NieuwsAsbestsanering

Samenwerking bij verwijderen asbest loopt vast, ‘overheid moet ingrijpen’

De partijen die moeten samenwerken bij het verwijderen van asbest zien elkaar als vijanden, en ze slagen er niet meer in het eens te worden over noodzakelijke vernieuwingen. De overheid moet het heft weer in handen nemen, schrijft bestuurskundige Paul Frissen in zijn onderzoeksrapport.

Asbestdeeltjes worden van een dak gehaald door mannen in witte pakken. Saneerders zijn in sommige gevallen te voorzichtig, vinden wooncorporaties. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Frissen stelde met zijn bestuurskundige onderzoeksinstituut NSOB een onderzoek in naar de besluitvorming over asbestsanering, op verzoek van de koepel van woningcorporaties, Aedes. Aedes heeft grote belangen bij asbestsanering, want de corporaties moeten voor miljarden euro’s vensterbanken, rookkanalen, beglazingskit en gevelpanelen met asbest verwijderen. 

Hoe dat verwijderen in zijn werk gaat, wordt bepaald in een ingewikkeld stelsel van zelfregulering, waarbij de stichting Ascert centraal staat. Ascert wordt bestuurd door de verschillende belangengroepen uit de asbestsector: de asbestsaneerders en certificeerders, en hun klanten, zoals vertegenwoordigers van woningcorporaties, industrie en boeren. De verhoudingen tussen deze partijen zijn zozeer verziekt dat zelfregulering in deze sector nooit zal werken, stelt Paul Frissen in zijn rapport Gevangen door belangen?

De verschillende partijen zijn het overal over oneens en beschouwen elkaar als vijanden. De saneerders willen voorkomen dat veiligheidsnormen worden versoepeld, omdat dit kansen zou bieden aan ‘cowboys’ in de sector, die het met de gezondheid van hun personeel niet zo nauw nemen. Hun klanten, zoals de woningcorporaties en boerenorganisaties, beschouwen de asbestsaneerders ondertussen als ‘een maffiose sector met enkele Al Capones’, die massa’s geld verdienen door sanering onnodig ingewikkeld te maken.

Verdeeldheid

Volgens Frissen is de verdeeldheid niet op te lossen. Een redelijke afweging van belangen komt niet tot stand, en er zijn niet genoeg checks-and-balances. ‘Het ontbreekt aan bescherming van zwakke belangen’, er is ‘niet per definitie sprake van rechtvaardige prijsvorming’, en prikkels voor innovatie ontbreken.

Asbestsanering gaat om miljarden euro’s, maar wat het veel moeilijker maakt: ook om mensenlevens. Die combinatie, zegt Frissen, maakt de standpunten nog onverzoenlijker. ‘Voor saneerders zijn scherpe veiligheidsnormen niet alleen bescherming van hun personeel, maar ook van hun verdienmodel. Anderzijds heeft Aedes, de organisatie van woningcorporaties, er juist groot belang bij dat de risico’s laag worden ingeschat, want dan wordt saneren goedkoper.’

Hij vergelijkt de discussie met die rond covid-19. ‘Risico’s uitbannen kan niet. Maar dan moet je een afweging maken wat een mensenleven je waard is. En dat is heel moeilijk.’ De overheid moet het heft weer in handen nemen, vindt hij. ‘Er zijn twee modellen denkbaar. Of het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid moet zelf weer de normen gaan stellen. Of er komt een onafhankelijke autoriteit die normen oplegt en handhaaft.’

Samenwerking gaat goed

Elrie Bakker, voorzitter van de stichting Ascert, is het ondertussen in bijna niets met Frissen eens. ‘De samenwerking in dit veld gaat best goed. Er is juist sprake van veel consensus. Ik heb alle notulen van de afgelopen jaren doorgenomen, ook van commissies van deskundigen, en er is nooit verdeeld gestemd. Aedes zit daar ook aan tafel en heeft gewoon meegestemd.’

Volgens haar is het veel simpeler: ‘Aedes, niet toevallig ook de opdrachtgever voor het onderzoek van Frissen, probeert al heel lang een versimpeling van de voorschriften bij het verwijderen van vensterbanken voor elkaar te krijgen. Dat zou de woningcorporaties veel geld kunnen schelen. Maar ze bewandelt niet de juiste procedure, dus krijgt ze nul op het rekest. Inmiddels heeft ze wel een aanvraag ingediend via de juiste procedure, en wat blijkt: nu zegt de commissie van deskundigen dat Aedes niet voldoende gegevens heeft aangeleverd.’

Of staatssecretaris Van Ark van Sociale Zaken iets ziet in de ideeën van Frissen, moet nog blijken. Voorlopig lijkt het er niet op. Ze heeft onlangs nog besloten dat de rol van Ascert iets minder prominent moet zijn. Een vorm van ‘optimalisering’ die volgens Frissen juist geen zin heeft.

De vensterbank

De strijd om de regels spitst zich al jaren toe op de vraag: onder welke voorschriften mag een asbesthoudende vensterbank worden verwijderd. Een vraag waar honderden miljoenen euro’s mee gemoeid zijn.

Momenteel zit zo’n operatie-vensterbank in de zware risicoklasse. Het saneringsbedrijf moet in de woning kieren zorgvuldig dichttapen. Vervolgens wordt er een luchtsluis voor de voordeur gezet, eveneens kierloos bevestigd met rollen tape. Met een luchtpomp wordt de hele woning op onderdruk gehouden, zodat vezeldeeltjes nooit naar buiten zullen vliegen. De saneerders hullen zich in witte, beschermende pakken met gezichtsmasker en perslucht, en sproeien schuim op de vensterbanken. Als het werk gedaan is, moeten ze zich douchen in een douchekabine die ze buiten de luchtsluis hebben opgetrokken. Deze aanpak kost rond de 1.500 euro per vensterbankje.

Als de vensterbank onder de lichte risicoklasse zou vallen, wordt het saneren stukken simpeler. De boodschap is: vermijd geweld met sloophamer of slijptol. Iemand met een flinke schroevendraaier kan het klusje klaren. Die spuit wat schuim op de vensterbank, wrikt hem los en deponeert de vensterbank ingepakt in plastic. Even stofzuigen, en klaar. Kosten rond 500 euro.

De wittepakkenoperatie is ontwikkeld om te voorkomen dat werknemers asbest inademen, waardoor ze dodelijk ziek kunnen worden. Maar volgens velen werkt de tweede methode net zo goed, omdat uit honderden metingen allang is gebleken dat er bij het voorzichtig verwijderen van vensterbanken geen asbestdeeltjes vrijkomen.

Tot 2014 werden vensterbanken altijd verwijderd met de methode-schroevendraaier. In dat jaar werd de norm echter verscherpt, en sindsdien is het: witte pakken, luchtsluis, de hele rataplan. Ook proberen Aedes en sommige woningcorporaties de vensterbanken sinds die tijd weer in het lage-risicoregime te laten vallen. TNO adviseerde al in 2017 de vensterbanken onder het lichte regime te laten vallen. Dit is nog niet gebeurd.

Meer over