Schuimbekkend volk laat trotse ontwerper koud

In het hele land zijn ontwerpen te vinden van architect Frans van Gool, die in de jaren tachtig rijksbouwmeester was.

Peter de Waard
null Beeld ANP
Beeld ANP

Iedereen kent wel een gebouw van voormalig rijksbouwmeester Frans van Gool. In Groningen ontwierp hij het hoofdkantoor van de PTT, in Den Haag het kantoor van Nationale-Nederlanden, in Leeuwarden dat van de Postgiro, in Amsterdam de parkeergarage van De Bijenkorf, in Enschede de Hofpassage, in Alkmaar de Hooge Waerder en in Rotterdam de eerste autovrije winkelstraat van Europa, de Lijnbaan.

En dat is nog maar een kleine greep. Van Gool overleed op 25 oktober in zijn woonplaats Amsterdam. Hij is 93 jaar geworden. Van geboorte was hij Belg, maar nadat zijn vader het gezin had verlaten, verhuisde hij samen met zijn moeder in 1926 naar Rotterdam. Daar doorliep hij de mts en volgde vanaf 1945 een cursus bouwkunst. Hij begon zijn loopbaan bij het architectenbureau Van den Broek en Bakema, dat was belast met het ontwerp van de Lijnbaan. Van Gool kwam op het idee van een doorlopend winkelfront met brede luifels en veel glas. De passage was gedeeltelijk overdekt.

Een gewillig pion
Hij stapte later over naar de Gemeentelijke Woningdienst in Amsterdam. Daarvoor ontwierp hij de zogenoemde zaagtandwoningen en galerijwoningen voor de nieuwe woonwijk Osdorp. 'Hij was', zo schreef zijn monograaf Bernard Colenbrander in 2005, in die tijd 'een gewillig pion in het spel van de projectontwikkelaars.' Niettemin zag hij ontwerpen wel degelijk als een kunst, waarbij compositie en detaillering moesten deugen.

Van Gool had in 1957 met collega's een eigen bureau opgericht. Een van de meest ambitieuze projecten was de bouw van 1.138 woningen in de wijk Buikslotermeer in Amsterdam-Noord. Het project werd gezien als de overgang van het kwantitatieve bouwen van de wederopbouwperiode naar het kwalitatieve bouwen. Van Gool ontwierp zeven gebouwblokken op een groot groen terrein met veel ruimte. De woonblokken waren met elkaar verbonden door luchtbruggen, waardoor er eindeloze galerijen ontstonden. Vlak na de oplevering in 1968 werd deze wijk een hippe buurt van starters, jonge academici en kunstenaars. Tot op de dag van vandaag wordt deze wijk Plan Van Gool genoemd.

Tumult

In 1980 ontstond groot tumult rond een van zijn andere projecten: de bouw van twee kantoorvilla's aan de Weteringschans tegenover het Rijksmuseum. Twee herenhuizen moesten worden gesloopt voor wat laatdunkend een peper-en-zoutstel werd genoemd. Columnisten uitten hun woede in talrijke artikelen. Uiteindelijk leidde het tot een debat in Paradiso, waarbij 1.200 mensen aanwezig waren. Van Gool was er niet. Hij was ziek. Maar later zei hij dat als hij fit was geweest, ook geen zin had gehad zijn werk 'ten overstaan van een schuimbekkend volksoproer te verdedigen'.

Zijn echtgenote en zijn dochter Clara waren er wel. 'Die woede was zo onbegrijpelijk omdat het plan er al tien jaar lag en de herenhuizen er niet meer stonden', zegt Clara van Gool. Ze omschrijft haar vader als een trotse man. 'Hij was introvert en afwachtend, maar ook open en bescheiden.'

In 1986 werd Van Gool benoemd tot rijksbouwmeester. In die functie ontwierp hij het hoofdkantoor van de PTT in Groningen. Lang hield hij het niet vol als rijksbouwmeester: door ziekte en problemen met de ambtelijke aard van het werk trad hij in 1988 terug. Hij wilde er niets over kwijt, verhuisde een jaar later naar Frankrijk en kwam pas in 2003 terug naar Nederland. Twee jaar geleden werd Van Gool nog enkele malen geïnterviewd over de toekomst van Plan Van Gool in het kader van een renovatieplan.

Van Gool wordt overleefd door zijn Franse echtgenote en twee dochters.

Meer over