Schnabbelen & babbelen

Journalisten klussen naast hun reguliere baan stevig bij voor de overheid -het KRO-programma Reporter is vorige week begonnen met het openbaar maken van hun namen en de bedragen die ze betaald kregen....

De ware broodheer van Journaallezer Gijs Wanders was de afgelopen twee jaar niet de NOS, maar uitkeringsinstantie UWV. Voor zijn werkzaamheden bij het NOS Journaal ontvangt hij jaarlijks tussen de 50 en 65 duizend euro, exclusief toeslagen. Het UWV betaalde hem een stuk beter: een ton per jaar.

Na drie jaar procederen kreeg het KRO-programma Reporter afgelopen weken de eerste lijsten binnen met namen van journalisten die voor de overheid bijklussen. Daarop staan journalisten als Victor Deconinck (ex-Twee Vandaag), Maria Henneman (Netwerk), Frits Wester (

RTL Nieuws), Ferry Mingelen (Den Haag Vandaag), Jeroen Pauw (NOVA), Philip Freriks (NOS Journaal), Jan Tromp (

de Volkskrant) en Jack van Gelder (Studio Sport). Ze brainstormden, gaven mediatraining, zaten congressen voor, leidden debatten, of adviseerden de overheid. En dat is nog maar het begin: de komende weken volgen de lijsten van nog eens elf ministeries plus diverse zelfstandige bestuursorganen.

Vooral de bijverdiensten van Gijs Wanders en zijn collega Annette van Trigt bij het UWV leverden verontwaardigde reacties op. Onder de beroepsgroep, maar ook onder kijkers van het NOS Journaal. 'Staatsjournaal', 'graaien uit de ruif die belastinggeld heet' en 'schaamteloos beunen' zijn maar een paar van de kwalificaties die het NOS Journaal op zijn website ten deel vielen.

Het leidde afgelopen woensdag tot een verhitte discussie over schnabbelen door het bestuur van het Genootschap van Hoofdredacteuren. Het resultaat: een onderzoek. Het bestuur blijft voorlopig verdeeld over de kwestie.

Journalisten trouwens ook. 'Ik vind dat journalisten, en zeker die van het NOS Journaal, zich verre moeten houden van het schnabbelen', zegt Journaal-verslaggever Wouter Kurpershoek. 'De NOS zou het iedereen moeten verbieden. Ik ben zelfs tegen het inspreken van spotjes voor de tbc-stichting. Het enige dat wij hebben is onze goede naam. Ik ben ervan overtuigd dat Gijs zijn teksten nooit zou veranderen, maar je krijgt de schijn tegen je. Zelf doe ik helemaal niets. Aart Zeeman, Job Frieszo en ik werden in het verleden daarom wel het gereformeerde clubje genoemd. Dat is dan maar zo.'

Het is simpel, zegt ook eindredacteur Marc Josten van Reporter, het programma dat de kwestie aan het licht bracht. 'Wie de macht controleert, kan die niet dienen.'

Vara-coryfee Paul Witteman is minder principieel. 'Ik verdien per jaar zo'n 40 duizend euro bij met werk voor onder meer ministeries en bedrijven. Met de Vara heb ik afgesproken dat ik zoiets tien keer per jaar mag doen. Vroeger deed ik het wel vaker.' Zelf vindt hij dat dit geen enkele invloed heeft op zijn onafhankelijkheid. 'Er zal nooit een andere vraag over mijn lippen komen doordat ik ergens een congres heb voorgezeten.'

Volgens Witteman zit er 'flink wat hypocrisie' in de discussie over bijklussende journalisten. 'De verontwaardiging richt zich vooral op de hoogte van de bedragen. Niet op het klussen zelf.'

Toch zijn die bedragen wel degelijk van belang, zegt interviewer en presentator Tijs van den Brink (EO, Netwerk). 'Ik zeg altijd: ik doe het niet voor niks. Organisatoren moeten achteraf zelf maar bepalen hoeveel het waard was. Dan wordt het vaak een boekenbon of 200 euro. Daar voel ik me prettig bij.' De bedragen die UWV aan de Journaallezers uitbetaalde noemt Van den Brink 'absurd'.

'Je krijgt de indruk dat de aanwezigheid van nieuwslezers op het scherm gebruikt wordt om dit elders te exploiteren', zegt Jo Bardoel, bijzonder hoogleraar Mediabeleid aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Ook Kurpershoek hekelt het geld dat ermee gemoeid is. 'De publieke omroep krijgt geld van belastingbetalers. Dat mag je principieel niet te gelde maken ten behoeve van jezelf. Wij verdienen niet veel, maar het is een goed salaris. Als je rijk wilt worden, moet je een andere baan zoeken.' Journalisten mogen bij niemand in het krijt staan, zegt adjuncthoofdredacteur Marcel van Lingen van persdienst GPD. 'Wees vooral actief in de maatschappij, maar doe het altijd voor niks. Bouw geen baan op naast je werk.'

Dat bijklussen het netwerk van journalisten ten goede komt, is bepaald geen onzin, zegt Witteman van NOVA. 'Het levert contacten en ideeop', aldus hoogleraar Journalistiek en Cultuur Frank van Vree (UvA), die het deelnemen aan fora of studiecommissies wel aanvaardbaar vindt. 'Journalisten die hun inhoudelijke kennis inzetten tijdens debatten dienen zo een maatschappelijk belang, zonder hun rol als journalist te verzaken.'

'Tijdens die bijeenkomsten verzamel ik heel wat 06-nummers', zegt ook Tijs van den Brink van Netwerk. 'Maar daar moet je niet te verheven over doen. Het gevaar is ook dat de afstand tussen journalist en politicus te klein wordt. Zo'n Maria Henneman die zegt dat minister Van Aartsen na jaren nu wel met hen praat? Ik geloof gewoon niet dat ze het daarvoor doet.' Kurpershoek: 'Als je wil netwerken, dan ga je toch naar de jaarvergadering van Shell?'

Het is niet de eerste keer dat het NOS Journaal in verlegenheid wordt gebracht door de bijbanen van zijn medewerkers. In 1982 bleek dat journaalmedewerkers Hans Hillen en Charles Schwietert regelmatig toespraken schreven voor staatssecretaris Fons van der Stee van Financien daarvoor werden betaald. Het bezuinigingsprogramma dat zij in de toespraken rechtvaardigden, bespraken ze in het NOS Journaal. Het kwam hen niet op ontslag te staan. De ophef bleef beperkt tot enkele stukken in de krant en wat discussies onder parlementair journalisten in Nieuwspoort. In de cao stond destijds nog niets over nevenactiviteiten. Dat veranderde pas toen het NOB begin jaren tachtig klaagde over vermoeide technici die 's avonds bijklusten.

De cao bepaalt sinds die tijd dat schnabbelen mag, mits er toestemming is. Werkgevers kunnen het bijklussen alleen tegenhouden als het gewone werk in gevaar komt, als een concurrent wordt bediend of wanneer de geloofwaardigheid van de journalistieke organisatie in het geding is. De sanctiemogelijkheden varin van een berisping en salarisverlaging tot ontslag. Hoofdredacteur Hans Laroes van het NOS Journaal zegt echter geen maatregelen te willen nemen, hoewel Wanders en Van Trigt hem niet om toestemming vroegen.

Wanneer is de geloofwaardigheid van een medium in het geding? Velen trekken de grens bij mediatraining en communicatieadviezen. RTL Nieuws heeft inmiddels laten weten het geven van een mediatraining door Frits Wester te betreuren. 'Ik zou nooit mediatraining geven', zegt Paul Witteman. 'Dat kan niet voor een interviewer.'

Adjunct-hoofdredacteur Kees Lunshof van De Telegraaf: 'Mediatraining? Nooit. Ook past het niet als iemand van de parlementaire redactie iets voor een ministerie doet. Hetzelfde geldt voor een economieredacteur die een bijeenkomst bij Shell leidt.'

Ook de frequentie kan een struikelblok zijn. 'Mijn mensen mogen wel dagvoorzitterschappen doen, maar niet te vaak', zegt hoofdredacteur Carel Kuyl van Nova. 'Als van mijn personeelsleden buiten de deur meer verdient dan in huis, dan heb ik wel een geloofwaardigheidsprobleem.'

Om de imagoschade voor de journalistiek te beperken, denkt het Genootschap van Hoofdredacteuren na over aanpassingen van de huidige regels.

'Blijkbaar is de tekst in de cao onvoldoende en werkt de meldingsplicht niet goed genoeg', aldus het Genootschap.

Volgens Hans Verploeg, secretaris van de NVJ, hoeft er aan de cao echter niets te veranderen: 'Het zonder toestemming schnabbelen van journalisten is lange tijd gedoogd. Het gaat erom dat de cao wordt tpast. Elke redactie zou zijn eigen, verfijnde regels moeten opstellen. Zo kun je onderscheid maken tussen werken voor ide instellingen of voor commerci bedrijven.'

Maar regels alleen zijn niet genoeg, vreest Marc Josten van Reporter. 'Het moreel besef moet groeien. Journalisten moeten niet te relativerend doen over het belang van hun beroep: we zijn geen stukjespoepers of producenten van soundbites.'

Meer over