Sharon heeft geen echte kroonprins aangewezen

Sharon had volgens de peilingen met zijn nieuwe partij Kadima de komende verkiezingen met gemak kunnen winnen. Nu hij ziek is, is niets meer zeker in de Israëlische politiek....

Met spannende parlementsverkiezingen op stapel in zowel Israël als de Palestijnse gebieden was de toekomst van het Midden-Oosten-conflict woensdagavond om een uur of elf al in nevelen gehuld. Maar de hersenbloeding die Ariel Sharon rond die tijd heeft getroffen, maakt het onmogelijk nog iets met zekerheid over het verloop van de rest van de winter te zeggen.

Het zag er de afgelopen weken naar uit dat Sharon met zijn in november opgerichte partij Kadima de verkiezingen van 28 maart met gemak zou winnen. De belofte in zijn volgende regeertermijn een einde te maken aan het conflict met de Palestijnen kon op steun rekenen van zeker 30 procent van de kiezers.

Na de voltooide terugtrekking uit de Gazastrook genoot Sharon bovendien het vertrouwen van de Verenigde Staten en een flink deel van de internationale gemeenschap. De droom van een aanstaande doorbraak won aan kracht.

Het was vooral de groeiende chaos in de Palestijnse gebieden die het lot van nieuwe vredesbesprekingen leek te gaan bepalen. Fatah, de partij van president Mahmoud Abbas, was verstrikt geraakt in ruzie en geweld. De uitdagers van het islamistische Hamas sponnen er garen bij, in het vooruitzicht dat de verkiezingen op 25 januari doorgaan.

Uitstel van de verkiezingen leek echter steeds waarschijnlijker. Hoe Hamas daarop zou reageren, wist niemand.

Maar met de zware beroerte van Ariel Sharon is ook de Israëlische politiek in de greep van de wanorde geraakt. Want wat blijft er over van Kadima, de middenpartij waar de Israëlische kiezers naar leken te snakken? Twee maanden na de oprichting bestaat er nog geen partijprogram, geen hiërarchie, geen kieslijst, niets.

Alle Knesset-leden en ministers die zich bij de partij hadden aangesloten, deden dat vooral op basis van loyaliteit aan Sharon. Maar de vraag is of ze ook loyaal aan elkaar zijn. Staat er een leider op die de eenheid weet te bewaren? Bij wie is de erfenis van Sharon in goede handen?

Ehud Olmert, de rechterhand van Sharon in het kabinet, heeft de premierstaken overgenomen. Maar nooit is hij expliciet aangewezen als kroonprins. Vooral de ster van minister van Justitie Tsipi Livni is de laatste weken snel gestegen. Maar of zij de partij kan leiden, weet niemand. Dan is er nog Shaul Mofaz, minister van Defensie, en de enige van het stel die werkelijk thuis is in militaire zaken. Maar hij is geen stemmentrekker. En in de coulissen staat ook Shimon Peres, de oude maat van Sharon, man van groot statuur, maar door veel Israëli’s afgedankt.

Tot de Israëlische verkiezingen rest nog dik tweeënhalve maand. Weinig tijd voor het prille Kadima dus om het vertrouwen te winnen van de kiezers. Twee zaken werken in haar voordeel: de wens in Israël om beëindiging van het conflict is groot, en het alternatief dat Arbeidspartij en Likud bieden is niet direct aansprekend.

Amir Peretz van de Arbeidspartij is nog een beginner als partijleider, een vakbondsman zonder noemenswaardige ervaring als militair. Zijn nadruk op armoedepolitiek in Israël is revolutionair, maar wellicht niet to the point zolang er nog geen vrede is.

Benyamin Netanyahu van Likud is een oude bekende: hij was al eens premier in de tweede helft van de jaren negentig. Hij heeft het destijds niet goed gedaan, en veel Israëli’s hebben nog altijd de buik vol van hem.

Als Kadima stand houdt na het wegvallen van Sharon, dan lopen de verkiezingen zo bezien uit op een strijd zonder favorieten. Met wellicht aan het einde drie partijen die even sterk zijn en de politiek besluitvorming kunnen verlammen.

Het valt echter niet te overzien welke wisselwerking de chaos in de Palestijnse Autoriteit en de wanorde in de Israëlische politiek de komende dagen en weken gaat krijgen. Iedere partij, ieder factie zal zijn eigen rekensom maken om zo veel mogelijk voordeel te behalen. Vanzelf telt het eigenbelang dan meer dan het algemeen belang.

Het kan betekenen dat: De oude Fatah-top besluit de verkiezingen uit te stellen. En dan: De militaire tak van Hamas weer aanslagen gaat plegen in Israël. Vervolgens: De verkiezingen in Israël gedomineerd worden door een debat over vergelding. En: De rechtse Likud van Netanyahu met de belofte van de harde hand wint. Waarop: Het uitzicht op onderhandelingen weg is. Maar dat is wel het zwartste scenario. Wie weet, houdt iedereen zomaar het hoofd koel.

Meer over