'Schengen' krijgt gestaag zijn vorm

Italië maakt zondag als tiende EU-land zijn echte entree in 'Schengen' - een zone in de Europese Unie waarin sinds 1993 eigenlijk geen grenscontroles meer zouden bestaan....

Van onze buitenlandredactie

AMSTERDAM

Het Verdrag van Schengen is eigenlijk een 'kindje' van de Frans-Duitse samenwerking. Het sproot voort uit onderhandelingen tussen Parijs en Bonn over de versimpeling van hun grensformaliteiten. Maar binnen enkele maanden zaten ook de Beneluxlanden aan tafel. Op 26 maart 1995 trad 'Schengen' na enkele mislukte starts in werking.

Formeel gelden de volgende afspraken:

* In principe vrij verkeer van personen voor iedereen in de Schengenzone, ook voor burgers van zogenaamde derde landen mits zij over een geldig visum beschikken. Er wordt nog gesleuteld aan een universeel Europees visabeleid.

* Omdat 'vrij reizen' geldt in de landen die aan Schengen meedoen (Frankrijk, Duitsland, de Benelux, Spanje, Portugal, Denemarken, Zweden en Finland), is de controle aan de buitengrenzen van Europa verscherpt. Zo is het Schengen Informatie Systeem (SIS) ofwel Big Brother in het leven geroepen - een gecomputeriseerd gemeenschappelijk opsporingsregister.

* Streven naar een uniform asielbeleid. Asielzoekers kunnen slechts in een van de Schengenlanden een asielaanvraag indienen.

* Politiële en justitiële samenwerking over de wederzijdse grenzen heen. In beperkte mate zou de politie van het ene land criminelen mogen achtervolgen in het andere land.

De feitelijke invoering van 'Schengen' was geen pad over rozen. Met name Frankrijk heeft lange tijd dwarsgelegen, omdat volgens Parijs het SIS in Straatsburg technisch niet zou deugen. Maar volgens ingewijden was de Franse angst voor een grenzenloos Europa de ware reden.

Vervolgens moesten in de meeste landen de luchthavens nog worden aangepast voor 'Schengen': er moesten strikt gescheiden terminals komen voor vliegverkeer van bínnen de Schengenzone en van buiten deze zone. Ook Schiphol zorgde voor aanzienlijke vertraging, omdat een waterdichte controle van de buitengrenzen er onmogelijk was.

Toen dan de grenzen werkelijk opengingen, wierp Parijs nieuwe bezwaren op. Zo mocht de Belgische politie criminelen die over de grens vluchtten, niet op Frans grondgebied achtervolgen 'omdat de Franse wet dat verbood'. Parijs beriep zich op de uitzonderingsclausules van het Verdrag van Schengen.

President Chirac handhaafde vervolgens de grenscontroles vanwege het Nederlandse drugsbeleid. Zolang Nederland niet straffer optrad tegen de drugshandel, zou Frankrijk de grenscontroles handhaven. Maar ook vóór het tijdperk-Chirac is Frankrijk doorgegaan met het controleren van de passen van 'Schengen'-burgers. Nederland heeft overigens 'vliegende brigades' achter de grenzen geposteerd.

Groot-Brittannië en Ierland doen niet mee aan 'Schengen'. Londen wil - ook onder Blair - niet weten van de afschaffing van de intra-Europese grenscontroles. Ierland zou wel willen, maar kan niet vanwege de Britse positie. In Scandinavië, dat al veel langer een grenzenloze eenheid is, zijn Noorwegen en IJsland geassocieerd met 'Schengen'.

Zo wordt voorkomen dat IJslanders en Noren in de EU-landen Denemarken, Zweden en Finland weer hun paspoort zouden moeten tonen, terwijl ze nu slechts 'hejhej' hoeven te roepen tegen de douaniers, die aan de klank horen of er een echte Scandinaviër passeert.

Meer over