Schrijver spoort jeugd aan tot boekendiefstal

Onder de nieuwjaarsgeschenken die uitgeverijen en boekhandels aan relaties sturen, bevinden zich ieder jaar begerenswaardige kleinodiën die een handelseditie verdienen....

'Bent u op zoek naar mij?', vraagt Elfriede Jelineks spreker in Hijniet als hij (1998), door Querido opgediept uit het oeuvre van de verbetenOostenrijkse. Bespaar u die moeite: 'Ik vind me veel vlugger dan u het ooitzou kunnen, want ik weet doorgaans waar ik ben. Soms moet ik echtervaststellen: ik ben niet in mezelf thuis! En het laat me zelfs koud waarik dan zou kunnen zijn.' De tekst is gericht tot de droeve Zwitserse auteurRobert Walser, die de laatste dertig jaar van zijn leven in eenkrankzinnigengesticht doorbracht.

Jelinek last citaten uit Walsers werk in haar stuk in, en smeedt zo eenmonoloog die ook het nodige onthult over haar eigen praktijk. Geen vrolijkelectuur, maar zo indringend dat je - paradox der literatuur - wordtmeegevoerd naar een plek van waaruit doorgaans geen communicatie meermogelijk is.

Fonkelnieuw is de briefwisseling tussen vijf geletterde vrouwen opleeftijd (de schrijfsters Hella S. Haasse en Nelleke Noordervliet, en dehoogleraren Riet Schenkeveld-Van der Dussen, Frida Balk-Smit Duyzentkunsten Hanna Stouten), die de Amsterdam University Press doet verschijnen onderde slome titel Over & weer: een openhartige uitwisseling vandrijfveren, waarin de academici concluderen dat ze hun hartstochtnauwelijks binnen de universiteit hebben kunnen uitleven, maar vooral thuismoesten zien te koesteren. Aandoenlijk is de poging van Noordervliet hetgezelschap te imponeren met gewichtige praat en grove generalisaties (hetslecht ontwikkelde gevoel voor humor van 'de Duitsers' zou worden belemmerddoor 'de ernst van de geschiedenis en het gewicht van de schuld'), waarnaze fijntjes op haar nummer wordt gezet.

Het gesprek blijft gaande, meldt de uitgever vooraf - mooi zo.

Fraai is de schets die Annette Portegies geeft van de eenzelvigeMaurice Gilliams (1900-1982), die als jongen in 1914 de romantiek inzag vande forten rond Antwerpen, 'aantrekkelijk om er een lange zomeravond in teverdwalen'; maar nutteloos als weermiddel, zoals bleek toen er in de nachtvan 24 op 25 augustus een Duitse zeppelin boven de slapende stad verscheen,om ongehinderd bommen af te werpen. Het stuk over Gilliams staat, naast datvan Aleid Truijens over F.B. Hotz, in Levens in voorbereiding van debibliotheekbranche ProBiblio. Moge Portegies, ook uitgever van Querido, detijd vinden om haar verbeide Gilliams-biografie te voltooien.

Dat Louis Paul Boon (LPB) amusante pulp kon schrijven, bewees hij ondermeer onder de schuilnaam Bertha Peelman-Loth (BPL) met het feuilleton Alsvrouwen beminnen uit de jaren 1954-'55, nu gebundeld door De Arbeiderspers.

Een ander feest is de facsimile van het cahier Nefertete (1948-'49), metgedichten en tekeningen van de jonge Lucebert, die toen al de oerversie van'Horror' noteerde (De Bezige Bij).

Dimitri Verhulst ten slotte provoceert als vanouds in zijn warmepleidooi voor boekendiefstal door jongeren (Contact). De boeken die hijooit stal, zijn hem het liefst, dus boekhandelaren: spring een gat in delucht als er nog eens een tiener uw waar wil jatten. Overmorgen immerskopen ze uw schappen leeg, 'óf ze schrijven ze vol.'

Arjan Peters

Meer over