Sharon Dijksma: 'Ik ben een stuk leuker geworden'

Ze is toegewijd tot aan het onbegrensde, maar ze kreeg steeds net niet de functies die ze ambieerde. Is het haar fermheid die weerstand oproept? Is het haar 'onver mogen om uit te stijgen boven het voorgeschreven verhaal'? Lange tijd was haar grote mond haar belangrijkste instrument, nu zoekt ze de verbinding.

Jan Tromp
null Beeld Julius Schrank
Beeld Julius Schrank

Vroeger was Sharon Dijksma tegen. Zoals het vaststaat dat water zijn laagste punt zoekt, zo kon je erop rekenen dat de jonge Sharon tegen was. Ze was tegen bezuinigingen. De aard ervan maakte eigenlijk niet uit. Ze was tegen de kruisraketten, het nieuwste atomaire wapen. Sharon was tegen de Haagse regenten, inclusief die van haar eigen partij, de PvdA.

Was ze dan nergens vóór? Ze was vóór oppositie, want daarin ligt 'onze grootste kracht'. En ze was vóór haar onstuitbare opmars in de gelederen van partij en politiek. We spreken over de prille jaren negentig, ze was van de Jonge Socialisten. Welke PvdA-bijeenkomst van enig belang op welke plek in het land ook op touw was gezet, Sharon was erbij. Slepende vergaderingen waren goed aan haar besteed. Zo jong als ze was, 18, misschien 19, ze paste naadloos in de partijcultuur van de uitputtingsslagen.

Sharon Dijksma

1971
Geboren in Hoogkerk, Groningen.

10 jaar
Haar vader overlijdt.

14 jaar
Aansluiting bij de Jonge Socialisten.
Voorzitter van de leerlingenraad van het Kamerlingh Onnescollege in Groningen.

18 jaar
Voorzitter van de Groningse afdeling van de Jonge Socialisten.

20 jaar
Secretaris van de landelijke Jonge Socialisten.

21 jaar
Voorzitter van de landelijke Jonge Socialisten.

23 jaar
Kamerlid voor de PvdA.

Zich bewijzen

Ze had een tam ratje waarop ze bijzonder gesteld was. Het beestje mocht mee. Vanaf haar schouder volgde hij de beraadslagingen. Rood geverfd haar en stevige legerkistjes completeerden haar performance. Zo verklaarde zij zich tegen. Sommigen vonden het vervelend; het was op een bepaalde manier ook innemend. Ze trad op vanaf een kistje - altijd te klein geweest voor het katheder. Ze beloofde Melkert eindeloos 'in zijn nek te hijgen', omdat hij de mensen met een uitkering 'de lul' liet zijn. Heel de vergadering wist dat achter de groene tafel het besluit al getroffen was. Maar voor Sharon lag de wedstrijd open, elke dag.

Haar vader stierf toen ze 10 was. Aangereden op het Boterdiep in Groningen, een stom ongeluk. Hij was directeur van een schoonmaakbedrijf. Eigenlijk was het een familiebedrijf, van moeders kant. Neven maakten aanspraak op het eigendom van de firma en zo bleef moeder achter in bittere familietwist. Iemand moest voor haar opkomen. Sharon. 10 was ze, misschien 11. Haar kindertijd was in één keer voorbij. Klappen krijgen en dan toch weer opveren. Zich bewijzen, voor zichzelf en voor haar moeder. In een interview in Volkskrant Magazine werd de vraag voorgelegd of iemand wel eens zei: daar ben je toch veel te jong voor? Het antwoord was vintage Dijksma: 'Dat zou een vergeefse opmerking zijn geweest.'

De afgelopen weken is ze dag en nacht in de weer geweest met de vogelgriep. Het virus doodt kippen en als ze niet op hun tellen passen, politici. Gert-Jan Oplaat, de voorzitter van de bond van pluimveehouders probeerde het met een schot vanuit de heup. Hij zei dat de staatssecretaris 'continu afwezig' was. 'We missen het leiderschap en dat ze eens wat warme woorden spreekt.'

null Beeld ANP Kippa
Beeld ANP Kippa

Geen krimp

Een bewindspersoon met minder ervaring dan Dijksma wordt nerveus en gaat zich vergalopperen. Het was een kolerestreek van Oplaat, maar ze gaf geen krimp. Misschien hielp het dat ze vanuit de Kamer steun ontving. Gerard Schouw van D66: 'Ze heeft goed en snel gehandeld.'

Ze zat twee weken geleden in Buitenhof. Niet te snel, niet te langzaam formuleren. Laten horen dat je het dossier van kaft tot kaft kent. Als het ergste leed van de vogelgriep geleden is, wacht de sector een ernstig gesprek, zeker. Maar nu geen schuldige aanwijzen. 'Daar wil ik toch wel afstand van nemen.' Behoedzaamheid kleurt het vraaggesprek. Geen fouten maken. En alsmaar de armen als pilaren van zout op tafel, zoals de mediacoach het hebben wil. Het is allemaal even onberispelijk. Je zou wensen dat een ratje uit haar kraag kwam kruipen.

Jongste kamerlid

Eigenzinnigheid is naar buiten toe altijd kenmerkend geweest voor Sharon Dijksma. Toen ze in 1994 in de Kamer kwam, was ze met haar 23 jaar de jongste aller tijden. Wiegel was 25 toen hij parlementslid werd. In 1997 deelde Sharon Dijksma in een interview haar 'succestips' uit voor 'powervrouwen': 'Als je het wilt maken moet je jezelf zijn en je anders durven opstellen dan de anderen. Je moet zelfvertrouwen hebben om werkelijk voor je ideeën en doelen te gaan. Laat je niet tegenhouden als mensen het niet met je eens zijn, maar toon je bereid om voor je ideeën te vechten.'

Sprekende pop

Dat bestuurlijke, dat Haagse, dat balanceren tussen wenselijkheid en noodzakelijkheid waartegen zij in haar jaren van opkomst zo'n weerzin koesterde, is ook deel van haar geworden. Het maakt haar inzetbaar voor elke klus. Maar het heeft zich ook ten minste twee keer tegen haar gekeerd.

Ze wilde partijvoorzitter worden, in 2001. Ze was al zes jaar Kamerlid en toch pas 29. Dat partijvoorzitterschap is in de Partij van de Arbeid altijd een aangelegenheid van bloedige strijd. Maar deze keer hoefde daarvan geen sprake te zijn. Ze was vrouw, ze was jong, haar tegenstanders waren oude mannen, ze beschikte over Dig Istha als bikkelharde campagneleider en ze had de zegen van Wim Kok, partijleider en Ad Melkert, fractievoorzitter. Het stemvee van de partij moest nog slechts ja-knikken. Toen ze zelf nog bij de Jonge Socialisten zat, was ze ongetwijfeld van leer getrokken tegen zo'n lakei van de macht als voorzitter. Maar nu had ze het niet in de gaten.

(Tekst loopt door onder foto)

Als 22-jarige voorzitter van de Jonge Socialisten wordt Sharon Dijksma gefeliciteerd door Ruud Vreeman, duo-partijvoorzitter met een 34ste plaats op de kandidatenlijst. Beeld anp
Als 22-jarige voorzitter van de Jonge Socialisten wordt Sharon Dijksma gefeliciteerd door Ruud Vreeman, duo-partijvoorzitter met een 34ste plaats op de kandidatenlijst.Beeld anp
null Beeld Sofie Kesteleyn
Beeld Sofie Kesteleyn

Tragiek

Een van haar tegenkandidaten was Bart Tromp, socioloog, politicoloog, die meende dat de PvdA steeds verder afdreef van haar leden. Hij hield een dagboek bij van zes weken campagne langs de zaaltjes van Nederland.

Daaruit: 'Met Sharon Dijksma krijg ik geen enkel contact. Ik heb steeds meer het gevoel naast een sprekende pop te zitten. (-) Dijksma is goed geïnstrueerd. Als ze haar lesje opzegt slaat ze met haar knuistje op tafel, gebruikt ze geen zin zonder de woorden 'wij' en 'samen' en eindigt steevast met een zogenaamd concreet punt ('in de Partij van de Arbeid moeten de jongeren aan de bak!'). (-) Op den duur krijg ik medelijden. Ze is beroeps, ze kan niks anders en ze doet zo verschrikkelijk haar best om politiek correct te zijn.'

Ze verloor. Hetzelfde verschijnsel - dat ze meer tot de oude hap, tot het conserverende establishment wordt gerekend dan ze zelf onderkent -deed zich in 2012 voor. Ze was door de partij gevraagd te solliciteren voor het burgemeesterschap van Nijmegen. De benoeming zat dus wel snor. Ze belandde volgens scenario bovenaan de lijst van de vertrouwenscommissie. Maar de gemeenteraad lustte haar niet. Het was pijnlijk. De in overgrote meerderheid linkse raad koos liever de CDA'er Hubert Bruls. Het is haar tragiek: uitgerekend zij die altijd van leer trok tegen de Haagse regenten, ook in haar eigen partij, werd gaandeweg gezien, zo men wil ontmaskerd, als de gerant van de Haagse salon.

Fermheid

Het lijkt aan haar te kleven: fermheid die weerstand oproept. Het deed zich ook al voor toen ze 17 was, op het Kamerlingh Onnescollege in Groningen. Er moest een medezeggenschapsraad komen, er was een zetel voorzien voor één leerling. Sharon Dijksma dus. Ze was voorzitter van de leerlingenraad, ze had zich in die hoedanigheid al het vuur uit de sloffen gelopen. Ze verloor. Een beau garçon die kwistig strooide met vrijkaartjes voor disco The Palace ging er met de eer vandoor.

Neus

Adri Duivesteijn zat met haar in het fractiebestuur van de PvdA. De twee kennen elkaar goed. Hij zegt: 'Ze deugt. Ze ruikt gewoon of iets integer is of niet. Voor een politicus is dat een enorme kwaliteit. Maar ze is op haar hoede. Ze heeft ervaren dat wie spontaan is in de politiek vaak wordt afgestraft.

'Ze is een politicus die met haar handen werkt. Ze is een ambachtsvrouw. Bleker, haar voorganger, was in alle opzichten een verlengstuk van de agrarische sector. De schade die hij heeft aangericht in het natuurbeleid heeft zij goeddeels uitgewist.'

Frictie

Hoe komt het? Verschillende mensen uit haar omgeving roemen haar inzet; ze is toegewijd tot aan het onbegrensde. Maar een leiderstype, in intellectuele zin, is ze niet. Het draagt eraan bij dat ze wordt gezien als iemand die 'haar lesje opzegt'.

Zelf zei ze een paar jaar geleden in Volkskrant Magazine dat 'de intellectuele en culturele voorhoede' haar niet accepteert zoals ze is. 'Ik zeg het maar voorzichtig', voegde ze er veelbetekenend aan toe. Het zou kunnen dat daar de frictie zit. Dat zij ambities koestert die men, in weerwil van haar kwaliteiten, haar niet toekent, omdat ze het vermogen mist uit te stijgen boven het voorgeschreven verhaal. Zo ongeveer wordt het geformuleerd door meerdere PvdA'ers; ze willen het niet aan hun naam verbonden hebben, eigenlijk uit sympathie voor hun partijgenote.

'Een verademing'

Enfin, Samsom belde, nu twee jaar geleden. Ze was net weg uit Den Haag, na 5.379 dagen als Kamerlid en drie jaar staatssecretaris op Onderwijs. Ze was 41 en het was genoeg. Maar Co Verdaas was na 32 dagen staatssecretaris te zijn geweest van Landbouw en Natuur, gestruikeld over declaratiegedrag als gedeputeerde in Overijssel en Samsom zocht zijn klusjesvrouw. Rust en zekerheid wilde hij.

Ze kwam binnen op het departement zo groen als gras. Ze heeft zich razendsnel ingewerkt in tal van dossiers die technisch zijn en daardoor ingewikkeld. Kwesties als de mestverwerkingspercentages en grondgebondenheid in de melkveehouderij, van die zaken. Het zijn bovendien stuk voor stuk onderwerpen waarin VVD en PvdA elkaar tegenstaan.

Ze doet het goed, ze wordt serieus genomen in de dwarse wereld van boeren en vissers. Ed Nijpels, VVD'er en tot voor kort voorzitter van het bedrijfschap Bos en Natuur, noemt haar 'een verademing'.

Verbinding

Begin dit jaar verraste ze de pulsvissers met extra vergunningen van Brussel voor de vangst op schol en tong. Voor de dierenbeschermers kwam ze met een zwarte lijst van beesten die niet meer thuis gehouden mogen worden: de wasbeer, de eland, de steppezebra. Er was twintig jaar over onderhandeld. Het afgelopen weekend kondigde ze aan de wilde dieren te verbannen uit het circus.

Lange tijd beschouwde ze 'mijn grote mond als een belangrijk instrument'. Nu zoekt ze naar verbinding. 'Mijn doel is met boeren, vissers, tuinders én natuurbeschermers pacificatie te bereiken', zei ze in Trouw. 'Je moet je aanpassen aan je rol', verklaarde ze in het Dagblad van het Noorden.

Van Sharon Dijksma is met recht gezegd: ze woont in de Partij van de Arbeid. En ergens blijft ze een Haagse wandluis. Maar ze hoeft niet meer altijd vooraan te staan. Ze heeft kinderen. Dan gaat een knop om, zei ze. 'Ik ben een stuk leuker geworden.'

Meer over