'Sixties' waren niet alleen politieke revolte van links

De 'culturele revolutie' van de veel geroemde jaren zestig gold lange tijd als een bevrijding. Maar de laatste tijd gaan steeds meer stemmen op die beweren dat de hippies met hun 'doe je eigen ding' het egoïsme hebben afgekondigd....

PETER GIESEN

Van onze verslaggever

Peter Giesen

AMSTERDAM

Een man die vreemd gaat, moet met alle egards worden behandeld, schreef het damesblad Margriet in 1962 aan een lezeres. Slechts door een 'stille, heldhaftige strijd' met 'veel geduld en begrip' zou manlief weerom keren. 'Dus: geen eisen, geen wetten, geen commando's, geen verwijten, geen ruzies. Wél: begrip, trouw, bewijzen van diepe genegenheid.'

In de jaren vijftig en het begin van de jaren zestig vond Margriet nog dat vrouwen hun plaats moesten kennen. Een vrouw kreeg het advies haar 'zuivere vriendschap' met een man te verbreken, louter omdat haar echtgenoot het vervelend vond.

Minder begrip was er voor mishandelde vrouwen: 'Uw man bedriegt U, mishandelt U, verwaarloost U en de kinderen. Ik zou nu eens en voorgoed ophouden met hem verwijten te maken. Als ik U was, zou ik mij geheel concentreren op het verzorgen van het huis en het welzijn van de kinderen', schreef Margriet in 1954 aan een lezeres.

De jaren zestig maakten korte metten met deze hiërarchische orde. Vrouwen bogen niet meer voor mannen, kinderen niet meer voor hun ouders, werknemers niet meer voor chefs. Lange tijd sprak vanzelf dat deze 'culturele revolutie' een bevrijding betekende.

Maar dertig jaar na mei 1968 worden de sixties steeds vaker gezien als het tijdperk waarin het egoïsme werd afgekondigd. 'Doe je eigen ding', riepen de hippies, en hun opvolgers hebben daar al te goed naar geluisterd, menen critici. Zo pleitte VVD-leider Bolkestein onlangs voor meer 'beleefdheid en discipline', teneinde de gevolgen van de anti-autoritaire opvoeding te overwinnen.

Politiek-cultureel centrum De Rode Hoed in Amsterdam verzet zich tegen de verkettering van de jaren zestig. Vanavond houdt de Rode Hoed een debat, waarin het 'de tegengeluiden tegen dit gelijk achteraf van conservatief Nederland' wil mobiliseren.

Ten onrechte wordt de strijd tegen de hiërarchie vaak gezien als een louter individueel streven naar zelfontplooiing, zegt dr. C. Brinkgreve, hoogleraar sociologie in Utrecht en mede-auteur van het boekje Margriet weet raad 1938-1978. Aan de emancipatie van vrouwen en andere minder machtige groepen zat ook een morele kant. Autoriteiten konden hun ondergeschikten niet langer als voetveeg behandelen.

De culturele revolutie van de jaren zestig werkte vooral door in de gezagsverhoudingen, op het werk en in de privésfeer. Het gezin veranderde van een bevelshuishouding - in 1965 zei ruim de helft van de kinderen nog 'u' tegen zijn ouders - in een onderhandelingshuishouding, zoals socioloog Bram de Swaan zei. Volgens veel critici is dat onderhandelen doorgeschoten en luisteren kinderen niet meer naar ouders die niet meer opvoeden.

'Ik geloof ook wel dat we op zoek zijn naar een nieuwe modus. We worden misschien weer iets strenger in de opvoeding. Maar dat zijn allemaal kleine reacties, zonder dat je moet zeggen dat die hele ontwikkeling verkeerd is geweest', zegt Brinkgreve.

Rechtse critici als Bolkestein negeren de rol van het liberale kapitalisme bij het ontstaan van problemen als criminaliteit, zegt hoogleraar geschiedenis dr .H. Righart. De sixties kunnen niet louter beschouwd worden als een politieke revolte van links. 'De jaren zestig hadden ook een culturele, hedonistische component die feilloos is opgepikt door het liberalisme', zegt hij.

In zijn boek De eindeloze jaren zestig citeert hij Marjolein Kuysten van het destijds legendarische blad Hitweek: 'We hebben nooit een ideologie gehad. Wat we wilden was een eigen alles voor iedereen: eigen haar, eigen clubs, eigen muziek, eigen mode'.

Het 'doe-je-eigen-ding' van de hippiecultuur wordt tegenwoordig uitgebaat door de marketeers van de consumptiemaatschappij, die jongeren ervan weten te overtuigen dat ze pas meetellen als ze de goede spullen hebben. De onophoudelijke propaganda voor een materialistische levensstijl veroorzaakt veel moeilijkheden, denkt Righart.

'Steeds meer jongeren groeien op in relatieve armoede', zegt dr J. Hermanns, hoogleraar pedagogiek in Amsterdam en directeur van een medisch kinderdagverblijf. Velen voelen zich geen volwaardig lid van de maatschappij, omdat ze niet genoeg kunnen consumeren.

Ze stelen om hun inkomen aan te vullen, of plegen geweld ter verhoging van hun status, zegt Hermanns, mede-auteur van de studie Opvoeden in Nederland.

Volgens hem wordt de stijgende criminaliteit veroorzaakt door een onderklasse, niet door een algehele malaise in de opvoeding: 'Volgens alle studies die ik ken, is er helemaal geen sprake van een laisser faire-houding bij ouders. Nog steeds wordt af en toe een tik uitdelen, of fysieke dwang toepassen, als een heel normale opvoedmethode gezien.'

Meer over