Schuringa, held die bijna tenonder ging

AMSTERDAM - Jasper Schuringa, de 'Vliegende Hollander' die een jaar geleden op een vlucht naar Detroit­­ een Nigeriaan met een bom onschadelijk maakte, vindt zichzelf geen held.

Van onze verslaggever Jonathan Witteman
Jasper Schuringa ontving van de gemeente Amsterdam een onderscheiding. © anp Beeld
Jasper Schuringa ontving van de gemeente Amsterdam een onderscheiding. © anp

Aan Northwest Airlines-vlucht 253 naar Detroit heeft Jasper Schuringa geen nachtmerries overgehouden. Maar aan de media wel.

Morgen is het precies een jaar geleden dat Umar Farouk Abdulmutallab in stoel 19A de in het kruis van zijn onderbroek genaaide pentrietbom tot ontploffing probeerde te brengen. Toen Schuringa de vlammen uit Abdulmutallabs broek zag schieten, klauterde hij vanuit 20J over de stoelen van zijn mede-passagiers, overmeesterde de 23-jarige Nigeriaan, trok de smeulende onderbroek van zijn lijf en doofde het explosief met zijn blote handen.

Nooit nachtmerries
'Ik heb er eigenlijk, en dat vind ik zelf wel raar, nooit nachtmerries van gehad', zo kijkt Schuringa (1977) terug op die Eerste Kerstdag 2009. 'Ik was daar wel bang voor. Straks krijg ik posttraumatische stress-stoornis, dacht ik. Maar ik ben nu een jaar verder en ik heb nog steeds geen last. Waar ik vooral moeite mee heb gehad, is met de media.'

Plotsklaps stond de filmmaker, wiens habitat altijd achter de camera
had gelegen, voor de televisielenzen van CNN en ABC. Media van Buenos Aires tot Manilla stortten zich op 'De Vliegende Hollander', zoals zijn onvermijdelijke bijnaam luidde. 'Een lichtgestalte', jubelde boulevardblad Bild in bijbelse termen, 'een redder die het kwaad niet laat zegevieren'. De Washington Post boog zich over de psyche van de held Jasper Schuringa, die 'zoals alle crisisleiders, dacht en handelde tegelijk, terwijl alle neuronen vuurden.'

Twin Towers
Zelf ziet 'De held van vlucht 253' zich helemaal niet als held. En nee, dat is geen valse bescheidenheid, zegt Schuringa. 'Een held is in mijn ogen iemand die zijn leven waagt voor anderen, zoals de brandweerlieden die de Twin Towers binnengingen tijdens 9/11. Dat heb ik niet gedaan. Ik was bezig mijn eigen leven te redden, ik was niet per se met de andere passagiers bezig.'

De media dachten daar anders over. Schuringa: 'Nu heb ik het allemaal wel onder controle, maar op dat moment in Amerika waren de media toch wel erg agressief. Ik ben daar heel erg van geschrokken. Het was niet meer normaal, mijn telefoon trilde leeg, letterlijk en figuurlijk. Ik was er bang van geworden, ik dacht: shit, ik kan het niet meer aan.'

Er was het zonderlinge interview met CNN op Tweede Kerstdag. Een schichtige Schuringa, gekleed in een grijs zomershirt en met zijn tweedegraads verbrande hand nog in bandage, leek met iedere vraag onwilliger te worden om te antwoorden. Wat voor indruk maakte Abdulmutallab op je toen je hem eenmaal had overmeesterd, wilde interviewster Fredricka Whitfield weten. 'Nou, hij was in trance, hij was heel erg bang, zeg maar, ik weet niet, als...' Schuringa stokt plotseling, zijn ogen fixeren zich op iets achter de camera. 'Maar daar wil ik eigenlijk niet over praten.'

Rare situatie
'Het interview bij CNN was een hele rare situatie', kijkt Schuringa terug. 'Vlak voor ik live ging, hoorde ik dat Al Qaida achter de aanslag zat. Een vriendin maakte voortdurend stopgebaren tijdens het interview. Ik had ook zoiets van: ik moet nu helemaal niet op televisie komen, ik wil mijzelf en mijn vrienden niet in gevaar brengen. Ik was bang.'

Er waren de speculaties dat Schuringa forse geldbedragen zou vragen in ruil voor interviews. 'Allemaal onzin, ik heb geen cent voor die interviews gekregen.' Maar Schuringa kreeg wel geld voor twee foto's die hij maakte van een gehandboeide Abdulmutallab. 'CNN wilde de foto's hebben. Ik vond het prima, ik dacht: dat is goed verdiend. En beeldrechten, dat is natuurlijk ook gewoon mijn vak.' 19.000 euro of dollar kreeg hij voor de foto's, hij weet het niet meer precies. 'Ik weet alleen dat ik nog steeds niet alles betaald heb gekregen.'

Niet lang na het CNN-interview stortte Schuringa in. 'Ik begon de media echt als maffia te zien. Ik was het wild en zij de jagers. Ik kreeg een breakdown, ik werd ziek door alle stress om me heen.'

Smoesjes
Een dieptepunt was zijn aanvaring met een Nederlandse publieke zender, waarvan Schuringa de naam niet wil noemen. 'Ik had ze al te woord gestaan, maar ze wilden meer, ze wilden een camerateam sturen naar Miami, waar ik toen verbleef. Ik zei: ik ben ziek, ik heb koorts, ik kan geen interview doen. Waarop zij kwaad werden en zeiden: ja ja, smoesjes, er is al een camerateam onderweg. Ze dachten dat ik liep te liegen. Maar ik was helemaal op. Ik had helemaal geen Kerst gehad, ik moest gewoon rust.'

Maar Schuringa heeft het er zelf ook wel een beetje naar gemaakt, zegt Mirco Lammerts. Lammerts was een van de 290 passagiers van vlucht 253, samen met zijn vrouw, zoon en dochter. Lammerts zat twee rijen achter Abdulmutallab. 'Het verhaal dat Schuringa eigenhandig de terrorist heeft overmeesterd, klopt niet. Er waren nog twee mensen die hem hebben helpen uitschakelen: een bemanningslid en een man met een bruin leren cowboyhoed, die daarna gewoon weer is teruggegaan naar zijn stoel. Maar die andere twee zijn bewust uit de media gebleven.'

'Het is allemaal zo uit z'n verband gerukt. Jasper heeft daar een beetje aan meegewerkt, opgefokt door de media. Op het vliegveld in Detroit stonden de camera's al klaar, van begin af aan is hij daarin meegegaan.'

DWDD
Lammerts stoorde zich aan Schuringa's optreden in De Wereld Draait Door. 'Toen hem gevraagd werd wat de bemanningsleden deden terwijl hij de terrorist overmeesterde, deed hij een beetje lacherig, alsof ze niets hadden gedaan. Dat vond ik naar.'

'Mensen zullen zeggen: dat is allemaal kinnesinne. Maar jaloezie speelt geen rol. Jasper Schuringa is een held. Ik bewonder hem om wat hij gedaan heeft. Maar hij was niet de enige held. Er waren er drie.'

In andere interviews heeft Schuringa wel degelijk benadrukt dat hij niet de enige was die Abdulmutallab uitschakelde. Maar die nuance ging verloren in de beeldvorming rond 'The man who saved Christmas'.

Over de kop
Veel heeft Schuringa niet gehad aan zijn heldenstatus. Het werkte eerder tegen hem: 'Ik ben bijna over de kop gegaan met mijn productiebedrijf. Ik kon niet meer werken. Ik kreeg vijfduizend telefoontjes en mails per dag. Het bedrijf was alleen nog maar bezig met Jasper. Vind je klanten dan nog maar eens terug.'

Nu de eerste verjaardag van de verijdelde aanslag nadert, keert de mediastress weer terug bij Schuringa. 'Ik heb het nu nog steeds wel een beetje. Het is alsof er twee Jaspers zijn: de gewone Jasper, die gewoon prima bezig is, en dan is er de Jasper die zijn rol moet spelen in de media. Ik wist dat het eind van het jaar er aan zat te komen, met alle aandacht vandien. Ik heb tegen mezelf gezegd: Doe je ding, hik er niet te veel tegen aan. Ik denk dat de aandacht voor mij daarna ook wel helemaal zal ophouden.'

Meer over