Schiphol-plan kwam eerst te vroeg, toen te laat

Met enige afgunst verwijst Maarten van Luttervelt naar Willem Bos, de ingenieur die met een 'eigen' tracé het debat over de hogesnelheidstrein beïnvloedde....

Van onze verslaggever

Theo Klein

AMSTERDAM

Al acht jaar probeert de landschapsarchitect uit Almere gehoor te vinden voor zijn idee om de luchthaven niet alleen van congestie in de lucht, maar ook van files op de wegen te verlossen. Maar niemand is bereid zijn ei van Columbus in ontvangst te nemen. Van Luttervelt: 'De ambtenaren van Rijkswaterstaat die over de wegen rond Schiphol gaan, zeggen dat ze niets te vertellen hebben over landingsbanen en bij de Rijks Luchtvaart Dienst krijg ik het omgekeerde te horen.'

Zijn oplossing lijkt toch zo voor de hand te liggen. De kern van Van Luttervelts voorstel is de geplande Verlengde Westrandweg (de nieuwe snelweg parallel aan de A 4) niet langs, maar over de Zwanenburgbaan aan te leggen. Voor die baan komen twee andere in de plaats. Op de Zwanenburgbaan past precies een zesbaansweg. De voordelen voor het wegenstelsel zijn volgens de architect enorm. Ingewikkelde drie verdiepingen hoge verkeerspleinen worden overbodig.

De Verlengde Westrandweg en de A 9, in Van Luttervelts plan omgelegd, hoeven niet verdiept aangelegd te worden. Het autoverkeer kan daardoor veel soepeler doorstromen, namelijk zonder tunnels, dan in de plannen van Rijkswaterstaat, aldus Van Luttervelt. In zijn opzet wordt er niet één nieuwe landingsbaan aangelegd, maar twee, waarvan één ter vervanging van de Zwanenburgbaan. Dat garandeert optimaal gebruik, ook 's nachts, waardoor Schiphol binnen de geluidscontouren meer toestellen kan verwerken dan met de 'vijfde' baan.

Tenminste, dat neemt hij aan op basis van eigen berekeningen. Zoals hij er ook vanuit gaat dat zijn plannen een miljard gulden goedkoper uitvallen dan de kansrijker alternatieven. 'Maar zeker weten doe ik dat niet. Tot nu toe zijn mijn voorstellen steeds weggeredeneerd zonder nadere onderbouwing.'

De ontwerper uit de polder, eigenaar van het bureau voor ruimtelijke vormgeving Reliëf, presenteerde zijn plan voor het eerst in 1989, toen de herziening van het wegenstelsel rond Badhoevedorp aan de orde was. De discussie over de vijfde baan voor Schiphol moest toen nog beginnen. Zijn plan werd als niet relevant afgewezen.

Van Luttervelt waagde een tweede poging toen begin van de jaren negentig de uitbreiding van Schiphol wél op het programma stond. Hij drong zelfs door tot de Nota van toelichting van de Planologische Kern Beslissing (PKB) over Schiphol, waarin een reeks alternatieve plannen werd afgeschoten.

Schipwhole behoorde tot de categorie die zonder nader onderzoek in de prullenbak verdween. Het plan zou slechter zijn voor het milieu dan de gekozen aanleg van een vijfde baan, procedureel te veel tijd vergen en bovendien zou het onmogelijk zijn vliegtuigen over de nieuwe snelweg te laten taxiën wegens te steile hellingshoeken. Nattevingerwerk, volgens de architect, wiens plan op een hoop werd geveegd met de veel verdergaande voorstellen van de milieubeweging.

Het lopende nationale debat over de toekomst van de luchtvaart biedt Van Luttervelt een herkansing. Althans, dat dacht hij. Maar de besluitvorming dendert door, de aanleg van de vijfde baan ligt vast.

Politiek en ambtenarij zitten volgens Van Luttervelt gevangen in een procedurele klem. Omdat steeds bij stukjes en beetjes over wegen en landingsbanen wordt beslist, komt niemand tot een integrale aanpak. 'De cirkel is bijna rond. Eerst was ik te vroeg, nu weer te laat. Het is frustrerend te zien hoe de discussie voortgaat zonder dat mijn plan een rol kan spelen.'

De architect weigert zich neer te leggen bij het schijnbaar onvermijdelijke. Hij benadert overheidsdiensten, politici en bedrijven; loopt hoorzittingen af en schrijft artikelen om zijn plan onder de aandacht te brengen. Rijkswaterstaat Noord-Holland rondt dit najaar de tracénota af over de omlegging van de A 9 om Badhoevedorp af. Daarmee dreigt een essentieel stuk van Van Luttervelts wegenplan onmogelijk te worden.

In een reactie op Schipwhole schrijft de provincie Noord-Holland lovend over 'een creatief alternatief'. Maar helaas, de PKB over Schiphol kan niet worden teruggedraaid en daarmee staat ook het tracé van de A 9 om Badhoevedorp vast.

Prof. ir. M. van den Berg, een hoge ambtenaar van de provincie Noord-Holland: 'Hoe creatief uw strategie ook is, ik kan intern noch extern opdracht geven om tot verdieping hiervan over te gaan.' Van Luttervelt, verongelijkt: 'Ik stuit op een gesloten front. Men kan zich kennelijk niet voorstellen dat van buitenaf ook realistische voorstellen kunnen komen.'

Meer over