'Shoarmaboulevard' wil maar niet opbloeien tot bruisende straat

Overal in Nederland worden probleemwijken omgetoverd tot hippe buurten, maar met de Amsterdamse-straatweg in Utrecht lukt dat niet. Wat is het probleem?

VAN ONZE VERSLAGGEEFSTER GIDI HEESAKKERS

UTRECHT - Toen Jelis van Dolderen de deur op het nachtslot draaide, hoorde hij ineens aan de andere kant dreigementen in slecht Nederlands. Het was ruzie op straat. 'Als ik jou hier nog één keer zie, ik sla al jouw tanden uit jouw bek. Elke keer jij eet, jij denkt aan mij.' Even waande hij zich in een scène van The Godfather, maar hij ging toch maar gewoon naar bed. 'Er was een tijd dat mijn vrouw en ik bijna elke nacht wakker lagen van scheld- en vechtpartijen. En dan bleek 's ochtends de gevel wéér nat geplast of ondergekotst.'

Al dertig jaar woont kunstenaar Van Dolderen aan de Straatweg, zoals bewoners de 5 kilometer lange winkelstraat noemen. De weg voert in een rechte lijn van het centrum van Utrecht tot buiten de stadsgrenzen en is geflankeerd door de 'krachtwijken' Ondiep en Zuilen-Oost. De HEMA, Big Bazar en Blokker zitten er tussen speciaalzaken zoals de Elvis Fanshop en een Slavische supermarkt. In een uitgestrekt deel van de straat is de keuze vooral reuze voor liefhebbers van waterpijp roken, Chinese oormassages, 'alle pizza's 5 euro' en eindeloos veel broodjes shoarma.

Uitbreiding van de 'shoarmaboulevard' is niet wat de gemeente Utrecht voor ogen had toen ze in 2004 met straatmanagement begon. Het was de bedoeling de probleemstraat te verheffen. Andere buurten in Nederland met een slechte naam begonnen ook aan die gedaanteverandering. Arnhem krijgt lof toegezongen voor het omtoveren van Klarendal in het Modekwartier en iets soortgelijks gebeurde in Rotterdam, waar het Oude Noorden een 'opkomende buurt' is gaan heten.

Maar in het middenstuk van de Amsterdamsestraatweg woekeren de problemen voort. Op de nog door Napoleon aangelegde weg slaagt het vanouds linkse Utrecht er niet in zijn maakbaarheidsidealen te verwezenlijken. Met de aanpak van de wijk zijn een wijkregisseur, een wijkmanager veiligheid, een wijkagent en een winkelstraatmanager bezig. Hoe kan het dan dat leegstand, verkeersdrukte en overlast van horecazaken blijven tegenwerken?

Wat de Straatweg oplappen zo lastig maakt, is dat bijna alle panden in het bezit zijn van verschillende pandjesbazen. 'In Klarendal en het Oude Noorden is veel corporatiebezit', zegt wijkwethouder Frits Lintmeijer, die de Straatweg met nieuwe plannen te lijf gaat. 'Als de gemeente kan samenwerken met een corporatie is het gemakkelijker om bestemmingen te wijzigen en een afwisselend winkelaanbod te realiseren.'

Op een dinsdagavond legt Lintmeijer het hele parcours af om te fotograferen wat er goed gaat en wat beter kan. Dat de ogen van gemeente, politie en Belastingdienst weer volop op hen zijn gericht, staat niet alle ondernemers aan, merkt hij. 'Van wie heb jij toestemming om een foto van mijn zaak te maken?' roept de baas van Döner Kebab House Efes argwanend naar de overkant van de straat.

Lintmeijer gaat erheen. 'Ik vroeg die jongen waarom hij moeite heeft met een foto van een openbare zaak op een openbare plek', vertelt hij even later. ''Ik heb mijn privacy', zei hij. Ik verdenk hem nergens van hoor, maar zo'n reactie wekt toch het idee dat je iets te verbergen hebt.' Ervaring heeft hem geleerd dat in veel panden op de Straatweg andere activiteiten plaatsvinden dan de etalage doet vermoeden. Activiteiten die in strijd zijn met de opiumwet, vertellen A4'tjes op deuren van een aantal tijdelijk gesloten panden.

Een van die panden staat naast het huis van kunstenaar Van Dolderen. 'Er zat een vriendelijke fietsenmaker in, maar veel fietsen repareerde hij niet. In het achterkamertje runde hij een drukbezochte coffeeshop, dat kon iedereen ruiken en zien.' Het probleem zit deels in de sluitingstijden, denkt hij. 'Of beter gezegd: het gebrek daaraan.' In Utrecht mogen horeca en dienstverlenende winkels 24 uur per dag open zijn. 'Veel ondernemers maken misbruik van die situatie.'

Ook met het weinig variërende aanbod van winkels zit de gemeente al tijden in de maag. Lintmeijer wijst tijdens zijn wandeling naar een pas geopende massagesalon. 'Binnen een jaar zijn er zeven salons bijgekomen. Is de markt voor massages werkelijk zo groot? Hetzelfde geldt voor al die snackbars en belwinkels.' In de buurt zingen geruchten over happy endings en witwaspraktijken rond, maar daar kan de gemeente niet altijd iets mee. 'Een BIBOB-procedure starten kan alleen bij een redelijke verdenking en bij de aanvraag van een nieuwe vergunning.'

De winkelruimte van de fietsenmaker is te huur. Zoals wel meer panden in de straat, rond de twintig in totaal. 'In deze tijd valt het niet mee om leegstaande panden snel te vullen', zegt winkelstraatmanager Eric Griffioen. In zijn andere werkgebied, de PC Hooftstraat in Amsterdam, speelt dat nauwelijks.'De huren zijn op de Straatweg vaak nog relatief hoog. Je moet het gevoel hebben dat je past tussen het huidige kleurrijke en erg grote aanbod.'

Onderweg raakt Lintmeijer in gesprek met een pandeigenaar die vindt dat de gemeente met twee maten meet. 'De een moet om 12 uur dicht, de ander mag de hele nacht openblijven. Niet eerlijk. Mensen zeggen dat ze de huur niet kunnen betalen omdat ze eerder dicht moeten.'Als de man uit beeld is, schudt Lintmeijer het hoofd. 'Die man heeft weer een totaal ander belang.'

Hij beent verder naar de kop van de Straatweg, die hem vrolijk maakt. Daar zit sinds een paar maanden een Ekoplaza. De tegenovergelegen Albert Heijn is als enige in Nederland elke avond tot 12 uur 's nachts open. 'Daar is veel over geklaagd, maar de eigenaar doet er alles aan om de buurt tegemoet te komen. Er gaan ook dingen goed.'

Het moet gezegd: Van Dolderen slaapt de laatste tijd een stuk rustiger. En zijn gevel wordt '90 procent minder ondergepist'. Begin dit jaar leverde hij met medebewoners een petitie in bij de gemeente, getiteld: Aanpakken en schoonvegen. Een serie succesvolle maatregelen volgden deze zomer op een grote controle bij dubieuze ondernemers. Twee illegaal opererende zaken werden gesloten, overlastgevende cafés kregen een sluitingstijd opgelegd. Voor Van Dolderen een teken dat de gemeente geen grip had op de problemen. 'Dat wij het wijkbureau moeten vertellen dat veel panden illegale coffeeshops en gokgelegenheden vestigen, slaat nergens op. Onze petitie had niet nodig moeten zijn.'

Niks doen is geen optie, zegt Lintmeijer. 'Bewoners moeten weten dat we achter de schermen wel degelijk actie ondernemen.' De conceptversie van een nieuwe wijkambitie ligt op het wijkservicecentrum. Vanavond praat de gemeente met bewoners en ondernemers over de toekomst, een avond met investeerders en pandeigenaren staat in de planning. 'Drukte hoort bij deze plek', probeert de wethouder het autogeraas te overstemmen. 'Deze weg mag best een beetje rommelig blijven, maar het moet geen rommeltje zijn. Mensen moeten kunnen zien wat voor leuke straat dit eigenlijk is.'

De drukte geeft de Amsterdamsestraatweg een 'wereldstedelijk gevoel', zegt Van Dolderen. 'Als ik niet verknocht was geraakt aan deze straat was ik allang weggeweest.' Hij waarschuwt wel dat het moeilijk is de charmante chaos onder controle te houden. 'De aandacht mag niet weer verslappen. Bewoners mogen niet het idee hebben in een meelzak te slaan als ze bij het wijkbureau klagen. Als de gemeente niet blijft handhaven, zit de buurt over tien jaar vol ondernemers die geen gezond bedrijf willen opzetten, maar een honk voor hun maffiavriendjes.'

undefined

Meer over