SINGLE MET Z'N ALLEN

De snelst groeiende bevolkingsgroep in Amerika is die van de nooit-getrouwden. Ethan Watters schreef er een bestseller over, Urban Tribes, maar trouwde uiteindelijk zelf wel....

Nooit-getrouwden. De term die het Census Bureau (het Amerikaanse Bureau voor Statistiek) geeft aan singles valt niet overal goed. Het doet toch een beetje denken aan oude vrijsters, aan Bridget Jones voordat ze de liefde vond. Aan zeelieden met een schatje in elk stadje.

Zo is Lauren Thompson, een documentairemaakster van 34 jaar in New York, nooit getrouwd geweest. Maar wanneer ze hoort dat ze te boek staat als een ne ver-married, gaan de wenkbrauwen omhoog. 'Ze definiëren me om wat ik níet ben. Trouwen is de norm. En de term impliceert dat ik nooit zal trouwen.' Hoe langer ze erover nadenkt, hoe bozer ze wordt. 'Bullshit!' Niet dat Thompson trouwplannen heeft. Ze heeft niet eens een vaste vriend. Het huwelijk van haar ouders, 'wonderbaarlijk genoeg nog steeds bij elkaar', dient niet echt als lichtend voorbeeld. Maar toch: 'Belachelijk woord.'

De cijferaars van het Census Bureau gebruikten de verzamelnaam voor de snelst groeiende demografische groep in de Verenigde Staten. De Census constateerde in 2000 in een bevolkingsonderzoek dat niet alleen dat de groep singles snel uitdijt, maar ook dat de groep steeds langer ongetrouwd blijft. De tijd tussen studeren en huwelijk wordt opgerekt. Dat brengt het huwelijkscijfer omlaag, zodat de 'hoeksteen van de samenleving' volgens conservatief Amerika in nood verkeert.

Interessanter dan doemscenario's over de ondergang van het huwelijk of de beschaving, is volgens Ethan Watters de vraag wat die miljoenen eigenlijk doen met hun tijd als ongetrouwde. De vorige generaties zetten nog snel de stap van hun ouders' gezin naar hun eigen gezin. Maar wie vervult de rol van familie - vertrouweling, kameraad, partner-in-crime - voor de hedendaagse nooitgetrouwden? En wat doen de laatbloeiers van generatie X met hun losse jaren? Alleen maar feesten en jagen op kortstondige seksuele contacten, of ook nog iets 'zinnigs voor zichzelf en de gemeenschap'?

In zijn bestseller Urban Tribes stelt Watters dat vrienden die rol vervullen en dat het later trouwen niet slecht is voor de samenleving - of hoeft te zijn. Voor seks, als het goed is ook niet onbelangrijk in een huwelijk, zijn er voor de ne vermarried wisselende contacten. Maar het gaat Watters om al het andere, het niet-seksuele, dat de alleenstaande jongeling niet bij een echtelijke partner vindt. Zijn vrienden de nieuwe familie?, luidt de ondertitel? Het antwoord: 'In zekere zin wel'.

Postmodern gezin

Wie wel eens kijkt naar televisieseries als Friends, Sex and the City en Will & Grace zal de schouders ophalen bij de observatie dat vrienden belangrijk zijn.

De vrienden in Friends verpersoonlijken een hip, postmodern 'gezin'. De al even hippe vriendinnen in Sex and the City spelen allen rollen die de huwelijkse partner anders zou vervullen. Dat mag de getrouwde medemens althans hopen; de meeste huwelijken zijn een stuk minder goed dan de vriendschappen in deze series, zoals het scheidingscijfer aan weerszijden van de Atlantische Oceaan jaar in jaar uit suggereert.

In de series gaat het vooral om bijkletsen, grappen maken en het uitwisselen van seksuele besognes in koffiehuis of café. Dat herkende Watters ook toen hij begon aan zijn boek. 'Ging mijn leven nergens over?' Hij stelde die vraag, nadat een vriendin hem had verweten dat zijn leven Seinfeld-achtig was. En weet je waar die show over gaat, vroeg ze? 'Nergens over!' Het zette Watters aan het denken. 'Mijn leven voelde vaak als een montage van gelukkige, vaak slapstick-achtige scènes, maar ik kon niet volhouden dat er iets van een plot inzat.'

Dat gevoel werd gevoed door de cultuur, 'die uiteindelijk ook van mannen eist dat ze gewoon trouwen en meedoen met de rest', zegt Watters. Zijn sterke, fijn geschreven en in de VS goed ontvangen boek is een persoonlijke en sociologische zoektocht naar de vraag of dat erg is.

Volgens de socioloog Robert Putnam kan de groeiende groep alleenstaanden enkel tot doemscenario's leiden. Daar wil Watters niet aan. Hij had juist het gevoel dat hij met zijn vrienden vorm gaf aan een nieuwe sociale structuur. Via de Britse Amerikaan Andrew Sullivan (homo, conservatief, toonaangevend blogger) vond hij de taal om de functie en rol van zijn vriendenkring of stam te zien en te beschrijven. 'Homoseksuelen zijn er - welhaast noodgedwongen - in geslaagd een samenleving van vriendschap in stand te houden, zoals nergens anders in de maatschappij is te zien', schreef Sullivan.

Watters besefte dat single-ne vermarrieds net zulke netwerken van vrienden creëren. In hun geval was het niet noodgedwongen, want Watters en zijn vrienden mogen trouwen, in tegenstelling tot homo's. Het was en is een keuze voor vrijheid, zegt Watters, maar geen lege, egocentrische of destructieve vrijheid. 'Wij probeerden uit te vinden of vriendschap sterk genoeg was om emotioneel op de been te blijven en om bredere gemeenschappen bij elkaar te houden. Dit experiment in vriendschap was wat we met onze vrijheid deden.'

Aan het einde van zijn boek, wanneer Watters alsnog trouwt met zijn zielsverwant en de stam verlaat, moet je concluderen dat het een geslaagd experiment is. Er zit mogelijk een element van eigenbelang in - 'Kijk eens mama, toch gelukkig getrouwd' - maar het is niet voor niets dat mensen in de hele wereld hem bedanken en gevoelens van herkenning uiten op zijn website. Het toenemende individualisme, dat met een dalend huwelijkscijfer gepaard lijkt te gaan, betekent volgens Watters niet dat het verantwoordelijkheidsgevoel voor de community daalt of zelfs verdwijnt, zoals zwartkijkers als Putnam hebben beweerd.

'We hielpen anderen om ons heen niet vanuit een sociaal verantwoordelijkheidsgevoel', schrijft Watters, 'maar we wilden laten zien wie we waren.' De nauw-geweven netwerken van vrienden zijn een aanwinst, geen egoïstische afwijking die de naastenliefde ondermijnt, wil Watters maar zeggen.

Babyboomers

Hij werpt niet alleen de term 'stedelijke stammen' op, maar biedt ook een goed onderbouwde verdediging. Heel wat ongetrouwden kunnen hem daar dankbaar voor zijn. Zeker de vliegensvlug scheidende babyboomers en hun ouders moeten gevoelig zijn voor het argument dat zij die later trouwen, vaak een beter en duurzamer huwelijk hebben, zoals het Census Bureau heeft berekend. In de woorden van Watters: 'Zonder sociale steun en input van mijn stam zou het heel goed kunnen dat ik in de val van een vroeg, gedoemd huwelijk was gestapt.' Hij wil nog verder gaan: Zonder de stam 'zou ik nooit de man zijn geworden die Rebecca wilde trouwen.'

Wanneer vader weer eens belt met de bezorgde vraag wanneer kindlief nu eindelijk, 'net als iedereen', de verloving aankondigt, luidt het antwoord: maar ik heb mijn stam!' Waarbij de karaktervorming door diezelfde stam als extra argument dienst kan doen. En voor wie statistische argumenten behoeft: steeds meer mensen trouwen niet voor ze midden-dertig zijn. 'Ongetrouwd' betekent allang niet meer alleen, laat staan zielig of ziek.

Niet dat Watters het solobestaan romantiseert. Hij wil alleen zeggen dat er voor de sociale structuur van de never-marrieds van nu best iets te zeggen valt. Juist in de tijd dat je worstelt met studie, carrière en 'het worden van jezelf' kan de intimiteit-met-afstand gezond en zinvol zijn. 'Een van de dingen die onze vriendschappen zo relaxed maakten, was dat ze niet voortdurend aandacht opeisten.' Watters (37), de hoop der ongetrouwden, opent de deur van zijn grote huis in San Francisco met een 2-jarig meisje op zijn arm, een kwispelende labrador aan zijn voeten en de schoenen van de echtgenote in zijn hand. Hij lacht verontschuldigend. 'Het kan raar lopen. Zo schrijf je een fel boek over het bestaan van de eeuwige vrijgezel, zo heb je een clichématig, getrouwd bestaan. Maar goed, het geeft mijn boek tenminste een einde: uiteindelijk kom je toch aan de andere kant terecht en ben je nooitgetrouwde af.' Een happy end, dus. Watters lacht. 'Ja, maar gekoppeld aan een soort nostalgie voor de vrijheid en intensiteit van de stam.'

Bovendien was de gemeenschapszin binnen en vanuit de stam juist een perfecte voorbereiding op zijn nieuwe rollen als man en vader, zegt de schrijver. 'Ik weet niet of ik het had gekund zonder die dertien jaar onder mijn vrienden.' Het waren niet zijn mislukte relaties waarvan hij veel leerde, benadrukt Watters. 'Maar wel het creëren en onderhouden van intieme banden, op het meest persoonlijke en het meer maatschappelijke niveau.' In andere woorden: 'Van ex-vriendinnen leer je wat je in ieder geval niet wilt. Van vrienden leer je wat je wel wilt.

De schrijver woont nog altijd in een wat vage immigrantenwijk van de grote stad. Tijdens een wandeling door de buurt komt hij drie leden van zijn 'stam' tegen. Zijn vriendengroep is nog altijd hecht, zegt Watters. Ze komen met z'n ruwweg twee dozijn zeker een keer per jaar bij elkaar. En voor een deel zijn de vriendschappen overgegaan in andere verhoudingen: mensen hebben samen huizen gekocht, sommige begonnen samen bedrijven, en een enkeling heeft binnen de stam alsnog zijn grote liefde gevonden. Watters reageerde in zijn boek ook op wat hij om zich heen zag in San Francisco en andere steden. 'De manier waarop we onze weg in vooral de grote steden vinden, is aan het veranderen. Er moest wel iets in de plaats komen voor traditionele families.'

Internet speelt daar een rol in; Watters wijst op een populaire website als www. friendster. com, waar zeventien miljoen mensen lid van zijn. Anders dan op het gros van de welig tierende datingsites zoeken mensen er naar vriendschap, contact, 'stammen'- niet naar seks.

Een voorbeeld van hoe jonge stedelingen hun gemeenschapszin vieren is Burning Man, een meerdaags festival in de woestijn van Nevada. Duizenden mensen komen er elk jaar samen, ze kamperen, dansen, sporten, relaxen, maken contact. Er wordt niet voor geadverteerd: de mond-tot-mond-reclame doet het werk. 'Dat is voor mij een directe uitingsvorm van de banden binnen en tussen stammen.'

Voortplanting

Het sociale stigma - 'We doen niks, kunnen niks, willen niks' - moet weg, stelt Watters. In de politiek wijst hij op de campagne van de Democraat Howard Dean, die vorig jaar met steun van twintigers en dertigers en internet even de presidentskandidaat leek te worden. Maar de stammen zijn niet uitsluitend progressief. George W. Bush wist een groot, jong blok achter zich te krijgen. En Watters hoort geregeld van 'stammen' elders in Amerika die veel herkennen in zijn boek, al zijn ze rechtser dan de Californische wereld die Watters beschrijft. De druk op conservatieve stamleden is vaak nog groter, zegt Watters, omdat hun wereld gewoonweg eist dat er snel wordt getrouwd en voortgeplant.

De zorg over de marriage delay is groot, vooral onder Amerikaanse conservatieven, die trouwgrage homo's overigens buiten het huwelijk willen houden. Watters betoogt dat het gevreesde huwelijksuitstel juist goed is. 'Je ziet het echtscheidingscijfer in mijn generatie al licht dalen. Als je wacht, is de kans groter dat je blijvende liefde vindt. Daar ben ik van overtuigd. Dus zouden we het uitstel moeten aanmoedigen!'

Maar ook als ze dat niet doen, stellen steeds meer mensen hun huwelijk of commitment steeds langer uit. Een goed advies, althans wanneer hijzelf het bewijs is. 'Misschien was ik niet mijn echte leven aan het uitstellen, zoals Julia had beweerd, maar was ik het volledig aan het leven. Misschien moest ik niet voorbij deze periode razen, maar haar omarmen en begrijpen', schijft Watters in het voorwoord.

Meer over