Shakespeare blijkt losbol

Onderhoudende publieksfilm vol visueel spektakel, gekneed uit historisch en verzonnen materiaal.

BOR BEEKMAN

Was Shakespeare een fraudeur? O jawel. En dat niet alleen: hij was ook een onbenullige dronkelap, een ijdele vrouwenversierder en een matig acteur. Het is erop en erover in Anonymous, het kostuumdrama waarmee Roland Emmerich de literaire vorst van de troon wil stoten. Want die schreef, zoals complottheoristen al een eeuw of wat willen doen geloven, dat prachtige oeuvre van 37 toneelstukken en 154 sonnetten niet zelf bij elkaar. Sommige menen dat een collectief van schrijvers verantwoordelijk was, maar dat zou een weinig spannende film hebben opgeleverd. Rampenfilmspecialist Emmerich (Independence Day, The Day After Tomorrow, 2012) en zijn scenarist kozen voor wat bekend staat als 'de Oxford-theorie': tijdgenoot Edward de Vere, 17de graaf van Oxford, zou de enige ware auteur zijn. Dit omdat die in tegenstelling tot handschoenmakerszoon Shakespeare wel hoog opgeleid was, en bereisd en bekend met het hofleven.

In Anonymous zien we hoe De Vere (Rhys Ifans) als kindgenie al een zelfgeschreven komedie (Midzomernachtsdroom) opvoert voor koningin Elizabeth - het begin van een romance. Op latere leeftijd is de schrijfhobby van de graaf iets waarvoor hij zich, als man met een serieuze positie, dient te schamen. 'Je schrijft weer', walgt zijn echtgenote in een fraaie scène. 'Je had beloofd te stoppen!' Emmerichs film zit vol met zulke omkeringen: het volk dat wegloopt met de toneelstukken begrijpt er eigenlijk maar weinig van, en laat zich makkelijk opstoken. De adel, volgens Emmerichs visie bij uitstek toegerust om grootse kunst te scheppen, kijkt er juist op neer. Op graaf De Vere na dan: die ziet in dat literatuur een machtsmiddel is, dat kan worden ingezet bij de troonopvolgings- crisis die het Engelse hof eind 16de eeuw verdeelt. Maar dan moet zijn auteurschap wel geheim blijven: via via belanden de toneelstukken bij losbol Shakespeare, die er geen enkele moeite mee heeft om valselijk succes te oogsten als geestelijk vader.

Zo ontspint zich een strijd om de politieke macht met aan de ene zijde de frivole graaf De Vere, die de Tudordynastie aan de macht tracht te houden, en aan de andere kant de kille, toneelhatende Elizabeth-adviseurs William en Robert Cecil, die hun eigen snode plannen smeden. Daar tussenin: de middels overspel en incest verstrikte bloedlijnen die zo complex zijn, en door Emmerich hier en daar wat soaperig worden opgediend, dat het de kijker zo nu en dan duizelt: wie is nu zoon/broer of moeder/echtgenoot (of beiden) van wie?

Alhoewel tot de nok gevuld met leugens en verraad, gaat het te ver om Anonymous Shakesperiaans te noemen. Daartoe is Emmerichs kijk op de materie te bruusk en te weinig poëtisch, maar hij kneedt uit historisch, aangedikt en volstrekt verzonnen materiaal wel een onderhoudende publieksfilm vol visueel spektakel, en biedt zijn uitstekende cast alle ruimte om te gloriëren.

Was het Shakespeare of De Vere?

zegt koningin Elizabeth walgend. 'Je had beloofd te stoppen.

Op latere leeftijd is de schrijfhobby van de graaf iets waarvoor hij zich,

als man met een serieuze positie, dient te schamen.'

Inmiddels zijn in verschillende Britse en Amerikaanse kranten reacties verschenen van Shakespearekenners die de Duitse regisseur wegzetten als een kokerdenker die slechts de feiten presenteert die zijn these onderbouwen. Emmerich zou Shakespeare's werk ombuigen tot propaganda - een kwalijke zaak. Alom wordt benadrukt dat er geen enkel direct bewijs bestaat voor het auteurschap van graaf De Vere, die al stierf voor Shakespeare uitgeschreven was (er was een geheim voorraadje toneelstukken, werpen de Shakespeare-ontkenners dan weer tegen).

Ook in Shakespeare's geboortestadje Stratford-upon-Avon, een populaire toeristische bestemming, is niet iedereen blij met Emmerichs film, zo meldden kranten eerder. Maar echt helpen doet het opkloppen niet: met een budget van ruim 30 miljoen dollar (zonder promotiekosten) bracht Anonymous wereldwijd vooralsnog 13 miljoen dollar op. Een fractie van de recettes van Emmerichs eerdere spektakelfilms.

De schrijver van Shakespeare's oeuvre was zeer goed op de hoogte van de etiquette aan het hof, en situeerde een deel van zijn werk in Italië. Shakespeare was van relatief eenvoudige komaf en reisde voor zover bekend nooit buiten Engeland.

Shakespeare schreef niks over zijn persoonlijke leven, of de klasse waartoe hij behoorde.

Om het debat rond zijn speelfilm aan te zwengelen heeft Roland Emmerich op internet een ludiek bedoeld filmpje vrijgegeven waarin hij enkele bedenkingen plaatst bij het auteurschap van de bard.

Niet enkel Shakespeare's ouders waren analfabeet, diens dochters ook. Terwijl geen enkele schrijver - ooit - zo'n omvangrijkste vocabulaire hanteerde als hij.

Er is nooit ook maar een handgeschreven briefje gevonden van Shakespeare, wel wat bibberige handtekeningen.

Regie Roland Emmerich Met Rhys Ifans, Vanessa Redgrave, David Thewlis, Mark Rylance. In 15 zalen

undefined

Meer over