Schever dan de Toren van Pisa

Het ledikant staat op ongelijke klossen, zo scheef is molen Vijf in Kinderdijk. Samen met twaalf andere bovenkruiers en een watermolen wordt hij grondig gerenoveerd....

‘Ik heb een nieuwe koningsspil’, wijst Jan de Vries in molen Acht.‘Onze fundering wordt rechtgetrokken’, zegt Jo Hoek in molen Vijf.

De basaltmuren rond mijn waterloop zijn vernieuwd’, jubelt Teunie Hoek-Van Dijk in molen Zes. ‘En mijn straatje is gerepareerd, met nieuwe stenen. Maar ik zeg: Jongens, dat kan niet hoor, dat is geen gezicht! En ze hebben geluisterd – de oude steentjes liggen er weer in.’

De bewoners van de molens in Kinderdijk zijn zielsgelukkig met de omvangrijke restauratie die twee jaar geleden begon en bijna is afgerond. Zo’n 5 miljoen euro legden het ministerie van OC & W, de provincie, het waterschap en de Stichting Werelderfgoed Kinderdijk bijeen voor de restauratie van een wipwatermolen en dertien bovenkruiers. Tot die tijd was er alleen geld voor klein onderhoud, zoals het herstellen van een wiek of het vervangen van een deur, zegt molenaar en hoofdmolenmaker Ad Wisse tijdens de schaft bij molen Acht. ‘Maar aan echte problemen, zoals rottende waterloopvloeren, beschadigde boogtunnels en verzakkende funderingen kwamen we nooit toe, dat was te duur. Dan praat je al snel over 80 à 90 duizend euro per klus.’

Van de negentien molens in Kinderdijk, het laagste punt van de Alblasserwaard, zijn er zestien bewoond. Ze malen al bijna drie eeuwen overtollig water uit de polders – al is dat niet meer noodzakelijk – en werden in 1997 allemaal op de Werelderfgoedlijst van Unesco geplaatst. Sindsdien is het makkelijker om subsidie te krijgen, meldt hoofd technisch beheer Henk Bronkhorst. Hij wandelt over de Nederwaard tussen aannemers, opzichters, grondwerkers, timmerlieden en metselaars. In het molengebied draaien betonmolens en rijden kruiwagens terwijl toeristen aan de overzijde van de boezemsloot onafgebroken draaiende wieken fotograferen. De molens, waarvan de oudste stammen uit 1738, worden zowel van buiten als van binnen grondig gerestaureerd. Daarvoor zijn onder meer damwanden aangebracht om de waterlopen droog te leggen. ‘Dit is het grootste molenrestauratieproject uit de geschiedenis’, benadrukt Bronkhorst.

Het meest bijzonder is het rechtzetten van molen Vijf op de Nederwaard, ook wel de Scheve Toren van Pisa genoemd, met dit verschil dat de molen een stuk schever staat. Jo Hoek, de moeder van molenaar Adrie, vertelt in de woonkamer van ‘de Vijf’ dat het ledikant op de bovenverdieping op ongelijke klossen staat, ‘zo scheef is-ie’. In 1863 is er een tweede achterwaterloop aangebracht die naar het schoepenrad loopt, waardoor hij meer water kan wegscheppen. In september worden beide waterlopen drooggezet om de fundering te vernieuwen. De totale kosten van de ‘Scheve’ worden geraamd op 1,1 miljoen euro.

Metselaar Arend Herrewijne ziet het als de mooiste klus van zijn leven. ‘Het rechtzetten en opnieuw funderen van een molen is een klus die maar ééns in je leven voorbijkomt. Dat is bijna net zo mooi als het restaureren van boogtunnels van negen meter die taps toelopen, zoals bij deze hier’, zegt hij, wijzend naar de goot onder molen Drie.

De restauratie ligt op schema; van de veertien molens zijn er elf zo goed als klaar. De laatste drie, waaronder de bezoekersmolen, worden direct na het toeristenseizoen aangepakt. Vervolgens hoopt de Stichting Werelderfgoed Kinderdijk vernieuwingsplannen door te voeren en het aantal betalende bezoekers, zo’n 100 duizend van de 500 duizend per jaar, te vergroten. Daarvoor overweegt de stichting de hoofdentree- en parkeerzone te veranderen, ‘logische’ loop- en fietsroutes voor bezoekers aan te leggen en meer rondvaarten mogelijk te maken.

‘Daarvoor moeten we nog even stevig met sommige molenaars en andere betrokken partijen in debat’, zegt Henk Bronkhorst. ‘Maar daar breek ik mijn hoofd nog niet over. Eerst moeten we ervoor zorgen dat alle molens weer piccobello in orde zijn. Want daar draait het hier om.’

Meer over