Schreeuwerige ongein zonder regie

Festival a/d Werf. De wonderbaarlijke nacht van Slawomir Mrozek. Door: De nieuwe paardenkathedraal. Regie: Dirk Tanghe. De Paardenkathedraal, Utrecht. Herhaling: t/m 7 juni....

Wie de speciale gast is die optreedt in De wonderbaarlijke nacht moet geheim blijven. Angst voor hysterische taferelen bij de kassa, of opdracht van sterrenbaas Joop van den Ende? Wat de reden ook is, de geheimzinnigheid krijgt betekenis binnen deze voorstelling van De nieuwe paardenkathedraal.

Voor de twee centrale personages in Mrozeks toneelstuk is het immers óók een grote verrassing dat er 's nachts een jongeman in hun hotelkamer staat. Mrozeks benepen ambtenaren op dienstreis zijn in Dirk Tanghes regie twee plat pratende vrouwtjes, gespeeld door het Utrechtse komische duo Riny & Will (Henk Elich en Jan-Eric Hulsman).

De mysterieuze jongeman die de kleinburgerlijke personages de ogen opent voor de wonderlijke droom die het leven is, vertegenwoordigt hier met zijn sterrenstatus ook de glanzende wereld van de tv-soap waar deze vrouwtjes van dromen.

Tanghe schept een onwezenlijke atmosfeer, met spectaculaire belichtingseffecten, vervormd geluid en een prachtig wijds toneelbeeld - het decor van de afgelaste voorstelling Glazen speelgoed heeft een nieuwe bestemming gekregen. Een hallucinerende voorstelling had het kunnen zijn, als Tanghe niet was vergeten het zogenaamd komische duo te regisseren.

Hun hysterische stemmen en verwijfde gebaren heb je al na twee minuten gezien. Zij en roepen het verlangen op naar een travestie-typetje als Annie de Rooij van Paul de Leeuw, die ondanks haar benepenheid wist te verrassen en te ontroeren. Schreeuwerige, onpersoonlijke ongein is nu het resultaat, en dat maakt de uitgekiende vormgeving tot een lege huls.

Na al dat effectbejag is een klein locatieproject als dat van Magne van den Berg en Maartje Vos de Wael een verademing. Eenvoudig wereldbeeld gaat over opruimen en opnieuw beginnen, en dat verbeelden deze ex-studenten van de Mime-opleiding zo letterlijk mogelijk. In een pand in het centrum van Utrecht wordt het publiek ontvangen in een chaos van verhuisdozen, verfspullen en aanverwante troep.

Publiekelijk maken deze vrouwen schoon schip. Ze doen al hun bezittingen weg, maar dat boeddhistische streven naar eenvoud ontaard als ze elkaar wantrouwend fouilleren, op zoek naar een achtergehouden sieraad of een mes. Mooi en geestig is de scène waarin ze hun vroegere, volle huishouding al mimend reconstrueren. Maar de tekst is in z'n geheel niet scherp genoeg, terwijl de actrices daar in hun spel teveel op leunen. Daardoor keert de ingetogen, onnadrukkelijke presentatie zich uiteindelijk tegen de voorstelling.

Regisseur Jeroen Kriek heeft met zijn jongerenproject Hamlet wel het juiste evenwicht gevonden tussen uiterlijk vertoon en persoonlijke betrokkenheid. Net als bij de Antigone die Kriek vorig jaar maakte voor Festival a/d Werf, is de klassieke tekst ingekort en vertaald in de (beeld)taal van de hedendaagse jeugd. Rozencrantz en Guildernstern zijn Spice Girls-achtige glamour bitches en de bruiloft van Hamlets moeder is houseparty.

Op Polonius na worden alle personages door jongeren gespeeld. Ophelia is een klein meisje van een jaar of elf. Die casting maakt de liefdesscène tussen Hamlet en zijn moeder minder schokkend, en verlegt het incest-thema naar Ophelia. 'Van wie heb je die lolly gekregen?' vraagt haar vader streng. 'Van Hamlet', fluistert het meisje, dat in maagdelijk wit is gekleed.

Ook effectbejag, die expliciete verwijzingen naar de jongerencultuur en recente incest-affaires. Maar ondanks die vette knipogen is deze Hamlet een sobere, kaalgeslagen voorstelling. De jonge spelers overtuigen in hun zoektocht naar de wortels van het kwaad. Ze tonen hoe Hamlet versombert en verhardt na de moord op zijn vader, hoe hij Ophelia kwetst en meedoet aan het pesten van Laertes, gespeeld door de gehandicapte acteur Henk Huisman.

Wreker Laertes is net zo veel slachtoffer als Ophelia, en Hamlet behoort ondanks zijn oeverloze getwijfel aan de zin van het leven tot de daders. Daarmee biedt deze voorstelling behalve energiek spektakel ook een persoonlijke visie op Shakespeares personage, die ik nooit eerder zag afgebeeld als zo'n egoïstische puber. Van die rol nemen deze jongeren - met dank aan Heiner Müllers Hamletmachine - nadrukkelijk afstand.

Marijn van der Jagt

Meer over