Sevilla toneel van EU-debat over immigratie en uitbreiding

De vanzelfsprekendheid van 'Europa' is verdwenen. Brussel is 'bemoeizuchtig' en landen vrezen hun macht te moeten inleveren. Maar nu het probleem van de immigratie hoog op de agenda staat, moet plots alle heil van Europa komen....

De regeringsleiders van de EU, die vandaag en morgen in Sevilla hun driemaandelijkse top houden, staan onder grote druk. De verwachtingen zijn hoog gespannen. Premier Aznar, gastheer en voorzitter, voedt de hoop: volgens hem is er een beginselakkoord over een Europese aanpak van het immigratieprobleem. Diplomaten stellen dat Sevilla in ieder geval een politieke impuls moet opleveren. Volgens hen wordt de urgentie vooral met de mond beleden en niet in daden omgezet.

Nog voordat Fort Europa een feit is, tast de betonrot het bouwwerk al aan, waarschuwen zij. Ze vrezen dat de regeringsleiders te veel gehecht blijven aan nationale tradities en deze niet willen prijsgeven aan het ideaal van een gezamenlijke aanpak.

Neem iets simpels als de Europese databank voor vingerafdrukken. Het lijkt eenvoudig om zo'n databank op te zetten: breng daar alle afdrukken in van iedereen die in Europa asiel vraagt, en maak hem toegankelijk voor asiel- en migratiediensten. Die kunnen meteen zien of de asielzoeker niet al in een ander land zijn verzoek heeft neergelegd.

De logica ligt voor de hand, maar diplomaten hebben eindeloos geruzied over de exacte invulling. De Fransen stonden er op dat de vingers met een draaiing op het stempelkussen worden gezet, volgens de traditionele Franse techniek. De andere landen willen een rechte vinger in de inkt.

De les is dat elke lidstaat een Europese aanpak wenst, maar alleen als die Europese aanpak een kopie is van het nationale beleid.

Maar als politici zich echt hard maken voor een idee, kunnen ze de taaiheid van Europa overwinnen. Zo lukte het na elf september om in drie maanden een achterstand van drie jaar in te halen en een Europees arrestatiebevel in de wetboeken te krijgen. Ambtenaren werkten dag en nacht door en werden vrijgesteld van alle andere taken om dit project te realiseren.

De regeringsleiders zien zich door de politieke druk van bewegingen als de LPF in Nederland, die van Bossi in Italië en Haider in Oostenrijk, gedwongen om hun retoriek op te voeren. De grote woorden verdoezelen hun onmacht, maar vergroten ook het risico van een terugslag als het niet lukt om de hooggespannen verwachtingen in te lossen.

De ervaring op dit terrein heeft dat uitgewezen. Het plan voor een Europese reactie op de immigratieproblemen is drie jaar oud. In oktober 1999 spraken de regeringsleiders al af dat er een gemeenschappelijk EU-beleid zou worden uitgewerkt. Het migratieprobleem is, qua aantallen, sindsdien niet groter geworden. De aandacht van de EU wordt dus vooral gevoed door de perceptie dat de politieke concurrentie, de Fortuyns van Europa, met de problematiek op de loop gaat. Sevilla moet uitwijzen of de regeringsleiders in staat zijn zelf weer de agenda te bepalen.

Naast de immigratieproblemen bespreken ze ook de uitbreiding van de Unie. Die komt nu gevaarlijk dichtbij: van oktober tot december moet de beslissing vallen welke landen in 2004 gaan toetreden. De moeilijkste besluiten hebben de lidstaten van de Unie tot het laatst bewaard: de financiering, de landbouwpolitiek, en de besluitvormingsprocedures.

De financiering en de landbouwpolitiek komen op deze Europese top, die tot morgen duurt, slechts zijdelings aan de orde. Wel wordt de bestuurbaarheid van de Unie uitgebreid besproken. In Brussel loopt sinds eind februari de zogeheten Conventie, die een blauwdruk moet samenstellen voor de uitgebreide Unie. Maar dat proces kan naar verwachting pas worden afgerond in 2004, het jaar van de toetreding.

Europa wil zolang niet wachten. De regeringsleiders bespreken vandaag en morgen al plannen om het functioneren van de EU te verbeteren. Die zijn controversieel. Zoals gewoonlijk in dit soort discussies speelt de strijd zich af tussen de grote en de kleine lidstaten.

Schröder en Blair wekten deze week de indruk andere zaken minstens zo belangrijk te vinden. Beiden bepleitten schorsing van de vergadering: hun landen spelen vandaag in de kwartfinale van het WK voetbal.

Meer over