Shell wil invloed op de toekomst

Shell heeft een afdeling die al 40 jaar de toekomst voorspelt. Al is de vraag nu meer: welke toekomst willen we?'

Van onze verslaggever Michael Persson

Ze zagen de affaire-Brent Spar (verzet tegen een olieplatform dat Shell wilde afzinken in de Noordzee) niet aankomen in 1995. Maar de scenarioplanners die veertig jaar geleden hun eerste rapport schreven, kregen veel aanzien in het concern en maakten school in de wereld daarbuiten. Nu willen ze de toekomst meer naar hun hand zetten.

'De kunst is het denken in trendbreuken', zegt Ewald Breunesse, die bij Shell al een jaar of dertig betrokken is bij scenarioplanning. 'Je moet denken: wat kan er radicaal anders? Dat is ook het lastigste deel. Mensen voelen zich er niet comfortabel bij.'

Shell vierde maandag de veertigste verjaardag van zijn scenario-afdeling. Het eerste rapport, uit 1972, werd een klassieker. Als een van de zes mogelijke toekomsten werd een energiecrisis voorspeld. Een jaar later was de Israëlisch-Arabische Jom Kippoeroorlog aan de gang en de eerste oliecrisis een feit. 'Toen dachten we: hé, wat was onze reactie ook alweer op zo'n scenario?', zegt Breunesse. 'Scenarioplanning is het creëren van herinneringen aan de toekomst.'

Zijn jullie de waarzeggers binnen het bedrijf?

'Scenarioplanning heeft twee kanten: het schetsen van toekomstbeelden en onze reactie daarop. Futurologen doen alleen het eerste. En die toekomstbeelden draaien bij ons om zowel verbeeldingskracht als analytisch vermogen. Ik denk dat futurologen dat laatste soms een beetje missen.'

Waarom begon Shell ermee?

'Uit een zekere frustratie. De economische modellen kwamen nooit uit. We wilden de toekomst hanteerbaarder maken. We pretenderen niet dat we de toekomst kunnen voorspellen; de scenario's dienen meer om te begrijpen hoe de wereld eruitziet, welke krachten er spelen en hoe we daarmee kunnen omgaan.'

De huidige financiële crisis hebben jullie niet voorzien.

'Wij hebben wel gezien dat er steeds meer spanningen in het systeem begonnen te komen. Hoe houdbaar was de groei van de afgelopen decennia? Dat was een van de vragen die leidden tot de scenario's Scramble en Blueprints. In het ene zie je landen steeds meer vechten om de beschikbare middelen, in het andere werken ze meer samen. Je ziet nu elementen van beide scenario's terug.'

Wat was jullie grootste misser?

'We hebben de affaire-Brent Spar niet voorzien. Er zat wel iets in onze scenario's van groeiende milieuzorg, maar dat de publieke opinie zich zó tegen ons zou keren... dan ga je je afvragen: heb je wel goed genoeg nagedacht? Dat was een trendbreuk. De vraag wie gelijk had, doet er niet eens toe.

'Een andere trendbreuk zagen we wel aankomen. De val van de Berlijnse Muur en het IJzeren Gordijn zat in ons scenario Nieuwe Grenzen uit de jaren tachtig. We voorzagen het einde van het communistische systeem en daardoor waren we beter voorbereid op de nieuwe markten in Oost-Europa. Je weet alleen nooit wanneer zo'n politieke ontwikkeling komt. We voorspelden bijvoorbeeld ook de opkomst van Azië, maar daarmee waren we tien jaar te vroeg. Nu pakken we die scenario's er weer bij.'

Jullie voorspelden vlak voor de eeuwwisseling ook een toekomst met olieprijzen van 10 tot 30 dollar. Dat is niet bewaarheid.

'Olieprijsscenario's komen zelden uit. We weten nu: daar moeten we ons niet te veel aan ophangen, Een kleine verandering in vraag of aanbod heeft enorme invloed op de prijs. Je kunt hooguit zeggen: het gaat structureel omhoog of omlaag. '

Wat gebeurt er met de scenario's die jullie schrijven? Handelen managers ernaar?

'Als je met een investeringsvoorstel komt, wordt er zeker naar gekeken hoe die zich verhouden tot de scenario's. Onze focus op aardgas en biobrandstoffen vloeit voort uit onze scenario's: we zien dat aardgas en biobrandstoffen altijd als goede alternatieven komen bovendrijven.

'Ons gebruik van de scenario's is in de loop der jaren wel veranderd. Vroeger stelden we de vraag: welke toekomst verwachten we? Nu stellen we de vraag: welke toekomst willen we? We zijn normatiever geworden, het zijn wensscenario's. Nog steeds gebaseerd op feiten natuurlijk.'

Shell wil de toekomst meebepalen?

'De toekomst is geen supertanker waarvan je de koers niet kunt verleggen. Vroeger werd het energiesysteem gedomineerd door één bron of twee bronnen, bijvoorbeeld olie en kolen in de jaren zestig. Nu heb je een heel palet, met olie, aardgas, kolen, kernenergie, biobrandstoffen, zon en wind. Daardoor zijn de keuzes meer bepalend geworden. Factoren als technologie, demografie, geologie zijn allemaal redelijk te voorspellen.

'Het onvoorspelbare zit in de keuzes die de maatschappij maakt. Kijk naar de discussies rond CO2-opslag, biobrandstoffen, kernenergie, schaliegas. Dat gaat allemaal over acceptatie. Nu hebben wij voor het eerst gezegd: dat scenario Blueprints, met zijn internationale samenwerking en beprijzing van CO2, dat is wat wij willen. Maar we kunnen het niet alleen.'

Hoe zien de nieuwe scenario's eruit, die volgend jaar worden gepubliceerd?

'We zien robuuste trends, met verdere bevolkingsgroei en urbanisatie. De verstedelijking heeft potentie om veel energie te besparen, maar er zullen buitengewone inspanningen nodig zijn om de vraag te dempen. We zien ook energie, water en voedsel steeds meer op gespannen voet raken. Het plaatje lijkt een beetje op dat van begin jaren zeventig.'

undefined

Meer over