'Scheidsrechter is de dirigent, geen controlfreak'

De arbitrage in het voetbal ligt onder vuur. 'Bij de KNVB worden de blunders met de mantel der liefde bedekt', zegt oud-arbiter Mario van der Ende. Hij pleit voor een cultuuromslag. Tijd voor een spelleider 2.0 'Weg met het conservatisme.'

ROBÈRT MISSET

In de arbitrage regeert het conservatisme, zegt oud-scheidsrechter Mario van der Ende. '95 procent van het korps, inclusief de begeleiders en de coaches van de arbiters, veelal oud-scheidsrechters, is allergisch voor veranderingen. Het zijn controlfreaks die een wedstrijd zoveel mogelijk in hun greep willen hebben.

'Ik schrik van de inconsequentie in de bestraffingen. Ik zie overtredingen die door de ene scheidsrechter met een vermaning worden afgedaan en door de ander als een rode kaart worden uitgelegd. Daar wordt niet alleen de beroepsgroep in het betaald voetbal stapelgek van, maar ook die miljoenen kijkers thuis. Het is bijna niet uit te leggen.'

Neem de gele kaart voor Ajax-verdediger Andre Ooijer in het duel met FC Utrecht. Scheidsrechter Bossen gaf toe dat het rood had moeten zijn. 'Zelfs paars', zegt Van der Ende. Volgens hem moeten de scheidsrechters harder worden afgerekend op hun fouten. 'Als dirigent Jaap van Zweden zijn eerste violist vals hoort spelen, is-ie een week later de vierde violist.

'Bij de KNVB worden de blunders met de mantel der liefde bedekt. Ik noem dat het Ursul de Geer-gevoel: het is hier fantastisch. Het is typerend dat de KNVB de media uitnodigt voor een trainingskamp van de arbitrage in Turkije, lekker in de ontspannen sfeer van een all inclusive resort. Ze hebben in Zeist niet door welke positie de arbitrage inneemt. Hoe hoger de kwaliteit van de arbitrage, hoe beter het spel en de spelers zich kunnen ontwikkelen.'

Niet elke scheidsrechter is bereid om voor de camera zijn beslissingen toe te lichten. Zo besloot Kevin Blom te zwijgen na zijn omstreden rode kaart voor PSV-middenvelder Kevin Strootman. De gepredikte transparantie is in Zeist ver te zoeken, constateert Van der Ende.

Vanuit zijn positie was het toch niet zo gek dat Blom een rode kaart trok? Van der Ende toont geen begrip. 'Het is je vak. Blom had moeten zien dat hier geen sprake was van ernstig gemeen spel. De verbijstering op de gezichten van Strootman en de omstanders was veelzeggend. Al dat gezeur over scheidsrechters die het zo zwaar hebben, omdat ze in een split second moeten beslissen. Dat hoort bij zijn leiderschap.'

En Blom besliste ook niet binnen een seconde toen hij Strootman wegstuurde, aldus Van der Ende. 'Tel maar even hoelang het duurt voor Blom de rode kaart toont, zeker acht seconden. Er is zoveel in zijn hoofd omgegaan. Blom wist ook wel dat eerdere, door hem gegeven rode kaarten zijn geseponeerd.

'Geen scherpe waarneming, een verkeerde interpretatie van de overtreding en een verkeerd zelfbeeld. Heel Nederland valt over hem heen, maar Blom houdt vol dat hij goed gefloten heeft.'

Maar PSV-coach Fred Rutten had Blom toch nooit demonstratief de hand mogen weigeren? Van der Ende relativeert: 'Dan geeft Rutten je geen hand, nou en? Vergeet niet dat Fred eerder in de wedstrijd als een kleine jongen werd toegesproken door Blom. Comedia dell arte, het ging nergens over. Daarom geloof ik ook niet in dat overleg tussen coaches en scheidsrechters. Ze hebben totaal andere belangen.'

Talent voor arbitrage wordt volgens Van der Ende bepaald door twee factoren: snelheid en inzicht. 'Voetbal is een dynamische sport. Je moet onmiddellijk reageren. De sport verdient dus een dynamische leiding.'

Hoofdschuddend las de geboren Hagenaar dan ook het interview van Dick van Egmond, hoofd scheidsrechterszaken van de KNVB, in Scheids, het vakblad voor de scheidsrechters. 'Van Egmond verwacht van de scheidsrechter dat hij eerst de situatie inschat door vijf, zes, zeven seconden te wachten. Dan ben je dus te laat.

'Van Egmond zegt ook dat een goede scheidsrechter onzichtbaar moet zijn. Maar een scheidsrechter is niet onzichtbaar, hij is de dirigent, de regisseur van de wedstrijd. Dan moet je die scheidsrechter wel van de juiste wapens voorzien en hem de passende opdrachten meegeven.'

Van der Ende constateert dat van onafhankelijke rechtspraak bij de bond geen sprake kan zijn. De behandeling van de rode kaart voor Strootman door de tuchtcommissie van de KNVB was volgens hem geregisseerd. 'Ik heb begrepen dat diverse mensen er bij Blom op hebben aangedrongen om na Twente - PSV niets te zeggen. Dan kon hij zijn huid nog redden bij de tuchtcommissie. Als directeur betaald voetbal had Bert van Oostveen zich ook niet met die kwestie mogen bemoeien.

'Toch verklaarde hij dat de aanklager het gedrag van Rutten had mogen veroordelen. In mijn optiek is dat PSV pesten. Er moest iets worden rechtgezet. Vanaf dat moment was de aanklager niet autonoom meer.

'Die hele zaak in Zeist was een poppenkast. En straks mag Blom PSV weer fluiten. Ik wens hem veel plezier. Hij loopt nu als aangeschoten wild rond, niet bevorderlijk voor zijn imago. De directie van de KNVB wast zijn handen in onschuld en de arbiter mag het weer opknappen.'

Hij kan de reacties in Zeist al uittekenen. 'Van der Ende is gefrustreerd, hij werkte toch vroeger bij de KNVB? Kritiek is gratis advies, zei mijn moeder altijd. Kritiek is ook de uiterste vorm van loyaliteit. Ik speel graag de advocaat van de duivel, want de arbitrage heeft een groot deel van mijn leven bepaald.' Van der Ende komt daarom met vier aanbevelingen voor een betere arbitrage.

Een cultuuromslag in Zeist

Van der Ende: 'Weg met het conservatisme, waarin veiligheid en het volgen van regeltjes voorop staat. Ik pleit voor een andere benadering, out of the box-denken, waardoor scheidsrechters werkelijk onafhankelijk kunnen zijn. De angst regeert bij de KNVB.

'De KNVB moet niet het groepsdenken propageren, daarmee voed je de illusie van onkwetsbaarheid. We dekken elkaar en creëren zo een denkbeeldige eensgezindheid. En als Gijs de Jong namens de KNVB maar blijft roepen dat we in Nederland zulke geweldige scheidsrechters hebben, gaat iedereen het intern nog geloven ook. Het scheidsrechterskorps lijkt zo wel een sekte.

Een onafhankelijke arbitrage.

Van Egmond verbeeldt de trias politica in één persoon, betoogt Van der Ende. 'Het hoofd scheidsrechterszaken van de KNVB bepaalt hoe er gefloten moet worden, stelt de scheidsrechters aan en heeft de leiding over het beoordelingssysteem. Bovendien moet hij aan het einde van het seizoen bepalen of het contract van de scheidsrechter wordt verlengd. Zoals de Australiërs zeggen: never bite the hand that feeds you.'

'Er moeten geen directe lijnen zijn tussen de KNVB en de arbitrage. Er zou een detacheringsbureau moeten komen dat topscheidsrechters selecteert en traint om ze vervolgens uit te lenen aan de KNVB. En zijn die arbiters niet goed genoeg, dan worden ze vervangen.

'Nu krijgen de scheidsrechters geen gelijke kansen bij de KNVB. Van Oostveen erkende in een interview dat Björn Kuipers in Nederland bewust in de luwte is gezet om hem voor te bereiden op een internationale carrière. Zijn collega's halen in Nederland de kastanjes uit het vuur en Kuipers mag mooie sier maken in het buitenland. Het is allemaal zo ongeloofwaardig. En competitieleider Gijs de Jong verklaart in VI dat Kuipers dit seizoen geweldig fluit in Nederland. Dat hebben we gezien bij Ajax - AZ en PSV - Heracles. Maar Kuipers moet naar het EK, dat geeft de KNVB meer allure.'

Een andere opleiding

'Scheidsrechters worden gekoesterd, omdat er een groot gebrek aan is. Daardoor ligt de drempel veel te laag. Ik heb soms het idee dat je tegenwoordig al mag fluiten als je voor- en achteruit kunt lopen en de spelregels kent.

'Je moet scheidsrechters veel scherper op hun karakter beoordelen. Je moet hameren op waarnemen en interpreteren, maar ze ook constant een spiegel voorhouden. Scheidsrechters moeten niet gedogen. Ik geloof ook niet in arbiters die beweren dat rust hun grootste kwaliteit is.

'Voetbal is een perpetuum mobile van bewegingen en emoties, je gaat soms van de vijfde naar de zesde versnelling. Die bezwerende handjes, ik word er gek van. Je moet scheidsrechters juist leren om mee te gaan in die snelheid.'

De spelleider 2.0

Van der Ende voorziet een revolutie als de elektronische hulpmiddelen eindelijk zijn ingevoerd. 'Die ontwikkeling is niet tegen te houden, De Europese topclubs zullen het eisen. Profvoetbal is big business, vergeet de romantiek. Alles wordt geregistreerd. Ook het publiek laat zich niet langer in de maling nemen.

'In het tennis is Hawkeye niet meer weg te denken, want het kan in tennis om één bal gaan. Het hockey maakt gebruik van de video-umpire, het voetbal kan niet achterblijven als de FIFA fair-play propageert. Over 20 jaar heeft het voetbal alleen nog een spelleider nodig, de belangrijkste beslissingen worden op basis van tv-beelden bepaald.'

De KNVB herkent zich niet in het geschetste beeld van de arbitrage. De afgelopen 2 jaar is er veel veranderd; de afdeling scheidsrechterszaken is aanzienlijk geprofessionaliseerd. Zo hebben wij een nieuwe technische staf, werken wij sinds een jaar met zeer uitgebreide videoanalyses, vindt er meer intensieve individuele begeleiding plaats en zijn de lijnen korter en helder.

Kritiek op de arbitrage is van alle tijden; wij kijken ook kritisch naar onszelf en zijn ook in gesprek met andere betrokkenen, zoals trainers en coaches. Onze scheidsrechters presteren in internationaal verband erg goed; dit is onder andere terug te zien in de hoeveelheid internationale aanstellingen van het afgelopen jaar.

Tot slot wil de bond nog opmerken dat de invoering van technologische hulpmiddelen al bijna 10 jaar hoog op de agenda staat bij de KNVB en dat de bond hier zoals algemeen en internationaal bekend expliciet voorstander van is.

Mario van der Ende

undefined

Meer over