Saxofonist Larry Rivers was vooral wegbereider van pop-art

Zijn eerste liefde was jazz, daarna bleek Larry Rivers als schilder een natuurtalent. Hij plaveide het pad voor Rauschenberg en Jasper Johns en baarde zelf opzien met zijn opruiende thema's en levensstijl....

Anne van Driel

'EEN verbazingwekkende beginneling', oordeelde Clement Greenberg, Amerika's meest gezaghebbende kunstcriticus opgetogen toen hem in 1948 de eerste schilderijen van Larry Rivers onder ogen kwamen. Maar lang hield het enthousiasme van de godfather van het modernisme niet stand.

Want Larry Rivers legde zich in het Amerika van de jaren vijftig toe op figuratieve schilderijen met een ironische ondertoon - en vormde zo de brug van het serieuze abstract-expressionisme naar de wereldse pop art.

Greenberg zag zich genoodzaakt zijn mening bij te stellen. Zijn conclusie, enkele jaren later: 'Mr. Rivers stinks'

Woensdag stierf Larry Rivers - naast wegbereider van de pop art ook jazz-saxofonist, schrijver, en sporadisch acteur en filmmaker - in Southampton aan leverkanker. Hij werd 78 jaar.

Schilderkunst was niet zijn eerste liefde. Dat was jazz-muziek. De in 1923 in New York geboren Yitroch Loiza Grossberg - zoon van joodse immigranten uit de Oekraïne - richtte na het conservatorium (waar hij Miles Davis leerde kennen) als saxofonist diverse bands op. Zoals de East 13th Street Band, waarmee hij in de jaren tachtig en negentig platen opnam.

Via een boek over het kubisme werd Rivers in 1945 gegrepen door de schilderkunst. Hij bleek een natuurtalent, al wisselde zijn werk - soms virtuoos, soms ronduit slecht - erg van kwaliteit.

Ondanks een opleiding bij schilder Hans Hofmann zwoer Rivers de abstractie al snel af - tot ergernis van van Greenberg. In de jaren zestig, Rivers' hoogtijdagen, voegde hij gevonden voorwerpen en populaire beelden aan zijn schilderijen en collages toe, zoals in zijn bekende serie doeken van het sigarendoosje, waar de Nachtwacht van Rembrandt op prijkt.

Hij plaveide het pad voor kunstenaars als Rauschenberg en Jasper Johns, maar een echte pop artist zou hij zelf nooit worden. Bekendheid verwierf hij destijds vooral met zijn opruiende thema's: eerst homo-erotiek en expliciete sex, later rassenrellen en de Holocaust. Zoals ook zijn vrijgevochten houding - sex, drugs, cowboylaarzen, zwarte Cadillac - stof deed opwaaien.

Met Jack Kerouac en Allen Ginsberg speelde hij in de excentrieke film Pull my Daisy (1958); voor een uitvoering van Stravinski's Oedipus Rex door het New York Philharmonic ontwierp hij kostuums en decors die de muziekcritici tot razernij dreven.

Rivers ging tot aan zijn dood met zijn Climax Band op tournee.

Meer over