SEC nu zelf onder vuur in Shell-affaire

Onder olie-analisten groeit de kritiek op de verouderde regels van toezichthouder SEC. Oliebedrijven komen op basis van dezelfde gegevens tot afwijkende inschattingen....

Tweehonderd kilometer uit de Noorse kust nabij Trondheim zijn zes grote oliemaatschappijen aan het boren naar gas. Op zo'n 1500 meter diepte ligt daar het veld met de naam Ormen Lange, ontdekt nadat in 1995 de zoektocht naar de olie-en gasvoorraden in de Noorse diepzee was begonnen. Gezien de hoge kosten die verbonden zijn aan het boren op grote diepte, hebben zes oliemaatschappijen samen bedrijf opgericht om het gas van Ormen Lange op te pompen.

De zes investeerders, waaronder Shell, hebben in 2003 definitief besloten om het gas uit de grond te gaan halen. De maatschappijen kunnen daardoor deze gasvoorraden als 'bewezen reserves' in de boeken opnemen. Op basis van dezelfde technische gegevens van proefboringen, schat het zestal de reserves echter compleet verschillend in.

Nadat Shell twee weken geleden de reserves van Ormen Lange verlaagde, is het bedrijf het meest voorzichtig bij het inschatten van de voorraden. Slechts 22,6 procent van de vermoedelijke voorraden zijn nu als 'bewezen' geboekt, zo blijkt uit berekeningen van vakblad Petroleum Intelligence Weekly (PIW). Branchegenoot BP houdt er van vijf oliebedrijven de meest agressieve inschatting op na, over de zesde partij ontbreken gegevens. Het Britse bedrijf neemt 83 procent van zijn deel op als bewezen reserve.

Het Noorse olieveld is daarmee het toonbeeld van de beroepsmatige onenigheid tussen ingenieurs over het narekenen van olie-en gasreserves. Vraag drie ingenieurs om een meting te verrichten en je krijgt drie verschillende antwoorden, zo schetst directeur Ronald Harrell van ingenieursbureau Ryder Scott het probleem. Harrell weet waarover hij praat. Zijn bedrijf is door Shell ingehuurd om alle olie-en gasreserves van het Nederlands-Britse bedrijf tegen het licht te houden, en bracht Shell ertoe de voorraden bij Ormen Lange te verlagen.

Zowel het optimistische BP als het nu voorzichtige Shell baseren hun berekeningen bij de voorraden op de regels van de Amerikaanse toezichthouder SEC. Een woordvoerder van BP benadrukt daarbij alle vertrouwen te hebben in de eigen rekenmethoden, terwijlShell stelt dat het sinds de recente afboeking van reserves de 'strengste interpretatie' van de SEC-regels hanteert.

De onduidelijkheid over de definitie van reserves bracht analist J. Traynor van Deutsche Bank er vorige week toe om een open brief te schrijven aan de SEC. Hij noemde de aanpak van de SEC achterhaald, extreem conservatief en daarmee een bedreiging voor het investeringsklimaat. Ryder Scott deelt de kritiek van Deutsche Bank. Directeur Harrell toont zich maandag in een gesprekmet vakblad PIW bezorgd, omdat de SEC zijn regels een kwart eeuw niet heeft aangepast.

De SEC bedacht zijn regels in 1978 in de nadagen van de oliecrisis. Sindsdien zijn er wel extra toelichtingen verschenen, maar is de basis niet gewijzigd. Zo is het gebruik van moderne driedimensionale rekentechnieken niet expliciet opgenomen in de regels. Ook over het opmeten van reserves op de bodem van diepzeezijn geen speciale regels.

De SEC, die geen commentaar geeft, is zich bewust van de onduidelijkheid van de rekenregels. In een toelichting uit maart 2001 schrijft het bureau dat bij controle regelmatig onduidelijkheden opduiken. Volgens de Britse zakenkrant Financial Times zal Shell zich bij het onderzoek van de SEC gaan verdedigen door te verwijzen naar deze onduidelijkheden.

De kern van de SEC-regels is desalniettemin duidelijk. Bedrijven moeten hun reserves voorzichtig inschatten, zodat eerder kans is op een bijboeking dan op een afboeking. De verlaging van Shell met 20 procent van zijn bewezen reserves doet afbreuk aan deze hoofdregel. Shell is niet de enige die afboekt. Zo schrapte BP onlangs ruim 400 miljoen vaten olie en gas uit de boekhouding.

Om nieuwe afboekingen te voorkomen en onduidelijkheid in te dammen, zijn er minimaal twee maatregelen nodig, stellen olieanalisten. De SEC moet de gewenste verduidelijking geven. Maar nog belangrijker is een externe controle van de opgegeven oliereserves.

Tot nog toe valt het opmeten van oliereserves buiten de controletaak van een accountant. De lijst met reserves is slechts een bijlage bij de jaarrekening. Gezien het belang van reserves ze zijn de omzet en winst voor de toekomst vragen olie-analisten om externe bemoeienis. Harrell van Ryder Scott pleit bijvoorbeeld voor certificering van ingenieurs die de reserves moeten opmeten.

Als de externe bureaus een grotere rol krijgen bij het narekenen van olie-reserves, zal voorzichtigheid het nieuwe devies zijn. Voor de berekening van de voorraden bij Ormen Lange riepen twee van de zes bedrijven de hulp in van externe ingenieurs. Shell schakelde Ryder Scott in, terwijl Statoil de ingenieurs van DeGolyer & McNaughton de voorraden liet narekenen. Deze twee oliebedrijven zijn het meest voorzichtig bij het inschatten van de reserves in het Noorse veld Ormen Lange.

Meer over