Profielgedoodverfd president Chan Santokhi

‘Sheriff’ Santokhi krijgt niet alleen Bouterse, maar ook een falende economie op zijn bord

Oppositieleider Chan Santokhi van de VHP viert de zetelwinst in het partijcentrum. Beeld ANP

Als commissaris van politie en minister van Justitie boekte Chan Santokhi successen in de strijd tegen de misdaad. Bouterse noemde hem 'de sheriff', maar ook het schoothondje van Nederland. Dat schoothondje heeft Bouterse nu verslagen, en moet als nieuwe president van Suriname orde op zaken gaan stellen.

Het is een scenario voor een stevige thriller. De ‘sheriff’, de gewone man uit het dorp, boekt als politiecommissaris succes in de boevenjacht. Als hij de grootste schurk in het vizier krijgt, beseft hij dat hij die enkel kan uitschakelen door op gelijk niveau te komen. En zo wordt de sheriff president.

Voor Chandrikapersad (‘Chan’) Santokhi kan het allemaal werkelijkheid worden. De 61-jarige leider van de VHP won bij de verkiezingen in Suriname voor zijn partij de meeste zetels in het parlement, de Nationale Assemblee. Zijn grootste tegenstander, cowboy Desi Bouterse, bijt eindelijk in het stof.

‘We gaan doen wat we hebben beloofd, wi o set’ eng’ (we gaan het regelen)’, zei Santokhi in de nacht van maandag op dinsdag, toen duidelijk werd dat de VHP van 9 naar 21 zetels lijkt te gaan, terwijl de NDP van Bouterse van 26 naar 14 of 15 zakt. In ‘de Olifant’, het partijhoofdkantoor, deed de menigte nog maar eens een uitzinnig dansje.

Dat Santokhi met Bouterse het nodige te regelen heeft, is een verhaal apart. Maar daarnaast zal hij de handen meer dan vol hebben om Suriname, het Zuid-Amerikaanse land van zo’n 600 duizend inwoners, weer iets te geven van de trots en glorie waarin het leek te baden toen het, in november 1975, na honderden koloniale jaren, onafhankelijk werd van Nederland.

Chan Santokhi tijdens de campagne. Beeld ANP

Te gehaast

De VHP en Nederland hebben elkaar in het verleden vaak uitgedaagd. Toen het PvdA-kabinet Den Uyl, met een jonge Jan Pronk als minister van Ontwikkelingssamenwerking, besloot de kolonie richting de onafhankelijkheid te duwen, was de VHP er niet van overtuigd dat dit een wijs besluit was. Natuurlijk moest Suriname op eigen benen komen te staan, vond de letterlijk en figuurlijk grote Jagernath Lachmon, een van de politieke oervaders van het land. Maar Nederland was in zijn ogen te gehaast bezig om zichzelf als fatsoenlijke oud-koloniale meester te bewijzen.

Lachmon was de voorman van wat in die tijd de Verenigde Hindostaanse Partij heette. Die naam maakt duidelijk wat de achterban was: de etnische groep die aan het eind van de negentiende eeuw, na de afschaffing van de slavernij van Afrikanen, als arbeidsmigranten tegen hongerloontjes uit Brits-India naar de plantage-economie Suriname waren gebracht. Net als Javanen uit Nederlands-Indië, en in mindere mate etnisch Chinezen.

De etnisch Hindostaanse groep vormt het grootste segment binnen de Surinaamse samenleving. Er zijn weliswaar meer Afro-Surinamers in getal, maar door hun onderscheid in creolen en marrons vormen die twee groepen, elk een minderheid tegenover de Hindostanen. En tot op de dag van vandaag speelt de etnische kaart in de Surinaamse politiek een rol, hoezeer ook iedere leider beweert dat het land louter een harmonieuze smeltkroes is.

Bredere basis

Inmiddels noemt de VHP zich al geruime tijd ‘Vooruitstrevende Hervormingspartij’. En ja: zeker onder het leiderschap van Chan Santokhi, sinds 2011, heeft de partij een bredere etnische basis gevonden. Dat zal dan ook zijn neerslag moeten vinden in de regering die Santokhi kan gaan vormen als hij, op 12 augustus, officieel als president zal zijn ingezworen.

Santokhi werd in 1959 geboren in Lelydorp, niet zo heel ver van de hoofdstad Paramaribo. Eind jaren zeventig ging hij naar Nederland, om in Apeldoorn aan de politieacademie te studeren. Hij kwam in 1982 terug en ging aan de slag als inspecteur (en later commissaris van politie). De werkelijke macht lag toen al een jaar of twee in handen van een groepje sergeanten dat in 1980 een militaire staatsgreep had gepleegd. Hun leider: Desiré Delano Bouterse.

De politieke carrière van Santokhi begon in 2005, toen hij in de regering-Venetiaan namens de VHP werd benoemd tot minister van Justitie. Vanwege zijn stevige aanpak van de misdaad in het algemeen, en de handel in drugs in het bijzonder, gaf Bouterse (in Nederland bij verstek veroordeeld voor zijn aandeel in de handel in harddrugs) hem de bijnaam ‘de sheriff’.

Beeld ANP

Decembermoorden

De antagonie tussen het tweetal nam toe door de inspanningen van Santokhi om het proces op gang te brengen rond de zogeheten Decembermoorden uit 1982, toen de militaire machthebbers vijftien vooraanstaande Surinaamse burgers uit alle geledingen van de samenleving op gruwelijke wijze om het leven brachten. Eind vorig jaar is Desi Bouterse in eerste aanleg hierin veroordeeld tot twintig jaar cel.

Onder Bouterse zijn de betrekkingen tussen Suriname en Nederland, dat al jaren geen accreditering krijgt voor een ambassadeur in het land, enkel verslechterd. Santokhi, door Bouterse ooit het ‘schoothondje’ van Nederland genoemd, zal hierin mogelijk verandering brengen. Net als in de relatie met de Verenigde Staten, door wie Bouterse al te vaak op één lijn is gezet met linkse ex-leiders als Fidel Castro in Cuba en Hugo Chávez in Venezuela.

Maar Chan Santokhi’s grootste uitdaging ligt in eigen land, en is even simpel als overweldigend: een sociaal-economisch en financieel vrijwel failliet Suriname weer perspectief geven. Daarvoor kan de sheriff nog wel wat extra menskracht gebruiken.

Lees ook

Surinamers zijn ‘plundering’ door regering-Bouterse beu
Duizenden Surinamers hebben maandag deelgenomen aan een ‘volksprotest’ op het Onafhankelijkheidsplein van de hoofdstad Paramaribo. Het ongenoegen richtte zich vooral tegen het vermeende financiële wanbeleid van de regering van president Desi Bouterse, waardoor de kosten van het levensonderhoud enorm zijn opgelopen.

Bouterse probeert verkiezingen in ‘blut’ Suriname te winnen
Desi Bouterse aast op een derde termijn als president van Suriname. Om kiezers over te halen maandag op zijn partij te stemmen gaf hij ze, dankzij Chinees geld, de Bouterse Highway: een weg van tien kilometer lang. Als dat niet genoeg zal blijken heeft hij misschien alleen nog maar de keus tussen verkiezingsfraude en de gevangenis.

Meer over