimen met rust gelaten te worden buiten hun optredens in functie. Met name het gebruik van telelenzen vinden zij zeer hinderlijk.

In meerdere rechterlijke uitspraken sinds het opstellen van de code is bekrachtigd dat als het algemeen belang dat niet vereist, niet valt te beargumenteren waarom vrije nieuwsgaring boven het recht op privacy zou moeten gaan. Met beknotting van persvrijheid heeft dit niks te maken. Dat de prins in de zomer gaat skiën, kan gewoon worden opgeschreven.

Daar komt bij dat alle nationale en internationale media de gelegenheid krijgen om jaarlijks foto’s van de Oranjes te maken. Wie de uitnodiging voor zo’n ‘mediamoment’ aanvaardt, accepteert de voorwaarden die de gastheer daaraan stelt. Dat zijn sinds 2005 de voorwaarden uit de mediacode. Alle Nederlandse media verschijnen op die sessies. AP was er ook. Wie daarna toch paparazzimateriaal maakt en/of tegen betaling verspreidt, breekt een eenvoudige regel: afspraak is afspraak. Tot nu ging de rechter steeds mee in deze redenering.

Misverstand 3: De RVD bepaalt wat nieuws is.

Nee, wat nieuws is en wat een inbreuk op de privacy, bepalen in eerste instantie de media zelf, en in laatste instantie de rechter. Zoals het hoort in een democratie.

De RVD heeft rond deze rechtszaak aangegeven dat hij het bijvoorbeeld wel nieuws had gevonden als op een van de foto’s een sneeuwscooter tegen de prins was gebotst. Eerder maakte hij ook geen bezwaar toen het complete Oranjegezin op de openbare weg in Wassenaar werd gefotografeerd tijdens de intocht van Sinterklaas.

Misverstand 4: Zonder mediacode zijn de media beter af.

Media die leven van het dag en nacht volgen van publieke personen als de Oranjes lijken met het afschaffen van de code inderdaad beter af. Zij kunnen weer vrijuit gaan jagen, zoals ze op prinses Diana deden. Maar ook dan is de jurisprudentie inmiddels zo ver gevorderd dat ze nog menig rechtszaak tegemoet kunnen zien.

Voor media die serieus willen berichten over het Koninklijk Huis, zou het afschaffen nadelig zijn. De leden van de familie zullen zich dan in veel geringere mate beschikbaar houden voor fotosessies en gesprekken. Dan moet de pers terugvallen op louter de woordvoerders van de RVD.

Meer over