Samsoms feestje bedorven

Nog een Kamerlid dat opstapt vanwege de koers van de partij kan de PvdA-leider slecht gebruiken. Hij had juist deze week de rijen willen sluiten.

REMCO MEIJER en RAOUL DU PRÉ

Net op het moment dat hij de rust in eigen kring wilde herstellen, krijgt PvdA-leider Samsom een nieuwe gevoelige tik: na Désirée Bonis stapt ook het Tweede Kamerlid Myrthe Hilkens uit de fractie. Ook zij vindt dat Sam-som te veel overhelt naar de VVD en te weinig ruimte geeft voor de PvdA-idealen. Zo ondermijnt Samsoms hang naar een hechte coalitie de eenheid in zijn eigen gelederen.

Hilkens' aankondiging komt op een pikant moment. De woensdag begonnen PvdA-fractiedagen in Sneek hadden juist verbroedering moeten brengen. Na het afscheid van partijcoryfee Jan Pronk, het vertrek van Bonis en de onrust die onstond na Sam-soms weigering om de strafbaarstelling van illegalen in te trekken, hoopte de PvdA-leider zijn fractie weer op één lijn te krijgen.

Hilkens gooit roet in het eten. 'De manier waarop ik invulling wil geven aan mijn idealen strookt helaas niet met de wijze waarop ik politiek kan bedrijven', luidt haar verklaring. Het zijn pijnlijke woorden voor Samsom, de man die juist vanwege zijn idealen in de politiek zit en ze in de coalitie met de VVD hoopt te verwezenlijken.

Hilkens' vertrek is een uiting van de onvrede die al langer de kop opsteekt. Met name de discussie over de strafbaarstelling van illegaliteit heeft een open zenuw geraakt, ook onder Kamerleden. Mei Li Vos, Khadija Arib, Loes Ypma, Tunahan Kuzu, Selçuk Öztürk én Hilkens uitten ernstige bedenkingen tegen de gang van zaken. Sander Terphuis, het PvdA-lid dat in het voorjaar het verzet aanvoerde, noemt Hilkens' afscheid 'een duidelijk signaal aan Samsom'.

In haar afscheidsbrief in NRC Handelsblad refereerde ook Bonis zaterdag zijdelings aan de strafbaarstelling. Erger nog: zij trok haar bezwaren breder. De PvdA mag dan de minister van Buitenlandse Zaken hebben geleverd, in de buitenlandhoek bepaalt de VVD het beleid. Ondertussen 'heb ik steeds gemeend te handelen naar de uitgangspunten van de PvdA', schreef Bonis. Ze bereikte niets en de fractietop nam genoegen met 'het tevreden houden van de coalitiepartner'. Oftewel: in de coalitie met de VVD verloochent de PvdA haar principes.

De 'dirigistische stijl' van Samsom wordt door meer PvdA'ers als een probleem ervaren. Hij zet zelf de lijnen uit, duldt niet altijd tegenspraak en wordt niet moe zijn collega's erop te wijzen dat in tijden van kabinetsdeelname het regeerakkoord boven het verkiezingsprogramma gaat. Zo staat het zelfs in de partijreglementen.

Het gevolg is dat een deel van de fractieleden zichzelf buitenspel voelt staan - ze hebben niet het idee dat Samsom prijs stelt op hun inbreng.

Slechte peilingen

Het is een van de onderwerpen bij het strategisch beraad in Sneek, De andere grote vraag die daar op tafel ligt: hoe blijft de PvdA overeind in de coalitie? De peilingen zijn slecht, slechter dan die van de VVD, hoewel Samsom toch claimt dat hij heus heel wat van het PvdA-programma binnenhaalt.

Samsom is tot nu toe vooral verdediger van het kabinetsbeleid geweest - beschermheer van premier Rutte. Dat roept in de fractie vragen op. Hoe rendabel is die loyaliteit aan de VVD? Wat als in het najaar dossiers toch in de soep lopen omdat de twee partijen een meerderheid in de Eerste Kamer ontberen? Moet dan niet toch worden geprobeerd D66 als vaste partner te binden, desnoods door het regeerakkoord te amenderen?

Samsom wil in Sneek laten zien dat hij bereid is tot intern debat. In eigen kring heeft hij erkend dat hij vaker achterom moet kijken of de troepen hem nog volgen. Zeer binnenkort al, want de volgende grote hobbel wordt de aanschaf van de JSF.

Hoe gaat de PvdA uitleggen dat voor 6 miljard wordt bezuinigd, terwijl er voor 4 miljard aan vliegtuigen wordt gekocht? Het is een demagogische samenvatting, maar eentje die ongetwijfeld de ronde gaat doen. Samsom heeft al geoefend op de verdedigingslinie: het is een aankoop die over dertig jaar wordt uitgesmeerd, de PvdA is voor een krijgsmacht met een luchtmacht en een luchtmacht heeft nou eenmaal vliegtuigen nodig.

Niet ieder PvdA-Kamerlid zal het makkelijk vinden die boodschap uit te dragen. Bonis liet zaterdag al weten dat zij blij is 'dat ik straks niet mijn hand hoef op te steken voor de aankoop van de JSF'.

undefined

Meer over