'Samenleving wil strengere straffen'

Vandaag legt de vice-president van de Amsterdamse rechtbank haar ambt neer. Anita Leeser-Gassan (70) gaat met pensioen na bijna dertig jaar politierechter, strafrechter en kinderrechter te zijn geweest....

Van onze verslaggeefster Margreet Vermeulen

Toen ze 29 jaar geleden als rechter begon, zag AnitaLeeser-Gassan (70) vooral beroepsinbrekers aan zich voorbijtrekken. Zeheeft levendige herinneringen aan de gebroeders Bever en Gerrit deStotteraar. 'Die droegen nog inbrekersvesten. Ze maakten de stad onveiligmet een handboor waarmee ze gaatjes in kozijnen boorden. Vakmensen, zal ikmaar zeggen.'

Het was dertig jaar geleden makkelijker recht te spreken dan nu, vindtAnita Leeser. 'De rechter en de inbreker waren professionals onderelkaar', verduidelijkt ze. 'Je sprak elkaars taal. Inbreken kon lucratiefzijn. Behalve als je werd gepakt. Maar dat risico werd voor lief genomen.Een kraak ontkennen was er dan ook niet bij.'

Inbreken is allang geen vak meer. 'Stelen gebeurt nu vrijwel altijdvanuit een impuls. Ergens staat een raam open en de dader slaat zijn slag.De verslaafde heeft een shot nodig en grijpt een handtasje.'

Maar het grootste verschil met vroeger is dat het Anita Leeser delaatste jaren steeds meer moeite kostte tot de verdachte door te dringen.'Ze spreken meestal wel Nederlands, maar ze missen de nuances. Of zeknikken aan één stuk door ja, omdat hun cultuur dat voorschrijft. Of zezijn verslaafd. En we krijgen natuurlijk veel gestoorde mensen. Soms zijnze echt zo gestoord als een ui.'

Ze hoopt dat ze te boek staat als rechtvaardig en streng. 'Ik laat menatuurlijk niet veel meer op de mouw spelden.' Maar in haar toon ligtvooral veel compassie. Met de daders wel te verstaan. Met de 'schlemielen'en de 'stakkers' die ze voor haar bankje krijgt. En met wie ze soms in deloop der jaren een band krijgt. 'Zeker als ik de verdachte ook alskinderrechter heb meegemaakt. Laatst veroordeelde ik een man tot zesmaanden. Na afloop van de zaak buigt hij zich voorover en zegt: hoe is hetnou met u, mevrouw Leeser? Nou ja, dan wil ik natuurlijk even weten hoe hetmet zijn tante is.'

Hele families kent Leeser, compleet met tantes, ooms en en neven. 'Ikgeef geen klantenkorting', grapt ze weleens. Ook mishandelde kinderen zietze vaak terug. Eerst als slachtoffer. Later als dader.

Ze kent een 'klein Turks vadertje' van wie ze alle zoons meermalen totcelstraffen heeft veroordeeld. 'Laatst kwam ik die Turkse mijnheer tegentoen mijn zoon mij van het vliegtuig haalde. Waarop ik spontaan tegen hemriep: kijk, dit is nu míjn zoon! Belachelijk, natuurlijk. Maar het waseventjes het feest der herkenning.'

Opmerkelijk opgewekt is Antia Leeser onder al dat menselijk leed dat29 jaar lang aan haar is voorbijgetrokken. Zelfs de somberste statistiekenover jeugdcriminaliteit krijgen haar niet klein. 'De jeugdcriminaliteit inAmsterdam groeit niet. De cijfers laten een daling zien. Maar de dadersworden wel agressiever. Burgers krijgen het gevoel dat de wereld op zijnkop staat.'

Veel vormen van jeugdcriminaliteit zijn trouwens tijdelijk, is Leeseropgevallen. 'Een tijd lang zag je jongeren die elkaar van het perronduwden. Heel griezelig. Maar je hoort er niets meer van. Toen deden overalmeisjesbendes van zich spreken. En nu zijn het weer degroepsverkrachtingen.'

In de loop der jaren is Anita Leeser steeds strenger gaan straffen. Zewindt er geen doekjes om. 'Je leeft niet in een ivoren toren. Je merkt datde samenleving daar om vraagt. En je vonnissen moeten wel geaccepteerdworden, anders gaan mensen zelf voor rechter spelen.'

De roep om hardere straffen pakt voor sommige daders wel ergonrechtvaardig uit, vindt Leeser. Om veelplegers van de straat te houden,kunnen nu relatief zware straffen geëist worden voor kleine vergrijpen.'Voor het stelen van een reep chocola kan een junk twee jaar cel krijgenin een Inrichting Stelselmatige Daders. Oké, het is niet hun eerste reep.Maar voor mij staat een fietsendiefstal toch niet in verhouding tot drieof vier jaar vrijheidsberoving.'

Op de vraag welke zaak haar het meest is bijgebleven, schudt AnitaLeeser het grijze hoofd. 'Zoveel zaken. Zoveel. Nou, eentje dan. Ikherinner me een vrouw die uit Ethiopië was gevlucht. Ze zette alles opalles om haar vijf kinderen ook hiernaartoe te krijgen. Toen dat eindelijkwas gelukt, was ze van gedachten veranderd. Ik zie die kinderen nog zitten,met hun koffertjes naast zich op de grond. Zo uit Ehtiopië. Nee, riepmoeder, ze zijn zo brutaal geworden, ik kan ze niet in huis hebben. Inarren moede zijn we toen maar pleegouders gaan zoeken.'

Meer over