Siamese tweeling: dominee en agitator

De fanclub van Pim Fortuyn hoeft geen stadion af te huren. Dat olijke hoofd op de televisie en die kranige taal vermogen niet iedereen te amuseren....

Jan Joost Lindner

Dat droomkabinet onder leiding van Wiegel dient te bestaan uit VVD, CDA en klein rechts (dus niet 'de linkse kerk') en zal 'de grenzen hermetisch sluiten voor buitenlanders'. Fortuyn wil ook de WAO zonder meer afschaffen en vervangen door een private verzekering. Extra geld voor zorg en onderwijs mag er niet komen, want dat verdwijnt alleen maar 'in de bureaucratie'.

Fortuyn generaliseert nog krasser over de islam dan vroeger Frits Bolkestein placht te doen: 'Terreur en doodslag zijn daar de normale methoden om andersdenkenden tot inkeer te brengen.' Immigranten mogen alleen blijven als ze hier 'ten volle meedoen en meeleven en zich Nederlander voelen', schrijft hij eind 1999.

Maar veertien dagen later steekt een heel andere Fortuyn de kop op. Hij neemt allerlei forse uitspraken over de Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Antilliaanse gemeenschappen ruiterlijk terug en schept volop ruimte voor hun emancipatie, met behoud van eigen cultuur en organisaties. Het is de andere - verstandige en gematigde - kant van zijn schrijverschap. Die kant komt kwantitatief behoorlijk in de bundel aan bod, maar wordt vaak overschreeuwd door het rabiate deel van de Siamese tweeling die Fortuyn is.

Fortuyn levert houtsnijdende kritiek op de bloedeloze vaderlandse democratie. 'In Nederland ligt de politieke oppositie vrijwel op zijn gat.' Wim Kok, 'het tegendeel van een daadkrachtige en visionaire man', krijgt veel te verduren als een te gevoelloos leider. De top van het Nederlandse bedrijfsleven wordt gehekeld wegens 'de wijdverbreide graaicultuur' (met behulp van royale optieregelingen), in een stuk dat ook afglijdt naar getier.

Fortuyn ziet scherp hoe de Nederlandse politiek en de overheid achterblijven bij de computerrevolutie. Ook zijn bezwaren, na aanvankelijke instemming, tegen de NAVO-oorlog in Kosovo zijn het nalezen waard. Inzake vader Zorreguieta blijkt hij verrassend rigide: die mag Nederland niet in, ook niet privé. 'Blijven we mild en lijdzaam, dan blijft deze donderwolk ook boven de troon hangen.'

De columnist is minstens zo vaak dominee als (ex-links) agitator. Zijn boetepredikaties tegen een verwende samenleving neigen naar het cliché. Niettemin: gemiddeld vallen zijn commentaren niet tegen. Met wat meer zelfdiscipline zou Fortuyn een heel behoorlijke politieke columnist zijn.

Meer over