Schoon of niet schoon?

Van de tien snelste mannen aller tijden is alleen Usain Bolt nog nooit in opspraak geraakt wegens doping. Is hij nog geloofwaardig? De argumenten op een rij bij het begin van de WK in Moskou.

Is Usain Bolt (26) een begenadigd atleet of een meesteroplichter? Of een combinatie van beide? Het zijn onvermijdelijke vragen bij het begin van de WK atletiek, vandaag in Moskou. De scepsis over snelle sprinttijden is terug na de positieve tests van voormalig wereldrecordhouder Asafa Powell uit Jamaica, voormalig wereldkampioen Tyson Gay uit de Verenigde Staten en enkele Jamaicaanse topsprintsters.

Bolt is de laatste vijf jaar uitgegroeid tot de ambassadeur van de atletiek. Hij heeft school gemaakt met zijn ontspannen houding op de baan. Hij heeft atleten uit kleine landen laten zien dat ze niet onder hoeven te doen voor Amerikanen en Russen. En hij heeft veel atletiekfans doen geloven dat de snelste mens op aarde geen verboden middelen hoeft te gebruiken.

Maar is dat laatste mogelijk? Van de tien snelste mannen aller tijden is Usain Bolt als enige nooit geschorst of in opspraak geraakt wegens het gebruik van verboden middelen. Kan hij de 100 meter schoon in 9,58 seconden lopen als vrijwel alle andere topsprinters die sneller dan 9,80 hebben gelopen op enig moment in hun loopbaan naar doping hebben gegrepen?

Met andere woorden: is de zesvoudig olympisch kampioen en wereldrecordhouder op de 100 en 200 meter goed, of is hij fout?

Fout I

'It takes a cheat to catch a cheat', zeggen de Engelsen. Oftewel, vals spel wordt het snelst opgemerkt door valsspelers. De voornaamste critici van Bolt zijn dan ook fraudeurs.

De Amerikaanse negenvoudig olympisch kampioen Carl Lewis (snelste tijd: 9,86) staat te boek als een legendarische sprinter, maar in de atletiek staat zijn status ter discussie. Hij kon in 1988 alleen goud winnen bij de Olympische Spelen omdat zijn positieve tests bij kwalificatiewedstrijden waren weggemoffeld. Bij de Olympische Spelen van 1984 (Los Angeles) hadden Amerikanen een vrijbrief om doping te gebruiken, zo is gebleken uit de onthullende documentaire The Race that Shocked the World.

Lewis heeft herhaaldelijk zijn twijfel geuit over de toptijden van Bolt. In The Daily Telegraph zei hij in 2008: 'Als je geen vragen stelt als iemand het ene jaar 10,03 loopt en het volgende jaar 9,69, in een sport die de reputatie heeft die hij nu heeft, dan ben je niet goed wijs. Punt.'

De Amerikaan Victor Conte, de kwade genius in het Balco-dopingschandaal rondom topsprinters Marion Jones en Tim Montgomery, uitte in La Gazzetta dello Sport zijn twijfels over Bolt en andere Jamaicanen. Hij zei in 2011 via een betrouwbare informant te hebben gehoord dat Jamaicaanse atleten in de aanloop naar de Spelen van Peking hetzelfde dopingprotocol hanteerden als hij in 2001 bij Balco deed. In Jamaica werd destijds nauwelijks getest. 'Verdenk ik Bolt? Ja, dat doe ik', aldus Conte.

Een andere dopingdealer van Amerikaanse topsprinters, de Mexicaan Angel Heredia, voorspelde in 2008 in Der Spiegel dat alle deelnemers aan de olympische finale van de 100 meter doping zouden gebruiken. 'De winnaar zal niet schoon zijn. Geen van de deelnemers zal schoon zijn. Er bestaat geen twijfel over; het verschil tussen 10,0 en 9,7 is doping.'

Bolt won de olympische finale in Peking (2008) in het toenmalige wereldrecord van 9,69. Het was pas de dertiende maal dat hij als professioneel atleet de 100 meter liep. Drie maanden eerder had hij in New York het record voor het eerst verbeterd, tot 9,72, in zijn vijfde race.

Goed I

De opzienbarende snelheid van Bolt is in essentie simpel te verklaren: hij is 1.96 meter lang en beweegt als een man van 1.76. Zijn lange benen stellen Bolt in staat enorme passen te maken. Doordat zijn bewegingssnelheid vergelijkbaar is met die van kleinere sprinters (de gemiddelde lengte van topsprinters ligt rond de 1.76 meter) schiet hij ze meestal voorbij.

Ook houdt hij zijn topsnelheid langer vast. Hij kan tot de 90 meter rond de 43 kilometer per uur blijven lopen. De meeste sprinters beginnen na 60 tot 70 meter snelheid te verliezen. Bolt raffelt de 100 meter af in 41 passen, de meeste sprinters hebben er 45 voor nodig.

Hoewel Bolt zich relatief laat op de 100 meter heeft gestort, is zijn sprinttalent op Jamaica al vroeg opgemerkt. Als 12-jarige zoon van een kruidenier in de arme binnenlanden van Jamaica kreeg hij vanwege zijn snelheid een beurs voor de William Knibb High School. Die school had hij anders niet had kunnen bezoeken, zei Bolts vader vorig jaar tegen de Volkskrant. Het schoolgeld van 110 euro per jaar was te hoog.

De school kende een degelijk sportprogramma en deed mee aan de prestigieuze scholierencompetitie, waardoor zijn uitzonderlijke talent snel aan het licht kwam. Voor de 100 meter werd hij te lang geacht. Hij richtte zich vooral op de 200 en 400 meter. Op zijn 15de werd hij op de eerste afstand wereldkampioen bij de junioren. Kort daarop tekende hij zijn eerste sponsorcontract, bij Puma. Op zijn 16de liep hij de 200 meter in 20,13 en de 400 meter in 45,35; tijden waarmee hij in de Diamond League nog hoge ogen zou gooien.

Bolt liep, kortom, uitzonderlijk hard in een situatie waarbij doping hoogst onwaarschijnlijk was: als middelbare scholier met een krappe beurs. Dat talent heeft hij verder ontwikkeld. 'Wie mij sinds 2002 heeft gevolgd, weet dat ik fenomenale dingen heb gedaan sinds ik 15 jaar oud was', zei Bolt twee weken geleden tijdens een persconferentie waarin hij zich verdedigde tegen dopinginsinuaties. 'Ik ben geboren om mensen te inspireren en hard te lopen. Ik heb een gave meegekregen.'

Fout II

Het talent van Bolt is boven elke twijfel verheven, maar een ideaal lichaam voor de sprint heeft hij niet. Zijn rechterbeen is een centimeter korter dan zijn linkerbeen. Hij heeft de ziekte scoliose. Die heeft ervoor gezorgd dat zijn rug krom is. Op foto's van zijn rug kromt zijn ruggengraat als een banaan, de bolle kant naar rechts, de holle kant naar links.

Vanwege zijn rugklachten en aanverwante fysieke problemen is Bolt sinds zijn tienertijd behandeld door de arts Hans-Wilhelm Müller-Wohlfahrt. Dat gebeurde op voorspraak van zijn Duitse sponsor Puma. Veel topsporters zijn kind aan huis bij de Duitse dokter, die door sommige vakgenoten wordt gezien als een geheimzinnige goeroe. Hij is de clubarts van Bayern München en heeft sporters als Haile Gebrselassie, Boris Becker en Ellen van Langen behandeld.

Wat Müller-Wohlfahrt met Bolt doet, is onbekend. In een interview met het Amerikaanse sporttijdschrift ESPN The Magazine zei hij in 2011 dat hij bijna al zijn patiënten behandelt met Actovegin, een extract van kalverenbloed dat meer zuurstof naar de spieren zou transporteren. 'Ik ben ervan overtuigd dat het een van de beste medicijnen op aarde is. Iedereen zou het moeten gebruiken', zei Müller-Wohlfahrt.

Volgens sportarts Peter Vergouwen is er 'geen enkel' wetenschappelijk bewijs voor de werking van het middel. Vergouwen heeft verschillende patiënten van Müller-Wohlfahrt overgenomen en zegt dat de Duitser nooit informatie over zijn behandelmethoden deelt met andere artsen.

Actovegin heeft rond 2001 kortstondig op de dopinglijst gestaan. Het is in de VS verboden. Lance Armstrong heeft het veelvuldig gebruikt en erover gelogen in een onderzoek. De Spaanse dopingarts Eufemiano Fuentes schreef het vaak voor. Ook Asafa Powell zou het middel tot zich hebben genomen. Het wereldantidopingbureau WADA acht het mogelijk dat het als maskeringsmiddel dient voor verboden producten.

Mocht Bolt zich hebben onttrokken aan de dopingregels, dan had hij van de controleurs op Jamaica weinig te vrezen. Vorige week onthulde het WADA hoe weinig er wordt getest op het eiland. In 2012 werden 106 tests afgenomen, ongeveer evenveel als in Slovenië, Malta en IJsland. Die landen hebben geen olympisch atletiekkampioenen. Daarnaast deed de internationale atletiekfederatie IAAF 126 tests.

Het geringe aantal tests zou kunnen verklaren waarom bij de nationale kampioenschappen, in juni, plotseling meerdere olympisch kampioenen werden gepakt: naast Powell testten ook Veronica Campbell-Brown en Sherone Simpson positief. Ze zouden verrast zijn. Hoe vaak Bolt wordt getest is onbekend. Volgens de IAAF behoort hij tot de atleten die 'meer dan vier keer' per jaar wordt gecontroleerd.

Voor uiterst argwanende volgers van Bolt doet het er misschien niet toe hoe vaak hij wordt getest. Lance Armstrong en Marion Jones zijn immers ook nooit positief bevonden. Wat voor hen telt, is dat Bolt zich intensief kan laten begeleiden. Met een geschat jaarinkomen van 20 miljoen euro staat hij dit jaar 48ste op de Forbes-ranglijst van best betaalde sporters.

Bolt zou, mocht hij dat willen, alle apparatuur kunnen aanschaffen die nodig is om dopingcontroles te omzeilen. Hij zou zijn urine en bloed privé kunnen laten testen om te zien hoe lang verboden middelen in zijn lichaam op te sporen zijn. Op grond van die kennis zouden zijn begeleiders ontraceerbare dopingcocktails kunnen samenstellen. Net als Lance Armstrong deed, net als in de tijd van Balco gebeurde.

Goed II

Voor de sprint heeft Jamaica een ideaal klimaat. Het is er het hele jaar warm. Met warme spieren is het beter sprinten dan met koude. Door de sterke sprintcultuur op Jamaica heeft Bolt altijd trainingspartners van hoog niveau gehad. Op de olympische 200 meter van vorig jaar gingen alle medailles naar leden van de Racers Track Club, de vereniging waartoe hij behoort. Zijn coach Glen Mills, de voormalige bondscoach, is de éminence grise van de Jamaicaanse coaches.

Anders dan veel van zijn tegenstanders heeft Bolt zijn talent langzaam kunnen ontplooien. Hij hoefde zijn lichaam nooit zwaar te belasten in het Amerikaanse universiteitscircuit, met zijn felle competitie om studiebeurzen en sponsorcontracten. Door op zijn geboortegrond te blijven, is hem allerlei stress bespaard gebleven, van wennen aan een nieuwe omgeving tot Amerikaans racisme.

Bolt is zuinig op zijn lichaam en, naar eigen zeggen, liever lui dan moe. Hij heeft nooit veel wedstrijden gelopen. Sinds 2010 is het nog minder geworden. In de drie zomermaanden komt hij soms niet eens aan tien wedstrijden. Uit volle macht sprint hij alleen in belangrijke finales.

De hoge verdiensten van Bolt maken het, in theorie, mogelijk om verboden producten aan te schaffen, maar het is ook denkbaar dat hij zijn geld gebruikt voor optimale, legale begeleiding. Waarom zou hij het risico lopen om zijn lucratieve loopbaan in gevaar te brengen? Dat andere kampioenen in de fout zijn gegaan, hoeft niet te betekenen dat hij het ook doet.

Het is waarschijnlijk ook te simpel om te stellen dat Bolts toptijden zonder doping onmogelijk zijn. De sport heeft altijd zogenaamde 'genetische freaks' gekend. Die houden zich niet aan de populaire gedachte dat kleine verbeteringen van wereldrecords betrouwbaar zijn en grote verbeteringen verdacht.

De kans dat genetische freaks als Bolt worden ontdekt, is bovendien toegenomen. Twintig jaar geleden was hij misschien in de kruidenierszaak van zijn vader terechtgekomen omdat professionele sport destijds niet bestond op Jamaica. Nu kreeg hij een sportbeurs voor de middelbare school en profiteerde hij van betere trainingsomstandigheden.

'We onderschatten steeds het prestatievermogen van de mens', zei oud-atletiektrainer Henk Kraaijenhof vijf jaar geleden in reactie op wetenschappers die op de 100 meter nog snellere tijden voorspelden dan Bolt al heeft gelopen.

Goed/Fout III

Bolt probeerde twee weken geleden in Londen elk misverstand over zijn status weg te nemen. Hij begrijpt dat de atletiek één positieve test is verwijderd van een crisis. Als hij wordt betrapt, zullen honderden topatleten, ook die van onbesproken gedrag, de consequenties voelen. Hun geloofwaardigheid zal worden aangetast. Alle uitzonderlijke prestaties zullen verdacht zijn.

'Ik ben schoon', zei Bolt. Misschien sprak hij de waarheid. Misschien loog hij uit gewoonte, zoals Lance Armstrong, Marion Jones en vele anderen eerder hebben gedaan. Het kan ook zijn dat hij nu schoon is, of schoner dan in het verleden. In de buurt van zijn wereldrecords op de 100 en 200 meter is hij sinds de Olympische Spelen van vorig jaar niet meer geweest. Het lijkt uitgesloten dat hij zijn toptijden bij de WK atletiek scherper stelt.

Daarmee zou Bolt zichzelf, paradoxaal genoeg, weleens een dienst kunnen bewijzen. Alleen als hij niet al te snel loopt, is hij geloofwaardig als snelste mens op aarde.

undefined

Meer over