Schoolverlaters steken zich in legeruniform

Gejoel, gelach, gefluit. Het depot van de Generaal Spoorkazerne in Ermelo lijkt een kippenren als de nieuwe lichting leerlingen van het Oriëntatiejaar Koninklijke Landmacht de uitrusting komt ophalen....

'Die kistjes knellen nu al', zegt mbo-scholiere Lara Hoekstra (16) over haar eerste kennismaking met de landmacht. Tijd om bij het stijve schoeisel stil te staan, krijgt ze niet. Op aanwijzing van een instructeur gaat haar haar in een gevlochten staart. 'Naar de kapper gaan is nog beter', oppert een onderofficier met een gemillimeterd kapsel.

De leerlingen van het Regio naal Opleidingscentrum (ROC) Utrecht hebben de inspectie al achter de rug. 'Ik vind het hier tof', reageert Roderik Slootjes (16). 'Alleen jammer dat we zolang op het eten moeten wachten.' Dat de meisjes een afgescheiden route door het depot volgden, vinden Slootjes en zijn schoolkameraden helemaal 'een shame'.

Sinds de afschaffing van de dienstplicht is defensie naarstig op zoek naar nieuwe rekruten. De krijgsmacht richt zich daarbij nadrukkelijk op minderjarigen. 'De arbeidsmarkt zuigt aan alle kanten', legt K. Alflen uit als wervingsofficier bij de landmacht. 'Ook laag opgeleiden kunnen emplooi vinden. Hebben ze eenmaal werk, dan zijn ze voor ons verloren.'

Om minderjarige schoolverlaters aan zich te binden, beproeft defensie nieuwe wervingsmethoden. Het Oriëntatiejaar Koninklijke Landmacht is zo'n methode. Het kennismakingsjaar is een combinatie van een gewone, eenjarige mbo-opleiding, veel sport en lichte militaire training.

De reguliere instellingen voor middelbaar beroepsonderwijs zijn verantwoordelijk voor de inhoud en toetsing van het lesprogramma. Toch heeft defensie een flinke vinger in de pap. Een militaire keuring bepaalt wie er tot het oriëntatiejaar wordt toegelaten. Na afloop van dat jaar wacht de scholieren niet alleen een civiel diploma, maar ook een baan als Beroepsmilitair Bepaalde Tijd (BBT'er).

Afgelopen schooljaar stroomden 440 jongeren vanuit het kennismakingsjaar door naar een baan bij defensie. Dit jaar mikt defensie op 600 doorstromers, 20 procent van de totale vraag naar nieuw militair personeel. Met het oog hierop is het aantal mbo-opleidingen waar het oriëntatiejaar wordt aangeboden, uitgebreid van vier naar acht.

F. Lardenoye, woordvoerder van de Algemene Federatie voor Militair Personeel (AFMP), plaatst kanttekeningen bij het orientatiejaar. 'Het zou slecht zijn als jongeren op hele jonge leeftijd in een sluis terechtkomen die alleen maar kan leiden tot een functie bij de krijgsmacht.'

Volgens J. Westra, afdelingsmanager van het ROC Utrecht, is deze vrees ongegrond. 'De school is geen verlengstuk van het leger. Wij leiden ook beslist geen kindsoldaten of kanonnenvlees op. Mochten ze na een jaar niet het leger in willen, dan hebben ze een civiel diploma waar ze in de burgermaatschappij wat aan hebben.'

Militaire praktijklessen maken 10 procent van lesprogramma uit. Wachtmeester H. Scheerhoorn is in Ermelo verantwoordelijk voor het programma. Dat bestaat in hoofdzaak uit het handwerk van de zandhaas, zoals schuttersputjes graven, wachtlopen, camouflagetechnieken en militaire zelfverdediging. 'Schieten doen ze alleen via simulatie', verklaart Scheerhoorn. 'Dat is niet anders dan met lasergames.'

Lardenoye vraagt zich af hoe realistisch het beeld is dat het leger van zichzelf geeft tijdens de praktijklessen. 'De kans op uitzending is tegenwoordig vrijwel honderd procent. De leerlingen moeten weten dat Kosovo wat anders is dan oefenen op de Ginkelse heide.' Volgens sergeant-majoor Alflen doet defensie niets om deze realiteit te verhullen. 'We wijzen er in het oriëntatiejaar op dat je bij uitzending ook kunt terugkomen in een rolstoel of in een rubberen zak.'

Zolang de leerlingen zulke informatie krijgen en de wettelijke leeftijd met betrekking tot uitzending wordt gerespecteerd, ziet J. van der Meulen, directeur van de Stichting Maatschappij en Krijgsmacht, geen principiële bezwaren tegen het oriëntatiejaar. Hij ziet wel een ander probleem. 'Het leger zoekt mensen die mentaal en psychisch zijn opgewassen tegen moeilijke situaties. Als er meer soldaten via het oriëntatiejaar binnenkomen, krijg je een jonger leger. De vraag is of dat op zijn taak is berekend.'

'De leerlingen van het oriëntatiejaar zijn nog kinderen', erkent wachtmeester Scheerhoorn. 'Ze zijn speelser dan vroeger de dienstplichtigen.' Maar, vindt Van der Meulen: 'Naarmate ze jonger zijn, kun je makkelijker appelleren aan de romantiek van het uniform.'

Dat die romantiek leeft, weet ook Westra. 'Vandaag kwamen enkele leerlingen in uniform op school. Dat is niet de bedoeling. Wij zijn een school, geen kazerne.'

Meer over