Skinhead. Schizofreen. Spermadonor.

Zwijgzaam en recht door zee, zo presenteert de bonkige Australiër zich het liefst. Russell Crowe (37), bekend van 'Gladiator', heeft zijn derde nominatie voor een Oscar....

Volgens Burt Reynolds is hij 'een brandgevaarlijk supertalent'. Sharon Stone vindt hem de 'meest sexy ster' van dit moment. In een grijs verleden schreef hij de rocksong I Want To Be Like Marlon Brando; zanger en gitarist Russ Le Roc, van het onbekende Australische folk-rockbandje 30 Odd Foot of Grunts. Achteraf blijkt de tekst niet zomaar een vrijblijvende wens. Want inmiddels is Russ Le Roc, artiestennaam van de toen nog onbekende Russell Crowe, de meest gevraagde acteur van Hollywood.

In 1999 werd hij voor het eerst genomineerd voor een Oscar van Beste Acteur voor zijn rol in The Insider. Vorig jaar wón hij zijn eerste Oscar voor zijn rol als de Romeinse generaal Maximus in Ridley Scotts Gladiator (2000). Nu is hij voor de derde achtereenvolgende keer genomineerd, hetgeen nogal uitzonderlijk is. Dit jaar komt hij in aanmerking voor een Oscar voor de hoofdrol in A Beautiful Mind van Ron Howard, die deze week in Nederland in première gaat.

Alleen Tom Hanks won eerder twee Oscars voor Beste Acteur op rij. Gezien de rollen waarvoor híj werd bekroond - aidspatiënt in Philadephia en de zwakbegaafde jongen uit Forrest Gump - lijkt Crowe als de schizofrene wiskundige Jon Nash die in 1994 de Nobelprijs Economie won, een goede kans te maken Hanks te evenaren. De Academy of Motion Pictures Arts and Sciences die de Oscars uitdeelt, heeft kennelijk een voorliefde voor personages met een geestelijke of lichamelijke afwijking. Andere genomineerden: Sean Penn die in I am Sam een man speelt met het geestelijk vermogen van een zevenjarige, en Judi Dench in Iris als een schrijfster die aan Alzheimer lijdt.

Eigenlijk moet de in New Zeeland geboren Australiër Russell Ira Crowe (hij debuteerde als tiener in Neighbours) niets hebben van dat Amerikaanse Hollywood-gedoe. Zodra het maar even kan, tussen de opnameperiodes door, vlucht hij naar Australië waar hij woont op een ranch van tweehonderd hectare, een paar honderd kilometer ten noorden van Sydney. Het gelukkigst is hij bij zijn paarden of al toerend op de motor met vrienden door The Outback.

Tegen talkshow-presentator David Letterman zei hij onlangs dat hij alleen naar Los Angeles zou verhuizen als 'Australië en Nieuw Zeeland onder een vloedgolf zijn verdwenen, Europa in puin ligt door een atoombom en Afrika door marsmannetjes is bezet'.

Zwijgzaam, nors, recht door zee, zo presenteert de blonde, bonkige Aussi met Iers, Noors en Maori-bloed zich het liefst. Maar hoe botter hij zich in het openbaar gedraagt, hoe meer Hollywood hem mythologiseert als (anti-)held à la James Dean en Sean Penn.

Zijn omgang met de pers is berucht: loopt verveeld weg bij een interview, komt op het laatste moment niet opdagen of reageert opvliegerig omdat hij de avond ervoor te lang heeft doorgehaald. 'Stop die vraag maar in je reet', snauwde hij op het Filmfestival Berlijn een journalist toe die zijn rol van de schizofrene wiskundige in A Beautiful Mind vergeleek met Dustin Hoffman als autist in Rain Man. Tijdens dezelfde persconferentie: 'Ik praat liever met koeien dan met journalisten.'

In zijn rolkeuze legt Crowe een voorkeur aan de dag voor opvallende en uitgesproken personages. Zo speelde hij in zijn eerste Amerikaanse film, Romper Stomper (1992), een nazi-skinhead; hij was ontdekt door Sharon Stone die vroeg of hij mee wilde spelen in de western The Quick and the Dead. Hij speelde een computergestuurde seriemoordenaar zoals in Virtuosity (1995) en een smoorverliefde homo (The Sum of Us, 1994).

Zijn definitieve Hollywood-doorbraak was L.A. Confidential (1997), met zijn rol als Bud White, een eigengereide politierechercheur die door zijn collega's wordt gewaardeerd om zijn stoerheid en zijn doortastende (lees: gewelddadige) aanpak bij getuigenverhoren, maar die zelf lijdt onder het feit dat hij niet zo intelligent is.

Gelaagdheid in personages aanbrengen, door een blik of een klein gebaar, dat is zijn handelsmerk. Zo weet hij generaal Maximus (Gladiator) neer te zetten als de belangrijkste generaal onder keizer Marcus Aurelius die trouw en krijgshaftig is, maar ook als een gevoelige man die schuldbewust lijdt onder de vele doden die zijn gevallen, en die barst van de heimwee naar vrouw en zoon.

Maar hoe hij dat doet? Praten over acteren en acteermethoden vindt Crowe allemaal bullshit - acteren is 'iets instinctiefs'. Toch is hij wel van het slag acteurs dat zich helemaal inleeft in een personage, en net als zijn grote voorbeelden Marlon Brando en Robert de Niro bij elke rol als een kameleon van uiterlijk verandert.

Voor The Insider vrat hij er tien kilo bij, om zo meer te lijken op de bestaande figuur Jeffrey Wigand, die als ontslagen onderzoeker ooit het grootste schandaal in de tabaksindustrie onthulde. Voor A Beautiful Mind - genomineerd voor acht Oscars waaronder Beste Film en Beste Regie - bestudeerde hij maandenlang het gedrag van schizofrene mensen, zo intens dat het andere mensen op de set beangstigde.

Een acteeropleiding heeft Crowe nooit gevolgd; hij heeft zelfs zijn middelbare school niet afgemaakt. Als kind van ouders die de catering deden op televisie- en filmsets belandde hij al heel jong in het vak. Zijn eerste rol - een wees in de televisieserie Spyforce - speelde hij op zijn zesde. Nu, op zijn 37-ste, is hij multimiljonair. Sinds Gladiator is zijn salaris alweer verdriedubbeld, van vijf naar vijftien miljoen dollar voor A Beautiful Mind.

Als grootste uitdaging voor de toekomst ziet hij het regisseren. Op dit moment is hij bezig met zijn debuut: een verfilming van The Long Green Shore van de Australische romanschrijver John Hepworth. Verder staan opnames voor zijn volgende film The Far Side of The World van de Australische Peter Weir voor de deur. In Berlijn verscheen Crowe al met een grote bos haar en een volle baard. Zijn rol: een Britse zeekapitein van rond 1800.

Ondertussen blijft de roddelpers hem op de hielen zitten. Niets in Hollywood zo interessant als een bewust ongetrouwde acteur, die razendpopulair is bij de vrouwen. De smeuïge affaires stapelen zich op rond Crowe, die vorig jaar door actrice Jodie Foster en haar vriendin Cydney Bernard werd gevraagd spermadonor te zijn voor hun tweede kind, en toezegde. Zijn naam circuleerde in de twee meestbesproken liefdesschandalen van het laatste jaar: de scheiding van Nicole Kidman (landgenote van Crowe en een van zijn beste vriendinnen) en Tom Cruise en de breuk tussen Meg Ryan en acteur Dennis Quaid.

Tijdens de opnames van de film Proof of Life in 2000 werden Crowe en Ryan verliefd, waarvoor zíj haar langlopende relatie met Quaid verbrak. Maar haar geluk met Crowe was kortstondig. Aan de relatie kwam een eind nadat hij zich een paar maanden later in een Britse krant liet ontvallen dat hij nog steeds op zoek was naar de 'juiste echtgenote'.

Meer over