Scholieren krijgen les in satire: 'Normale nieuws is al zo serieus'

'Oke, showtime! Wie wil zijn stukje aan de groep voordragen?' Nathan de Groot, redacteur van de satirische nieuwswebsite De Speld - 'Betrouwbaarder dan je moeder sinds 2007' -  richt zijn blik op de groep middelbare scholieren die voor hem zit. De zestienjarige Valentijn van Gent staat op, draait naar de groep en leest wat hij zojuist heeft bedacht. Zijn toon imiteert die van een journaallezer. 'Messi nu ook beste zwartbetalende voetballer.' Gegniffel in de zaal. De tiener kijkt op en loopt terug naar zijn plek. Zijn vrienden glimlachen trots.

De workshop van De Speld-redacteur Nathan de Groot. Beeld null
De workshop van De Speld-redacteur Nathan de Groot.

Valentijn is een van de dertig middelbare scholieren die deelneemt aan de workshop satire schrijven, verzorgd door De Speld-redacteur Nathan de Groot. De workshop is een programmaonderdeel van de Dag van de literatuur, het grootste eendaagse literatuurfestival dat vandaag zo'n vijfduizend leerlingen en docenten uit de bovenbouw van het voortgezet onderwijs naar De Doelen in Rotterdam trekt. In drie kwartier - eigenlijk een uur, maar de opening liep uit - leert De Groot ze de basis van het komediegenre dat De Speld, waar hijzelf voor werkt, sinds 2007 tot haar handelsmerk maakte.

Met Piet Paaltjes' ironische gedicht Aan Rika, illustratief voor de geschiedenis van ironie, heeft De Groot nog niet alle aandacht. Maar zodra de Engelse criticus Charlie Brooker op het projectiescherm verschijnt, worden de redbands in de tas opgeborgen. Een aantal scholieren lacht terwijl ze zien hoe Brooker de karakteristieke opbouw van een journaal item - zowel de camerashots en de typische vraaggesprekjes - op de hak neemt. Herkenning is er wanneer een klassieker van De Speld zelf, een droogkomisch filmpje dat de voordelen van Nederland als totalitaire staat ontdekt, op het scherm verschijnt. Daarna is het tijd om zelf satire te schrijven.

Tekst gaat verder onder de foto.

null Beeld null

Door elkaar geschud

Zelf had hij ook wel zo'n workshop gewild toen hij zo oud was, vertelt De Groot voor aanvang. 'Satire verscherpt je beeld van de maatschappij.' Hij vergelijkt het effect van satire met dat van een vaccin. Je werpt iets de wereld in, waaraan je overduidelijk afleest dat het niet kan kloppen. Het maakt je alerter wanneer je de volgende keer echt nieuws onder ogen krijgt. 'Satire schudt je systeem even door elkaar. Daarna kom je er weerbaarder uit.' In een tijd waarin het onderscheid tussen echt en nep nieuws nog weleens onduidelijk kan zijn, is dat geen overbodige luxe, meent De Groot. 'Ook nu de verkiezingen eraan komen.'

Van het papier dat voor hen ligt, vouwen de scholieren - overwegend jongens - een drieluik. Op het eerste luik schrijven ze drie actuele onderwerpen, gevolgd door een te kiezen genre. 'Horoscopen en overlijdensberichten doen het altijd goed', zegt De Groot. En, ook belangrijk: 'Zonder sterke titel ('kop') is het stuk weinig waard.' Tien minuten later klinken de satirische krantenkoppen een voor een door de zaal. 'Trump en Banksy werken samen bij bouw muur Mexico'; 'Sybrand Buma steunt toch VVD'; 'Ajax supporter steeds zeldzamer'; 'PVV: grondwet past ook op één a4'tje.'

Tekst gaat verder onder de foto.

null Beeld null

Het nut van satire

Als de scholieren even later een nieuwsbericht aan hun kop moeten toevoegen, is het muisstil. Schoolvriendinnen Lela Bidar en Tess Chin, allebei zeventien, overleggen eerst voor ook zij beginnen te schrijven. 'Vooral de tijdsdruk vond ik lastig', zegt Tess achteraf. Lela knikt instemmend. 'En een invalshoek', vult ze aan. Zelf kwam ze niet veel verder dan de kop, die luidt: 'Turkse minister houdt bijeenkomst in dönerzaak.' De twee kenden De Speld al via internet, waar ze hun nieuws altijd vandaan halen. Niet alle onderwerpen zijn geschikt om satire over te maken, denken ze. 'Moord, racisme, of dingen die net zijn gebeurd. Die zijn te gevoelig om satire over te maken', zegt Lela.

Valentijn, die het aandurfde zijn Messi stukje voor de groep op te lezen, is het daarmee eens. Hij kwam niet helemaal vrijwillig naar de workshop. Dat deed hij op verzoek van zijn docenten. Maar aan het nut van satire twijfelt hij niet. 'Het normale nieuws is al zo serieus.'

Om half twaalf staat de volgende groep op de gang te wachten. 'Als je het leuk vindt, laat je blaadje dan op tafel liggen en schrijf je e-mailadres erbij. Dan weten we je te vinden als we je stukje willen plaatsen', zegt De Groot. De leerlingen geven hun docent van het afgelopen uur een applaus. Zodra ze weg zijn, verzamelt De Groot hun blaadjes - een enkeling uitgezonderd, allemaal. Op het scherm boven hem leest de tekst: Weer geen slachtoffers bij workshops De Speld. Jammer.

Meer over