Analyse

Scholen blijven waarschijnlijk open, maar is dat verstandig?

Een leerkracht op een basisschool in Den Haag laat in juni 2020 na een periode van sluiting zijn klas zien hoe je je handen goed wast.  Beeld  Sem van der Wal / ANP
Een leerkracht op een basisschool in Den Haag laat in juni 2020 na een periode van sluiting zijn klas zien hoe je je handen goed wast.Beeld Sem van der Wal / ANP

Het is misschien wel de belangrijkste beslissing die het kabinet vrijdag moet nemen: het al dan niet sluiten van de scholen. De meeste ouders zijn fel tegen, de meeste leerkrachten voor. Wat is wijsheid?

Dylan van Bekkum en Irene de Zwaan

Het Outbreak Management Team (OMT), dat donderdag op verzoek van het kabinet een spoedadvies uitbracht over het terugdringen van de coronabesmettingen, neigt er volgens ingewijden toe de scholen open te houden. Wel zou binnen het team verdeeldheid heersen. Toen OMT-lid Diederik Gommers eerder deze week opriep tot een harde lockdown, dacht hij ook aan schoolsluitingen. ‘Anders stoppen de besmettingen ook niet’, lichtte hij per videoverbinding aan de Tweede Kamer toe.

Een schoolsluiting zal zeker leiden tot een afname in het aantal besmettingen, stelt kinderarts en epidemioloog Patricia Bruijning. ‘Kinderen vormen de laatste groep die helemaal niet gevaccineerd is en in die groep gaat het virus nu hard rond.’

Toch zal het effect op de ziekenhuisopnamen volgens haar minder groot zijn. ‘Niet elk kind geeft het virus door en kinderen geven het ook nog eens minder snel door. Juist omdat volwassenen en ouderen nu grotendeels gevaccineerd zijn, zie je zo’n effect niet meer terug in de cijfers.’

Welzijn

Afgezien van de vraag of schoolsluiting het virus wel een mokerslag kan toebrengen, speelt op de achtergrond een discussie over het welzijn van de kinderen. Wat dat betreft is er volgens Bruijning maar één antwoord mogelijk: de scholen kunnen het best openblijven.

Bij eerdere lockdowns bleken leerlingen niet alleen leerachterstanden op te lopen, maar ook te kampen met psychische problematiek. ‘Vooral de tweede sluiting was sociaal-emotioneel zwaar’, zegt Thijs Bol, socioloog aan de Universiteit van Amsterdam en initiatiefnemer van het ‘Onderwijs-OMT’, een groep wetenschappers. ‘En met name voor middelbare scholieren. Die konden bijvoorbeeld minder goed zelfstandig werken. Ook nam hun welbevinden op school af.’

Januari 2021: in Geldermalsen krijgt groep acht les via de laptop. Bij de vraag of scholen moeten worden gesloten speelt het welzijn van de kinderen een rol. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Januari 2021: in Geldermalsen krijgt groep acht les via de laptop. Bij de vraag of scholen moeten worden gesloten speelt het welzijn van de kinderen een rol.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

In het basisonderwijs nam onder meer het niveau in lezen en rekenen af, voegt Bol daaraan toe. Leerkrachten merkten dit op, maar opvallend genoeg spreekt nu juist die groep zich in meerderheid uit voor schoolsluiting. In een peiling van het tv-programma EenVandaag onder 600 basisschoolmedewerkers is 63 procent voorstander, bij voorkeur in de vorm van een verlengde kerstvakantie.

Toename besmettingen

Die uitkomst is niet zo gek: scholen hebben sinds de herfstvakantie te maken met een toename in het aantal besmettingen onder leraren en leerlingen. Dit vraagt om een knap staaltje paniekmanagement van schoolleiders, die halve of hele klassen naar huis moeten sturen en vanwege het lerarentekort vaak geen vervanging kunnen regelen.

Voor een paar weken overschakelen op thuisonderwijs zou de sector weer rust kunnen brengen, is een gedachte die breed leeft onder leerkrachten. ‘Niemand wil het onderwijs sluiten, maar het kán niet anders’, zegt Siep de Haan (63), wiskundedocent op het Bonifatiuscollege in Utrecht. Hij wijst erop dat leerlingen op school nauwelijks afstand houden: ‘Eerder 1,5 centimeter dan 1,5 meter.’ Dat leidt tot ‘stress en vermoeidheid’ onder met name het oudere personeel, dat bang is besmet te raken. De roep van de onderwijsbonden om voorrang bij een boosterprik lijkt het kabinet vooralsnog niet te beantwoorden.

Een oplossing kan volgens De Haan zijn om leerlingen om en om les te geven. ‘Laat ze de ene dag wel komen, de andere dag niet. Op die manier houd je de sociale structuren in stand en kan er op een veilige manier les worden gegeven.’ Dat dit scenario waarschijnlijk niet wordt gevolgd, is volgens De Haan exemplarisch voor het feit dat het kabinet de zorgen uit het onderwijsveld wegwuift. ‘Politici durven geen knopen door te hakken en lijken bang voor assertieve ouders die hun kinderen liever niet thuis hebben, omdat dit zo storend is voor hun werk.’

Ouders tegen schoolsluiting

Onder ouders is een schoolsluiting inderdaad omstreden, blijkt uit een peiling van belangenorganisatie Ouders & Onderwijs. Van ruim 2.000 ondervraagde ouders is 70 procent tegen een schoolsluiting. Dat is volgens directeur Lobke Vlaming niet alleen uit eigenbelang – de combinatie van thuiswerken en zorg voor de kinderen dreef velen tot wanhoop: ouders hebben tijdens eerdere schoolsluitingen ervaren hoe vervelend dit in de eerste plaats voor de kinderen zelf is. ‘Kinderen hebben behoefte aan regelmaat’, zegt Vlaming. ‘Ze willen hun vriendjes zien en niet de hele dag binnen zitten.’

Uit de peiling blijkt dat ouders op de scholen nog genoeg ruimte zien om de coronamaatregelen strikter na te leven, zoals het weren van ouders uit de school, een strenger quarantainebeleid, een mondkapjesplicht of de inzet van zelftesten. Scholen varen nu nagenoeg hun eigen koers: de een laat een kind met een snottebel toe, de ander niet. ‘Duidelijk kabinetsbeleid zou helpen’, zegt Vlaming. ‘Dan hoeven scholen hier geen discussie over te voeren met ouders.’

Kwetsbare kinderen

Bij de eerdere lockdowns bleek dat een schoolsluiting vooral de kwetsbare kinderen treft: kinderen die van huis uit weinig ondersteuning krijgen of voor wie thuis geen fijne of veilige plek is. ‘Mochten de scholen sluiten, dan is het cruciaal om die leerlingen fysiek onderwijs te blijven bieden’, zegt socioloog Bol.

Een groot deel van het onderwijs richt zich dit schooljaar op het wegwerken van de eerder opgelopen achterstanden. Het kabinet trok hier 8,5 miljard euro voor uit. Bol: ‘Dat reparatieplan moest in 2,5 jaar de achterstanden doen verdwijnen. Dat was al ambitieus, maar met een schoolsluiting wordt dat eigenlijk onmogelijk.’

Volgens kinderarts-epidemioloog Bruijning is het van belang eerst alle andere mogelijkheden weg te strepen die de overdracht van het virus onder volwassenen kunnen stoppen. ‘Pas als je met je rug tegen de muur staat, kun je naar de scholen gaan kijken. De discussie gaat nu over scholen sluiten, maar ik hoor bijvoorbeeld nergens discussie over een avondklok. Dat begrijp ik echt niet.’

Meer over