'Seks voor het schaken kan ook niet'

Jan Werle..

Van onze verslaggever Robèrt Misset

GRONINGEN Met twee remises tegen de Brit Short en het Oekraïense talent Volokitin kende Jan Werle afgelopen weekeinde een behoorlijke start in de B-groep van het Corus-schaaktoernooi. De directie hoeft ook niet bang te zijn dat de 24-jarige Groninger halverwege het toernooi weer verliefd wordt.

‘Zoveel afleiding is er gelukkig niet in Wijk aan Zee’, zegt Werle. ‘Een beetje joggen langs het strand, dan heb je het wel gehad. En ik heb nu een stabiele relatie.’

Grootmeester Karel van der Weide publiceerde onlangs een boek over de vrouw als Nemesis, bij Werle bepaalde de liefde de grillige curven in zijn carrière. Vrouwen en schaken gingen niet samen, ervoer Werle tot twee keer toe tijdens de Europese kampioenschappen. Neem het EK in Dresden in 2007. Werle kon zich plaatsen voor het WK en had een fraaie ouverture. Tot hij zich liet afleiden door een blonde schone uit Slowakije.

Werle: ‘Het klikte wel met die meid. Maar als voetballers beter geen seks kunnen hebben voor de wedstrijd geldt dat ook voor schakers. Ik raak redelijk snel in vuur en vlam.’

Licht blozend: ‘Eh ja, blond, rondborstig, dat zijn wel mijn types. Maar ik heb de dame op het schaakbord nooit geofferd voor die andere dame. Laat ik het zo zeggen dat de schaakstudie er bij inschoot. Het was een dubbel gevoel. Die meid kostte me een goed toernooi. Maar ik ging niet helemaal met lege handen naar huis.’

Vorig jaar viel Werle tijdens het EK in Plovdiv in dezelfde valkuil. Hij versloeg met zwart de Armeense grootmeester Sargissian en behoorde met 4,5 uit 5 tot de koplopers. De beroemde Russische schaaktrainer Michalkin voorspelde Werle zelfs een plaats in de top-20. ‘Het ging geweldig en toen ontmoette ik Iosefina.

Het effect was verpletterend, ook op zijn schaakprestaties. Werle: ‘Ik haalde nog een half punt uit zes partijen. Ik wilde er alles aan doen om het niet weer te laten gebeuren en toch ging het mis. De liefde blijft een ongrijpbaar fenomeen. Ik zag Iosefina en ik was verkocht. Ze komt uit Roemenië, uit een plaatsje bij de grens met Moldavië. Je moet vanuit Boekarest nog eens zeven uur met de trein. We wisten dat we elkaar na het toernooi niet vaak zouden zien.’

Werle, sarcastisch: ‘Ik geloof niet dat Anand en Kramnik hier vaak last van hebben. Je zult schakers uit de toptien niet horen klagen dat ze een partij hebben verknoeid, omdat ze in de ban van een vrouw raakten. Er schuilt blijkbaar een romanticus in me. In het schaakwereldje had ik de reputatie van een Casanova. Als je met mij ging stappen, kwam je leuke meiden tegen. Maar ik word 25, ik heb nu een stabiele relatie opgebouwd.’

Zijn ambities achter het schaakbord leden wel onder de liefde. ‘Het was als kind mijn droom om ooit een Elo-rating van 2600 te halen’, zegt Werle in een café op de Grote Markt in Groningen. ‘2600 was voor mij een magisch getal, dan was je pas een echte grootmeester. Ik hikte er al tijden tegenaan. Tijdens het EK in Plovdiv stond ik na die goede start virtueel op 2615. Maar met dank aan de liefde zakte ik er weer ver onder.’

Voor het kampioenschap van de Europese Unie in 2008 besloot Werle vrouwen en schaken te scheiden. Hij zou in Liverpool slechts als coach van zijn Roemeense vriendin optreden. ‘Vlak voor het toernooi vroeg de organisatie of ik toch niet wilde meedoen’, aldus Werle. ‘Verloor ik in de tweede ronde van een matige Duitse grootmeester.

‘Toen had ik in gedachten al bijna afscheid genomen van het schaken. Onbewust bleek ik de ballast van me te hebben afgeworpen. Ik probeer altijd vrijuit te spelen. Lekker aanvallend zonder me veel van de theorie aan te trekken.’

Met zelfspot: ‘Ik heb met mijn trainer Ivan Sokolov hard gewerkt aan de openingstheorie. Maar het blijft behelpen op dat vlak. Soms waan ik me op een zinkend schip.’

Werle is de avonturier die zo snel mogelijk ongebaande paden wil bewandelen. Het bracht hem in Liverpool via een omweg zowaar aan de top. ‘Ik bleef winnen en vervulde mijn droom. Het is heel bizar. Ik heb de barrière van 2600 kunnen nemen door een toptoernooi als in Liverpool te winnen, terwijl ik niet eens zou meedoen.’

Achteraf bleek het dus toch een zegen dat Werle vorig jaar het EK in Plovdiv had verkozen boven het gedevalueerde Nederlands kampioenschap. Op zijn website had Werle al laten weten dat de winnaar van het NK zich niet de beste schaker van Nederland mocht noemen.

‘Het was misschien flauw om dat te zeggen. Maar ik was teleurgesteld in de houding van de KNSB. Ik vind dat de schaakbond zich meer had moeten inspannen om toppers als Van Wely, Sokolov en Timman mee te laten doen. Smeets heeft een fantastische prestatie geleverd door de titel te veroveren. Maar op basis van het NK kan Jan niet zeggen dat hij de beste schaker van Nederland is.’

Werle voelt zich een tikje achtergesteld bij zijn generatiegenoten Stellwagen, Smeets en L’Ami, zijn teamgenoten bij de schaakolympiade in Dresden. ‘Zij zaten in de Randstad, ik woon in Groningen. Zo ging het al toen ik kampioen werd tot en met 10 jaar. Ik werd vaak over het hoofd gezien.

‘Provinciaals gezeur? Ja, die kritiek snap ik wel. Ik zat ook in Jong Oranje en de bond heeft me goed ondersteund. Toch constateer ik dat ik minder vaak voor toptoernooien word uitgenodigd dan die andere jongens. En dan wordt het voor mij moeilijker me aan de top te handhaven.’

Ook tijdens de schaakolympiade in Dresden stond Werle in de schaduw van Smeets en Stellwagen, die bij het Corus-toernooi eveneens op een hoger platform staan. ‘Ik vind dat ik de laatste twee ronden had moeten spelen. Maar ik begrijp dat het voor captain Tsjoetsjelov een moeilijke keuze was.’

Werle is een man van extremen. Zo schaakte hij vorig jaar tegen zijn jeugdvriend ‘Terror’ Jaap, de winnaar van het omstreden programma De Gouden Kooi, waarin Jaap niet schroomde zijn medebewoners onder te kotsen om ze weg te pesten. ‘Dat was ook de opzet van het programma’, zegt Werle.

‘Jaap moest de anderen terroriseren om dat huis te veroveren. En daar is hij redelijk in geslaagd. Mensen vroegen me of hij toneel speelde of dat John de Mol hem had gehuurd. Ik kende hem wel zo, Jaap had als kind al zijn fratsen.

‘Ik heb nog tegen Jaap geschaakt BIJ het NK onder 14 jaar. We werden gedeeld tweede, ik heb vaker van hem verloren dan gewonnen. Het leek me een aardig idee om het schaken op een andere manier te promoten. Schaken is immers nauwelijks nog tv. Ik ging dus naar de Gouden Kooi om Jaap uit te dagen. Tot overmaat van ramp verloor ik de eerste partij.

‘Het draaide op snelschaken uit en daar is Jaap behendig in. Ik won die minitweekamp met 3-2. Helaas werd het niet uitgezonden, terwijl dat wel was afgesproken.’

Om de populariteit van het schaken te verhogen zal een Nederlandse Magnus Carlsen moeten opstaan, beseft Werle. ‘Nog snellere speeltempo’s helpen niet. Schaken is blijkbaar te moeilijk. Ik weet dat de schaaksport enorm leefde, toen Jan Timman eind jaren tachtig zijn kandidatenmatches speelde. Maar het was toch vooral een uiting van chauvinisme, omdat een Nederlander de match om de wereldtitel kon spelen.

‘Ik geloof niet dat er toen massaal schaakborden werden gekocht. De NOS kan wel een schaakpartij live uitzenden, maar ik denk dat 90 procent van de kijkers dan in slaap valt. Het is ook niet zo gek dat Stellwagen, Smeets en ik voor een studie hebben gekozen. Je moet in de top-30 staan, wil je van het schaken kunnen leven.’

Daarom ergerde Werle zich aan wielrenner Thomas Dekker. ‘Hij heeft huizen in Monaco en Italië, rijdt in een Porsche en vindt dat normaal. In het tv-programma Holland Sport liep Dekker maar te zeuren dat de breuk met de Rabo-ploeg alleen aan de bank lag. Die jongen is pas 22, ik vond het genant. Topalov is nummer 1 van de wereld in het schaken, maar hij rijdt echt niet in een Porsche.’

Koel en zakelijk is Werle nooit geweest. ‘Moet ik in gierende tijdnood een moeilijke variant uitrekenen, spookt plotseling Angie van de Rolling Stones door mijn hoofd. Ik ben een chaoot, een dromer. Misschien moet ik eens een sportpsycholoog bezoeken. Bij mij gaat het immers niet mis achter het schaakbord.’

Meer over