'Sinds Fortuyn is politiek geobsedeerd door de kloof'

Vroeger stemden migranten PvdA. Den Uyl had de naam iets voor migranten te doen. Maar dat effect is vervlogen. En nergens gaat het over 'hoe de positie van allochtonen kan worden verbeterd'....

Van onze verslaggeefster Margreet Vermeulen

In de vier grote steden is nog maar 56 procent van de bevolking autochtoon. Je zou verwachten dat politieke partijen staan te dringen om de gunst van de allochtone kiezers in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht. 'Niets is minder waar', zegt Jean Tillie, politicoloog en onderdirecteur van het Instituut voor Migratie en Etnische Studies van de Universiteit van Amsterdam. 'De problemen van de allochtone kiezer staan niet eens op de politieke agenda. Sla de verkiezingsprogramma's er maar op na.'

Het zou Tillie niets verbazen als de allochtone kiezer het weer massaal laat afweten op 7 maart. Want het aantal allochtonen dat bij de gemeenteraadsverkiezingen een stem uitbrengt, is de afgelopen tien jaar dramatisch afgenomen. In 1994 ging 67 procent van de Turkse Amsterdammers stemmen. In 2002 was dat nog maar 30 procent. Het aantal Amsterdammers met een Marokkaanse achtergrond dat voor de gemeenteraad stemt, is in dezelfde periode meer dan gehalveerd.

Rotterdam is de enige grote stad waar de belangstelling van migranten voor de lokale politiek toeneemt. NPS/NIPO voorspelde deze week dat de Rotterdamse migranten op 7 maart van de PvdA de grootste partij gaan maken. Maar Tillie doet aan dat soort voorspellingen niet mee.

'Mij te riskant. De ervaring leert dat er enorm verschil zit tussen wat mensen denken dat ze gaan stemmen en welk vakje ze uiteindelijk rood kleuren.'

Niet alleen de opkomst van allochtonen bij verkiezingen neemt af, ook hun stemgedrag wordt onvoorspelbaarder. 'Vroeger stemden migranten vrijwel standaard PvdA. Dat was het effect van Den Uyl. Die had de naam iets voor migranten te doen. Dat effect is lang blijven naijlen. Maar het allochtone electoraat oriënteert zich alsmaar breder.'

Dat neemt niet weg dat de PvdA nog wel de meeste 'migrantenstemmen' trekt. In 1998 stemde 42 procent van de migranten in de grote steden op de PvdA. GroenLinks is bij 22 procent van de stedelijke migranten favoriet. De VVD is in opkomst bij de Turken. In Amsterdam stemde in 2002 20 procent van de Turken op de VVD.

De verkiezingsprogramma's hebben de allochtone kiezer weinig te bieden, vindt Tillie. 'De allochtoon wordt slechts benaderd als de ander' die problematisch is of zelfs bestreden moet worden omdat hij anders is.' Ook op de kieslijsten staan nauwelijks allochtonen, in totaal 350. Als ze allemaal worden verkozen, neemt het aantal allochtone raadsleden toe van 2 procent naar 3,5 procent.

Voor de opkomst maakt het aantal migranten op de kandidatenlijsten volgens Tillie weinig verschil. 'Allochtonen kiezen eerst bij welke partij ze zich thuis voelen. Als die een migrant-kandidaat hebben, krijgt die vaak het voordeel van de twijfel. Maar dan is de partijkeuze al gemaakt.'

De politicoloog wijt de afnemende stembusgang van migranten deels aan verbrokkeling van migrantenorganisaties. 'Als allochtonen in eigen kring actief zijn, moeten ze leren onderlinge verschillen te overbruggen. Want dé Turkse gemeenschap bestaat natuurlijk niet. Als het lukt de onderlinge verschillen te overbruggen, kunnen daarna ook gemakkelijker de verschillen met de Nederlanders worden overbrugd. Ga maar eens een vergunning aanvragen voor een moskee. Dat is op zichzelf al een staaltje van integratiekunst.'

Politieke partijen spelen in de ogen van Tillie een kwalijke rol. 'De migranten worden eigenlijk door de politiek genegeerd. Het gaat wel over integratie. Over hoe allochtonen zich moeten aanpassen, maar niet over hoe de positie van allochtonen kan worden verbeterd.'

Dat lijkt politieke zelfmoord voor partijen die opereren in steden waar gemiddeld 32 procent van de inwoners niet-westers allochtoon is. Hoe verklaart Tillie dat? 'Sinds Fortuyn is de politiek geobsedeerd door de kloof tussen burger en politiek. De burger wordt dan voorgesteld als de gewone man die vanachter zijn biertje in het buurthuis zit te klagen over die buitenlanders. Maar dat beeld van de burger klopt natuurlijk niet.'

Meer over