Sjacheraars, krijgsheren en barris

Is de verslaggever Hans Knoop die voor televisierubriek Twee Vandaag de berichtgeving verzorgt over het proces tegen Marc Dutroux en trawanten een 'journalistieke sjacheraar'?...

Op alle drie deze vragen gaf de Volkskrant deze week het antwoord: 'ja'. Ondubbelzinnig, maar naar mijn mening niet altijd juist. Hans Knoop werd in een televisiebespreking een 'sjacheraar' genoemd, van Massoud werd beweerd dat hij bloed aan zijn handen heeft en de muur die geen muur is, werd op de buitenlandpagina's 'barri' genoemd.

Dat roept vragen op, vooral omdat er woorden lijken te zijn gebezigd die niet zo zijn bedoeld. Hans Knoop is een doorgewinterd journalist, die zijn sporen heeft verdiend in de journalistiek en de woordvoering. Maar maakt hem dat een 'sjacheraar'?

Volgens het woordenboek Van Dale is diemand die 'minderwaardige, ongeregelde of bedrieglijke handel drijft'. Dit is een uitermate negatieve kwalificatie, die in ieder geval in de betreffende televisiebespreking niet werd onderbouwd. Die daar ook nooit had kunnen worden onderbouwd, want het was helemaal niet de bedoeling Knoop zo neer te zetten, zegt de recensent. 'Ik heb die term niet gebruikt met die connotatie (gevoelswaarde). Ik wilde aangeven dat het iemand is die als een journalistiek ondernemer door het leven gaat, een markthandelaar in de journalistiek. Knoop staat de ene keer aan de kant van de journalistiek en treedt de anderekeer weer als een woordvoerder op.'

Eenzelfde redenering gebruikt de buitenlandredactie als het gaat om het woord 'barri', als benaming voor de muur-annexhek die Israbouwt op de Westelijke Jordaanoever. Sinds het begin van de bouw gebruikt de krant afwisselend woorden als muur, hek en barri, waarbij overigens het meeste voor muur is gekozen. De correspondent in Israis zich bewust van de problemen die er kleven aan de omschrijving van het bouwsel. Ook de buitenlandredactie breekt zich al langer het hoofd over de vraag wat de beste omschrijving is.

Deze week werd voor het vriendelijk klinkende barri gekozen, simpelweg omdat het overgrote deel van de afscheiding g muur is en ook weer geen hek. Bijna alles is hekwerk, maar er zijn ook greppels en sloten en stukjes muur. De correspondent volgt in zijn woordkeuze vooral de internationale persbureaus, en die gebruiken het Engelse woord 'barrier', analoog aan het Franse 'barri'.

En dan de in 2001 overleden krijgsheer Massoud. De Afghaan werd in de krant ten tonele gevoerd in de bespreking van de buitenlandse weekbladen, Newsweek in het bijzonder.Dat blad bracht de troepen van de Afghaanse krijgsheer in verband met drugssmokkel, gruwelijke massamoorden en overige schending van mensenrechten.

De verslaggever die het stuk uit Newsweek besprak, zette stap verder. Hij schreef niet langer dat de troepen van Massoud in verband werden gebracht met de genoemde feiten, maar wreef ze vragenderwijs de legendarische krijgsheer zelf aan: 'Iemand die niet op een bloedbad meer of minder keek?' Newsweek ging niet zo ver, maar volgens de betrokken verslaggever van de Volkskrant was hem na lezing van het artikel duidelijk dat Massoud een verre van smetteloze reputatie had. Bovendien suggereerde Newsweek hetzelfde. Dat heeft hij willen overbrengen met zijn woordkeuze: het waren wel Massouds mensen die het deden.

Voor alle drie de voorbeelden geldt dat hier in de zoektocht naar helderheid en uitleg voor de lezer bewust woorden zijn gekozen. Soms is stap te ver gezet. Hans Knoop is geen 'sjacheraar'. Massoud kunnen geen gruweldaden worden aangewreven, maar het is niet onlogisch dat hij er mee in verband wordt gebracht. 'Barri' daarentegen is niet het juiste woord om een vier tot zes meter hoog ondoordringbaar hek te omschrijven. Zowel volgens het Frans-Nederlands woordenboek als de Van Dale is een barri in het gangbare spraakgebruik een slagboom. Die dingen hebben als meest kenmerkende eigenschap dat ze open kunnen, wat op hoofdlijnen nu juist haaks lijkt te staan op de intentie van het Israsche bouwsel op de Westelijke Jordaanoever.

Meer over