Schrijvende getuige bij liefst 27 staatsgrepen

Ryszard Kapuscinski, de Poolse journalist en schrijver die dinsdag op 74-jarige leeftijd is overleden, had een bewogen leven achter de rug....

In zijn veertig jaren als journalist schreef hij over gebeurtenissen in Azië, Latijns Amerika en Afrika. Hij versloeg niet minder dan 27 staatsgrepen en revoluties. En hij werd vier maal ter dood veroordeeld.

Kapuscinski had alleen ervaring met de binnenlandse berichtgeving over Polen zelf toen hij, een trouw partijlid, in 1964 door het Poolse Persagentschap werd benoemd tot de enige buitenlandse correspondent. Hoewel hij uitsluitend Pools sprak, werd hij daar verantwoordelijk voor de berichtgeving uit vijftig landen.

In Afrika was hij getuige van de dekolonisatieprocessen in de jaren zestig. Hij hield van Afrika en had weinig geduld met mensen die spraken van ‘het verloren continent’. ‘Afrika is een gigantisch continent, met een miljard inwoners en 52 staten, daar kun je niet zo generaliserend over praten’, zei hij toen hij in november 2000 te gast was in de Amsterdamse Rode Hoed. ‘Sommige landen doen het heel goed, andere verkeren in een verschrikkelijke toestand.’

Kapuscinski’s bekendste boek, De Keizer, speelt ook in Afrika. Het beschrijft het anachronistische bewind van keizer Haile Selassie in Ethiopië. Dit boek werd in 1983 zijn internationale doorbraak.

Een ander boek, Nog een dag, gaat over de burgeroorlog in Angola. En De voetbaloorlog beschrijft de grensoorlog uit de jaren zeventig tussen de Midden-Amerikaanse landen Honduras en El Salvador.

Zijn laatste boek verscheen twee jaar geleden: Reizen met Herodotos. Daarin beschrijft Kapuscinski wat hij aantrof op de plaatsen die de oude Griekse geschiedschrijver bezocht. Dit boek lag op het nachtkastje van de sjah van Iran toen die in 1979 zijn biezen moest pakken om plaats te maken voor ayatollah Khomeiny.

Zijn lidmaatschap van de partij zegde hij op in 1981, toen de machthebbers in Warschau probeerden het alternatieve vakverbond Solidariteit de kop in te drukken. In 1993 gaf hij zijn visie op het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in het boek Imperium.

Kapuscinski genoot niet alleen bekendheid als schrijver en journalist maar ook als dichter. In 1986 verscheen van hem de dichtbundel Notes (Notitieboek).

Meer over