Schippers' Relapsus vrolijke potpourri van Wim T.-grappen

Relapsus van Wim T. Schippers door Orkater, regie Krijn ter Braak. Van 15 t/m 26 februari in Stadsschouwburg Amsterdam. Tournee....

'Als de hemel naar beneden valt, dan hebben we allemaal een blauwe hoed.'

Dat is zo ongeveer het motto van Relapsus, een produktie van Orkater naar een stuk van Wim T. Schippers. Hoewel de schrijver zelf voor de duiding van zijn nieuwe werk liever refereert aan John Whiteheads uitspraak 'Life is hard and then you die'.

Tussen Schippers voorlaatste stuk Kutzwagers en dit zit ruim tien jaar. Relapsus rechtvaardigt die tien jaar wachten niet. Het is weliswaar een representatieve potpourri van typische Wim T.-grollen, maar na een ijzersterk begin loopt het allemaal wat slapjes af. Schippers met zijn grote tv-ervaring moet het schrijven van een toneelstuk een beetje onderschat hebben. Na afloop van Relapsus hangt er niet eens een bordje met 'Wordt Vervolgd', terwijl je daar wel naar verlangt omdat het zo raar eindigt.

Relapsus is oer- en oer-Hollands. Rond de figuur van de oude Richard Holms (Piet Römer) houden zich bekende karakters op: een nietsnuttende zoon, een gefrustreerde boekhandelaar en zijn overspelige vrouw, een kleinzoon met basgitaar en vriendinnetje. Achter dit stel swingt het ensemble Giusto van Jakob Klaasse - we zitten tenslotte bij Orkater en daar hoort nou eenmaal een tetterend orkestje bij.

Holms is een gepensioneerde autohandelaar die redelijk goed in de slappe was zit. Tussen het glimmende staal heeft hij nooit zijn droom verloren: een beroemd zanger zijn, een crooner zoals Sinatra, 'The shadow of your smile' zingen, ook als er niemand luistert. Om deze Holms heen fladderen de andere personages waarbij Anna Sijthof (Olga Zuiderhoek) als zijn nieuwe liefje een speciale plaats inneemt. Een verstoorde vader-zoon relatie (Wim T. speelt zelf zoon Theo Holms) en de perikelen van de nieuwe generatie in de persoon van kleinzoon Frank Schaafsma completeren deze bonte kermis, die zich terecht afspeelt op een draaiplateau en in kleuren van vertier.

Krijn ter Braak heeft in zijn regie zoveel tempo gebracht dat je niet eens de tijd hebt om de tekst van Schippers helemaal tot je door te laten dringen. Als vader Holms na een hilarisch bezoek aan het Boekenbal ineens met een mes tussen zijn ribben ligt, is Relapsus voordat je het weet een whodunnit. waarbij Schippers ook de regels van dit spel onderuit haalt.

Een paar aardige wendingen, wat commentaar op de Grachtengordel, en een lekker zwierende carrousel van taalgrapjes - ja, er zijn mindere avonden in het theater te bedenken. Zoals vaak met Schippers lijkt het allemaal een beetje makkelijk & melig, maar dat is optisch bedrog. Achter deze losse vorm vol grappen en flauwiteiten wordt net zoveel beweerd over onze volksaard als in Heijermans' Op hoop van zegen: we zijn gierig, grauw en goedgelovig.

Verder markeert Relapsus ook de terugkeer van Piet Römer, die de geblesseerde Rijk de Gooyer vervangt. Het is een genot om naar Römer te kijken - het gemak waarmee hij acteert, die timing, die mooie mengeling van weemoed en vitaliteit. Römer is een vakman van vroeger die met een prettig soort distantie dat vakmanschap etaleert.

Zo is Relapsus onbedoeld ook de botsing van twee acteerstijlen, die van de ambachtelijkheid en die van het quasi-nonchalante non-acteren waarvan Schippers zelf hèt voorbeeld is. Kijken naar Wim Schippers als acteur is als kijken naar Rintje Ritsma op kunstschaatsen: je ziet dat ze er wat mee hebben, maar ze staan op de verkeerde baan. Dat vind je leuk of niet - en ik kan het ook niet helpen dat ik dat pesterige, dat jengelende, dat zuigende, dat aan alle regels maling hebben van Schippers leuk, ja, erg leuk vind.

Hein Janssen

Meer over