Sharia of politieknuppel

De revolutionairen van het Tahrirplein hadden zich de eerste vrije presidentsverkiezingen in Egypte heel anders voorgesteld. De overgebleven kandidaten zijn een generaal en een islamist. Het is nu kiezen tussen twee kwaden, of een boycot.

ROB VREEKEN

Satan of Beëlzebub. Dat is de keus waarvoor de revolutionairen van het Tahrirplein en veel andere Egyptenaren dit weekeinde staan. Ze moeten, voor zover ze niet thuisblijven, hun stem geven aan Mohammed Morsi, de kandidaat van de Moslimbroeders, of aan Ahmed Shafiq, de kandidaat van het oude regime. De ultieme polarisatie.

Ongetwijfeld hadden de betogers die vorig jaar Hosni Mubarak verjoegen, zich iets heel anders voorgesteld van de eerste vrije presidentsverkiezingen van na de dictator. Maar dit zijn nu eenmaal de twee poppetjes die tot veler verrassing en verbijstering overbleven toen alle andere kandidaten in de eerste ronde, op 24 mei, waren afgevallen. Shafiq en Morsi. De generaal en de islamist. De man van de sharia en de man van de politieknuppel. Lekkere keuze.

'De Egyptenaren gaan niet stemmen', zegt de 30-jarige Rowida Omar, 'ze gaan risico's tegen elkaar afwegen.' Zelf heeft Omar, lid van de 6 April-beweging, haar risicoanalyse al gemaakt: ze gaat op Morsi te stemmen. Alles beter dan Shafiq. 'Maar ik weet zeker, als ik in het stemhokje sta en die twee namen zie, dan ben ik verlamd. Dan zal ik niet in staat zijn een hokje aan te kruisen.'

'6 April', zo heet nog altijd de groep bloggers en Facebook-activisten die geschiedenis schreven met de opstand tegen Mubarak. De naam verwijst naar de dag in 2008 dat textielarbeiders in de stad El-Mahalla El-Kubra in staking gingen. Bruut politieoptreden leidde tot een golf van solidariteit op het internet.

De groep pretendeert sinds de val van de dictator te zijn uitgegroeid tot een sociale beweging met afdelingen in het hele land. Maar het hoofdkwartier van 6 April in Caïro oogt nog precies als bij ons vorige bezoek, mei vorig jaar. Het appartement op de zevende verdieping van een flat aan El Nour-straat is nauwelijks ingericht. Veel stoelen, dat wel, een massieve vergadertafel, een sofa. In de keuken is het een studentikoze puinhoop. De muren hangen vol met kriskras opgeplakte foto's van acties en posters met het logo van de beweging, witte vuist op zwarte achtergrond. Eén verschil met vorig jaar: toen keken de buren, van de andere deur op de etage, stomverbaasd bij de woorden '6 April'. Daar wisten ze niets van. Nu wel.

Dinsdag was een cruciale dag voor 6 April. Toen maakte de beweging haar stemadvies bekend: Mohammed Morsi. Weken van felle debatten - Morsi of een verkiezingsboycot? - waren eraan voorafgegaan, maar uiteindelijk werd de knoop doorgehakt, met 40 procent voor een boycot en 60 procent voor Morsi, volgens Rowida Omar.

In de eerste ronde waren er nog diverse presidentskandidaten vóór de revolutie, met name Abdel Moneim Fotouh en Hamdeen Sabahi. De beweging wilde daar geen keus in maken. Dat Shafiq het zo goed zou doen, had niemand verwacht. Ditmaal, nu het Mubarak-regime in de ogen van de activisten dreigt terug te keren, kan vrijblijvendheid duur worden betaald.

'Het is geen keus voor Morsi, het is een keus tégen Shafiq', zegt Mahmoud Afifi, woordvoerder van de beweging. Volgens hem hebben liberale organisaties, waaronder 6 April, in gesprekken met Mohammed Morsi garanties gekregen over het beschermen van de 'civiele' grondwet en de vorming van een brede regering. Maar op papier staat er niets.

Hoe verdeeld de activisten zijn, blijkt ook op het hoofdkantoor in Caïro van de Egyptian Democratic Academy. De EDA bevordert politiek burgerschap en is een van de vele niet-gouvernementele organisaties die sinds vorig jaar hun vleugels hebben uitgeslagen.

De club heeft goede banden met de 6 April-beweging. Rowida Omar werkt er, en Esraa Abdel Fatah (33) is vicepresident. Zij stond aan de wieg van de revolutie en werd wereldberoemd als The Facebook Girl. In april 2011 besprak ze in de Volkskrant haar plannen voor het oprichten van een liberale partij.

Daar is het niet van gekomen, en nu baalt ze als een stekker. Na de uitslag van de eerste ronde was ze letterlijk ziek. Nu is ze weer strijdbaar, maar ook geagiteerd en chagrijnig. Met het stemadvies van haar oude kameraden van de El Nour-straat is ze het volstrekt niet eens.

'Ik denk dat 6 April nog spijt zal krijgen', zegt ze. 'Ik kan de Moslimbroeders niet vertrouwen. Ze zijn nooit voor een civiele staat geweest, en hebben de revolutie alleen gesteund als het ze uitkwam.'

Fatah is voor een boycot van de tweede ronde, een gewilde optie bij veel activisten. Wat overigens niet betekent dat ze thuisblijft. 'Ik ga het stemhokje in. Daar zal ik de twee namen doorstrepen en op het formulier schrijven dat de revolutie doorgaat.'

Maar lang niet iedereen bij de Egyptian Democratic Academy is voor een boycot. Ahmed Badawy (28), blogger, dichter en EDA-programmadirecteur, betreurt nog altijd dat de progressieve stemmen in de eerste ronde alle kanten op fladderden - naar Fotouh, Sabahi en Amr Moussa. 'Nu is het: het generaalsregime of iemand anders. Ik hou niet van de Moslimbroederschap, maar ik zal nóóit op het oude regime stemmen.' Bovendien: de Moslimbroeders stonden vorig jaar aan de goede kant. Hun kandidaat nu laten bungelen, tegenover de generaal, is verraad.

Badawy en Rowida Omar waren in de eerste ronde actief voor de campagne van Fotouh. Het vroegere kopstuk van de Moslimbroederschap, vorig jaar uit de beweging gezet, heeft zich ontwikkeld als een liberale islamist. Hij zou uiteenlopende groepen kunnen samenbrengen - links, vrome moslims, christenen, seculieren. 'Ik ben zelf een liberale islamist', zegt Omar. 'Fotouh wil een partij oprichten, daar word ik zeker lid van.'

Maar ja, een beetje laat misschien, die partij. Dus wordt het vandaag in godsnaam dan maar stemmen op Morsi.

Het gekke is dat de taalkundige (specialisme Hebreeuws) dit allemaal vertelt in het kantoortje van haar baas, EDA-voorzitter Hossam Eldin Aly. Want laat de 36-jarige Aly nou overwegen te stemmen op de duivel zelf, Ahmed Shafiq!

Aly stemde in de eerste ronde op Amr Moussa, nu twijfelt hij tussen boycotten en Shafiq. Maar zwaar weegt zijn afkeer van de radicale islam. 'De Moslimbroeders willen de identiteit van het land veranderen. We kunnen van Egypte niet een Afghanistan of Saoedi-Arabië laten maken. Daarvoor ben ik bereid te sterven. Dan liever Mubarak.'

Zijn naaste collega, EDA-president Esraa Fatah, fronst haar geëpileerde wenkbrauwen. 'Dat is Hossams mening. Als we een nieuwe revolutie moeten beginnen tegen Shafiq, zit hij in het verkeerde kamp. Maar we hebben geen ruzie.'

Het tekent de sfeer van pluriformiteit in het EDA-hoofdkwartier, een geest die Aly graag projecteert op heel Egypte. 'De politieke levendigheid die we hier opeens hebben, schitterend, ik geniet ervan! Zoveel opwinding, dat vind je niet in Europa.'

Die opwinding, zegt hij, is vooral te vinden op straat, niet op de fora van de Facebook-generatie. 'Facebook weerspiegelt níet de mening van het volk. De meeste Facebookers steunden Fotouh, en je ziet wat er is gebeurd. Ik kijk niet meer naar het internet, miljoenen mensen denken heel anders.'

Dat roept de vraag op: wat is het stemadvies van 6 April eigenlijk waard? Uit de parlementsverkiezingen van december kwam de beweging ook al vol blauwe plekken tevoorschijn. Op Alys straat is de keus van dit weekend inderdaad op ieders lip, maar niet per se als het duivels dilemma van de 6 April-jongeren.

Overal in Caïro glimlachen de twee mannen de kiezer vertrouwenwekkend tegemoet, vanaf grote billboards. Morsi in een blauw kostuum met gestreepte stropdas; Shafiq laat zich van zijn volkse kant zien in een dasloos overhemd. Westerlingen weten te vertellen dat 'elke taxichauffeur op Shafiq gaat stemmen'. Maar dat is als opiniepeiling al net zo nutteloos als wat de echte opiniepeilers er in de eerste ronde van bakten.

Wie er ook wint, zeggen de activisten, 'we hebben altijd het Tahrirplein nog'. Maar donderdag heerst rond de schaarse tentjes op het middenveld van het plein de landerigheid van Occupy op z'n laatste benen.

Eromheen staat het verkeer zoals altijd toeterend vast in de verkeerschaos. Als Ahmed Shafiq wint, zo heeft hij beloofd, 'maak ik binnen 24 uur een eind aan alle ordeproblemen', inclusief de files. De taxichauffeurs van Egypte hebben hun keus gemaakt.

undefined

Meer over