Schröder richt namens Europa blik op Rusland

Tussen Duitsland en Rusland bloeit iets moois. Maandagavond sprak de Russische president Poetin tijdens een gezamenlijk televisie-interview met bondskanselier Schröder van een 'beter begrip, ook op het menselijk vlak'....

Van onze correspondent Philippe Remarque

De nieuwe geest waarde maandag en dinsdag rond tijdens het Duitse regeringsbezoek aan Sint Petersburg . Schröder bracht niet alleen bijna zijn hele kabinet mee. Ook vond de eerste 'Petersburger Dialog' plaats, een ontmoeting tussen 130 vertegenwoordigers uit de media, cultuur, wetenschap en politiek van beide landen.

Met Frankrijk en Groot-Brittannië heeft Duitsland dergelijke terugkerende conferenties al sinds de na-oorlogse verzoening. Maar nu richt Duitsland de blik op het Oosten. Gezien de geopolitieke veranderingen na de Koude Oorlog is dit bijna een onvermijdelijke ontwikkeling: de Amerikanen trekken zich langzaamaan terug uit Europa, de Europese Unie wil een zelfstandiger rol in de wereldpolitiek spelen en breidt zich uit tot aan Ruslands grenzen.

De verhouding tussen Europa en Rusland wordt de belangrijkste veiligheidskwestie van de komende jaren. Nergens wordt dat acuter gevoeld dan in Duitsland, dat een akelige geschiedenis van wederzijdse veldtochten en veroveringen met de Russen heeft.

'Duitsland ziet zichzelf op grond van zijn geografische positie en geschiedenis als impulsgever en motor van de Ruslandpolitiek van de Europese Unie', schreef Schröder voor het bezoek in Die Zeit. Hij roemde de culturele uitwisseling tussen Rusland en Duitsland.

Opmerkelijk was het commentaar op de voorpagina van een van de Zeit-hoofdredacteuren, Michael Naumann, tot voor kort minister van Cultuur in Schröders kabinet. Hij schreef dat Duitsland in de wereldpolitiek gewend is geraakt aan zijn rol van 'vastgebonden Gulliver', en dat de daartoe behorende 'Genscher- en Kinkel- speak' nu ook wordt beheerst door de huidige minister van Buitenlandse Zaken, Joschka Fischer. 'Maar niet door de bondskanselier. En die heeft de aantrekkingskracht van de buitenlandse politiek ontdekt.'

Dat was te bespeuren in de harde botsing met Bush in Washington, en nu ook in Rusland. Volgens Naumann moet het 'reeds lang verbleekte Rapallo-spook' de Duitsers er niet van weerhouden 'nieuwe speelruimte' te zoeken in de betrekkingen met de VS en Rusland. 'We moeten een eigen en duidelijk spoor leggen op Europa's brug naar het Oosten.'

Rapallo, de Italiaanse badplaats waar Duitsland en de Sovjet-Unie het in de jaren twintig stiekem op een akkoordje gooiden, staat symbool voor de vrees dat Duitsland zich losmaakt uit het westerse bondgenootschap.

Maar Schröder stuit in Rusland net als zijn westerse collega's op obstakels. In Sint Petersburg vonden hij en Poetin geen oplossing voor de Russische schuld van zestig miljard mark aan Duitsland, noch voor de geroofde kunstschatten. Ook voelde de kanselier zich genoodzaakt commentaar te leveren op de strijd om het televisiestation NTV: 'Rusland heeft media nodig die hun taak om de macht te controleren vrij kunnen uitoefenen.'

Schröder deed zijn best zijn hartelijke optreden in Rusland te presenteren als beleid van de Europese Unie, en niet van Duitsland alleen. Ook zei hij dat de VS en Rusland 'geen bemiddelaar nodig hebben'. Het spook van Rapallo mag verbleekt zijn, ook de onbevangen Schröder let er zorgvuldig op dat zijn opening naar het Oosten in Parijs, Londen en Washington niet wordt opgevat als een nieuwe Duitse Sonderweg.

Meer over