Schieten uit de heup

ONBEGRIJPELIJK, vindt VNO-NCW'er Peter Van Ostaijen de actie van economen voor rekeningrijden. De economen pleiten in een open brief aan de Tweede Kamer voor een spitsheffing in de Randstad....

'Eigenlijk is het heel simpel', zegt eéé van de iniatiefnemers, hoogleraar Dick Wolfson. 'Mensen reageren gewoon op een financiële prikkel. Toen ik een flink aantal jaren geleden in Washington werkte, kostte een parkeerplaats bijna 150 gulden per maand, 5 procent van mijn toenmalige salaris. Wat gebeurde er? Veel mensen gingen carpoolen om de kosten te delen.'

'En', vervolgt hij, 'kijk eens naar het parkeerbeleid in Amsterdam. Tien jaar geleden kon je in het centrum niet parkeren. Nu wel. Het kost wel wat, maar het kan.'

Wolfson graaft verder in zijn geheugen. 'Vroeger in Ede, in de jaren vijftig/zestig, toen nog niet iedereen een auto had, gingen Enka-werknemers met de bus naar hun werk. Dat zou nu weer kunnen gebeuren.'

Van Ostaijen is verbijsterd. 'Het onderzoek van de economen is flinterdun. De voorbeelden zijn erg gedateerd. Enka-werknemers woonden bij elkaar in een dorp. Welke werknemer woont nu nog dicht bij een collega. Het is schieten uit de heup.'

Van Ostaijen vraagt zich af of de economen wel verstand hebben van rekeningrijden. 'Ze gaan uit van een puur theoretisch model. Maar rekeningrijden draait om het veranderen van gedrag van automobilisten. Dat is een complex geheel. Eigenlijk horen hier gedragswetenschappers te zitten.'

De VNO-NCW'er ziet veel meer in het aanleggen van aparte betaalstroken. De automobilist heeft dan een keuze. 'Bij rekeningrijden wordt er van uit gegaan dat bestuurders een alternatief hebben. Dat is niet zo.'

Maar de economen menen nu juist dat meer asfalt geen alternatief is. 'Het vergt enorme investeringen en je hebt de wet van behoud van ellende. Leg je meer wegen aan, dan gaan mensen verder van hun werk wonen', zegt Wolfson.

Ook hebben automobilisten wel degelijk een keuze, meent hoogleraar Piet Rietveld van de Vrije Universiteit in Amsterdam. 'Niet iedereen, dat spreekt vanzelf. Maar uit een onderzoek van ons onder automobilisten in de Randstad blijkt dat een deel van de mensen wel degelijk de spits kunnen mijden.'

Ook hoeven niet veel mensen hun gedrag te wijzigen voordat je een gunstig effect op de files ziet. 'Als 10 tot 15 procent van de automobilisten de spits mijdt zijn al veel problemen opgelost', zegt Rietveld.

Volgens de economen is rekeningrijden een onontkoombaar en effectief middel om op korte termijn de fileproblemen aan te pakken. Ze zijn er voorstanders van dat wetenschappers zich bemoeien met het maatschappelijke leven. 'Waarom uitsluitend economen? Economen hebben verstand van prijsmechanismen en economen kennen economen. Dat is makkelijk', zegt Rietveld.

Maar niet alle gevraagde economen hebben de brief aan de Tweede Kamer onderschreven. De namen van bijvoorbeeld oud-premier Ruud Lubbers en plaatsvervangend-directeur Caspar van Ewijk van het Centraal Planbureau stonden wel op de conceptlijst, maar ontbreken onder de definitieve brief. 'Sommige economen vonden het beter gezien hun maatschappelijke posities de brief niet te ondertekenen', verklaart Rietveld. Volgens hem betekent dat echter niet dat ze tegen rekeningrijden zijn.

De economen zijn in het geweer gekomen nadat eerst de ANWB een grootscheepse campagne begon tegen het rekeningrijden. Maar anders dan de ANWB en VNO-NCW, menen de economen dat er wel degelijk een maatschappelijk draagvlak is voor de tolheffing. 'Het gaat er om hoe je het vraagt. Iedereen zal tegen een btw-verhoging zijn. Maar als je aangeeft dat belasting ook geld oplevert en dat je daar ook iets mee kan doen, wordt het al heel anders', zegt Rietveld.

Een voorwaarde voor succes, vinden de economen, is dat de tol wordt teruggeven aan de burgers. Tot slot waarschuwen ze de politiek voor de populaire anti-campagnes. 'Als de mislukte carpoolstrook tussen Amsterdam en Hilversum iets heeft geleerd dan is het dat populaire anti-campagnes iets makkelijk om zeep kunnen helpen.'

Meer over