Samen En Toch Apart

Komende maand valt de beslissing. Amerongen, Maarn, Doorn en Leersum gaan samen. Ter vergroting van de slagkracht. Niet alle dorpsbestuurders staan te popelen....

Tekst Michiel Haighton ; Foto Bert Verhoeff

Dat Amerongen, Leersum, Maarn en Doorn binnen afzienbare tijd één gemeente gaan vormen, zoals de provincie Utrecht wil: in Doorn heeft men er kennelijk een hard hoofd in. Want Doorn gaat voor dertien miljoen euro een nieuw gemeentehuis bouwen. Het besluit viel op een moment dat de discussie over de herindeling zijn climax nog moet bereiken.

Toonbeeld van dorpspolitiek? Geenszins, beklemtoont burgemeester Hans Reeringh. 'Wij barsten hier uit onze voegen. De bouw van het nieuwe gemeentehuis is zo ontworpen, dat als wij hier uit moeten, het eventueel aan derden verhuurd kan worden.'

MALD luidt de werknaam van de dorpenfusie, die de 'bestuurskracht' aan de dag zal moeten leggen, waarin de vier dorpen op eigen kracht, meent de provincie, tekort schieten.

Aan de hand van vier 'dimensies' werd het bestuurlijk vermogen van Maarn, Doorn, Amerongen en Leersum tegen het licht gehouden: 1. de politieke relatie met de burgers 2. de dienstverlenende relatie met de burgers 3. doelmatigheid van de gemeente 4. verhouding tot het nationale en Europese politieke bestel.

Alleen op het eerste punt scoorden alle vier de gemeenten positief: de democratische impact is dik in orde. Maar op de andere punten konden de gemeenten de toets van de kritiek niet doorstaan. Conclusie van de provincie: alleen een samenvoeging tot een grotere gemeente met een inwoneraantal van 30 duizend waarborgt een 'efficiënt en effectief bestuur'. MALD is eventueel uit te breiden tot MALDD; Drieberbergen (18.575 inwoners) mag zich ook aansluiten, maar hóeft dat niet. Want Driebergen slaagde met vlag en wimpel voor de 'bestuurskrachtdimensie'-toets.

Allevier de Heuvelrug-gemeenten onderschrijven de analyse van de provincie, dat een blijvend goede dienstverlening aan de burgers onder druk staat. Om die reden schatten ze gevieren in dat ze vroeg of laat geconfronteerd zullen worden met de eindigheid van hun zelfstandigheid. Maar of een fusie van de vier gemeenten nu de beste oplossing is, daarover lopen de meningen uiteen.

Vóór de fusie zijn Doorn en Maarn, en wel zo snel mogelijk. Zij zijn overtuigd van hun tekortkomingen en om die reden bereid op te gaan in een groter geheel. Leersum en Amerongen zijn vooralsnog tégen. In Leersum vond in 1997 een referendum plaats over de vraag (die toen ook al actueel was) of het dorp met andere gemeenten op de Heuvelrug moest fuseren. Toen stemde 87 procent tegen. Volgens burgemeester C.F. Feithe-Hooijer was de bevolking bang dat ze bij een fusie misschien wel afstand moest doen van een aantal bijzondere gemeentelijke voorzieningen. 'Zoals het fraaie bosbad.'

Maar ook Leersum en Amerongen zien wel in dat een volledig zelfstandige positie steeds moeilijker is vol te houden. Zij pleiten voor een 'niet-vrijwillige' samenwerking. Hoe die vorm moet krijgen, daarover wordt nog een academisch aandoend dispuut gevoerd. Leersum heeft het voorstel gedaan tot een Federatie van Buurgemeenten, terwijl Amerongen met het idee van SETA (Samen En Toch Apart) op de proppen is gekomen. Beide opties houden in dat de ambtelijke organisatie van de verschillende gemeenten grotendeels worden geïntegreerd en dat slechts kleine bestuursdiensten overblijven.

Doorn en Maarn zien daar niets in; in het recente verleden liepen zulke samenwerkingsverbanden steeds op niets uit. En ook de provincie heeft daar geen fiducie in, laat gedeputeerde Lokker weten.

Is er dan geen enkel punt van overeenstemming? Toch wel. Alle MALD-gemeenten hebben haast en weten dat 'het zo niet langer kan'. Zelfs de twee vrouwen die in Amerongen de scepter zwaaien. Hoewel Emmy van Wijngaarden en Sonja Rinsma zich uit alle macht blijven verzetten tegen het fusieplan, zij realiseren zich ookhoe kwestbaar hun bestuurlijk apparaat is. 'Vrijwel alle posten worden hier bemand door één ambtenaar', zegt Emmy van Wijngaarden. 'Als de ambtenaar van bouwzaken ziek wordt, komen alle vergunningaanvragen stil te liggen. Zodoende drukt het inhuren van externe mankracht behoorlijk op onze begroting.'

***

Heikele thema's in Amerongen

'Ik doe de harde zaken', zegt Emmy van Wijngaarden (ruimtelijke ordening, volkshuisvesting en verkeer). 'Sonja de softe.'

Sonja en Emmy, de dames Rinsma en Van Wijngaarden, ze vormen samen het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Amerongen. Met z'n tweeën runnen ze het dorp van 7200 inwoners aan de voet van de Utrechtse Heuvelrug.

Tot voor kort telde het gemeentebestuur nog drie vrouwen. Maar sinds mevrouw W. C. Doorn deze maand werd beëdigd tot burgemeester van Landerd in Brabant staan Van Wijngaarden (eerste loco-burgemeester) en Rinsma (tweede loco-burgemeester) er alleen voor.

De ontvangst in de sobere werkkamer van Rinsma is hartelijk en informatief, maar met een apert verongelijkte ondertoon. Want Van Wijngaarden en Rinsma zijn een beetje boos, boos op de provincie, en in het bijzonder op gedeputeerde Jan Pieter Lokker.

Zeker, Amerongen is een 'beheersgemeente', zegt Rinsma. 'Wij moeten hier vooral goed op de winkel passen.' Maar laat niemand zeggen dat zij op hun lauweren rusten, of zich niet voldoende van hun taken kwijten.

Rinsma (48) studeerde theologie en Van Wijngaarden (52) huishoudwetenschappen aan de Landbouw Universiteit Wageningen. De twee bestuursvrouwen staan aan het hoofd van een ambtelijk apparaat van circa 45 mannen en vrouwen, inclusief de buitendienst. Ze houden kantoor midden in het 'Oude Dorp' van Amerongen aan een idyllisch pleintje, compleet met antieke waterpomp. Amerongen is al meer dan zevenhonderd jaar een zelfstandige gemeente, en dat zal zo blijven, als het aan Rinsma en Van Wijngaarden ligt.

Heikele thema's hier te over. Zoals de naderende huis-aan-huiscontrole van de hondenbelasting (vorig jaar werden 45 huishoudens betrapt op ontduiking). Of het besluit van B en W voor een 'nulbeleid' ten aanzien van coffeeshops; opdat 'contact van schoolkinderen met verdovende middelen' wordt vermeden.

Verder is het rustig in de gemeente, waartoe ook het dorpje Overberg en een deel van Elst behoren. Zeker nu kasteel Amerongen, de trekpleister van het dorp, voor langdurig onderhoud is gesloten. Dagjesmensen blijven weg en het is nóg stiller op straat.

Maar, nogmaals, die rust vertaalt zich niet in een schraal werkaanbod. Het aantal taken dat door het Rijk op het bordje van de gemeenten wordt geschoven, is aanzienlijk, benadrukt het duo. Onlangs nog kwam er de opdracht uit Den Haag om het huiselijk geweld aan te pakken. Ook Amerongen, een sterk vergrijsd dorp, moet hier nu 'handhavingsbeleid' voor gaan ontwikkelen. En ook op het terrein van volkshuisvesting, onderwijs en sociale zaken krijgt de gemeente steeds meer verantwoordelijkheid toegeschoven.

Het is dus aanpoten voor dit gemeentebestuur. Werkweken van meer dan zestig uur zijn geen uitzondering, helemaal nu de burgemeester is vertrokken. Dat zij slechts parttime zijn aangesteld en ook als zodanig worden uitbetaald, daar zal niemand ze over horen.

Tenzij het respect ontbreekt.

Dus als de heer Lokker van de provincie in een rapport waarin hij opheffing van de gemeenten Amerongen, Leersum, Doorn en Maarn bepleit, schrijft dat de bestuurskracht van deze dorpen te wensen overlaat 'mede vanwege het parttime dienstverband van de wethouders', dan voelt dat als een klap in het gezicht.

'Wij geven alles voor deze baan. Meer uren kún je er niet aan besteden', sputtert Sonja Rinsma, die naast haar bestuursfunctie de zorg draagt voor twee schoolgaande kinderen.

Als het aan de provincie ligt, eindigt de geschiedenis van Amerongen als zelfstandige bestuurseenheid wel degelijk. Gegeven de omstandigheden is het dus weinig raadzaam op zoek te gaan naar een nieuwe burgemeester.

'Maar wij redden ons nog uitstekend', aldus een kordate Rinsma, mede namens Van Wijngaarden.

Meer over