Seks, complotten en een video in Turkije

De Turkse politiek beleeft deze week haar zoveelste dubieuze dieptepunt. De oorzaak is een video die sinds een paar dagen circuleert op het internet....

Arjen van der Ziel

De 71-jarige Baykal zag zich vanwege de video gedwongen af te treden als partijleider. Hij kondigde maandagmiddag in een dramatische speech, die live was te volgen op de Turkse televisie, zijn vertrek aan. Partijgenoten begonnen te huilen tijdens zijn toespraak. Baykal beschuldigde de regeringspartij van premier Recep Tayyip Erdogan ervan achter het schandaal te zitten, wat Erdogan stellig ontkende. ‘De beweringen van de oppositieleider zijn net zo lelijk als wat er is gebeurd’, aldus de premier. ‘De geachte heer Baykal heeft zijn kalmte verloren.’

Baykal was bijna twee decennia leider van de Republikeinse Volkspartij (CHP), die in 1923 werd op gericht door ‘vader des vaderlands’ Mustafa Kemal Atatürk. Het is de partij die in Turkije het meest opkomt voor het seculiere, niet-religieuze karakter van de staat, en voor de beperking van de rol van de islam in de samenleving. Baykal was de afgelopen jaren dan ook de belangrijkste tegenstrever van de islamitisch georiënteerde premier Erdogan. Bij zijn aftreden kondigde Baykal aan de strijd voort te zetten. ‘Dit betekent niet dat ik me terugtrek of dat ik opgeef.’

Het seksschandaal roept pijnlijke vragen op over de Turkse politiek. Want wie heeft de video opgenomen en op internet gezet? Zitten er rivalen uit Baykals eigen partij achter, zoals sommigen vermoeden? Of zit de regeringspartij erachter, zoals Baykal zelf zegt? In beide gevallen is het een smerige streek, die somber stemt over de wijze waarop hier politiek wordt bedreven.

‘Het is oneervol hoe ze Baykal nu pakken’, schrijft hoofdredacteur Ahmet Altan van de krant Taraf. ‘Als Baykal verdwijnt uit de politiek, moet dat gebeuren door politieke argumenten. Niet op deze manier.’

Toch valt ook een lichtpuntje te bespeuren in de seksaffaire. Want hoewel de CHP zich officieel afficheert als een sociaal-democratische partij, is zij onder Baykals jarenlange leiding een tamelijk conservatieve, nationalistische partij geworden, die vooral de status quo verdedigt. De partij leunt sterk op hoge bureaucraten, rechters en militairen, en voert de laatste tijd onverzoenlijk strijd tegen grondwetswijzigingen die de regering probeert door te voeren en die Turkije democratischer zouden moeten maken. CHP-politici flirten zelfs openlijk met het idee van een militaire staatsgreep tegen de gematigd islamitische regering van premier Erdogan.

Onder mensen die van oudsher op de CHP stemmen, is lang niet iedereen blij met die harde compromisloze opstelling. Enkele jongere, meer pragmatische politici staan te popelen om op een CHP-congres over anderhalve week het stokje over te nemen van Baykal. Nu de oude partijleider, die de touwtjes jarenlang stevig in handen had, gedwongen is afgetreden, maakt een van hen wellicht een kans. Voor de Turkse democratie zou dat weleens een goede zaak kunnen zijn.

Meer over