Salone gaat terug naar de basis

De 49ste editie van de Salone del Mobile draait vooral om de designbeleving...

Milaan Een imitatie van de zon maken – je moet maar durven als ontwerper. De schoonheid en levenskracht van deze fonkelende ster kan immers nooit worden geëvenaard. Toch stonden er afgelopen week lange rijen voor de expositieruimte waar de Japanse ontwerper Tokujin Yoshioka een lamp presenteert die oogt als een fonkelende ster. De Stellar is een van de blikvangers van de Salone del Mobile in Milaan, ’s wereld grootste en meest invloedrijke designbeurs.

Naast een overrompelende pracht heeft de Yoshioka’s zon een actuele lading. Slechts weinige fabrikanten durven het hardop te zeggen, maar er worden harde klappen geïncasseerd door de economische crisis. Na de chagrijnige, bijna vertwijfelde houding van veel ontwerpers en producenten op de Milanese meubelbeurs van vorig jaar, tovert Yoshioka weer een glimlach op de gezichten door troost en inspiratie te bieden.

Het aantal presentaties op de meubelbeurs in Milaan is dit jaar weer toegenomen. In kantoren, galeries, bibliotheken, etalages, lege kerken, oude fabriekshallen en natuurlijk het massale beursgebouw worden er ruim vierhonderd gehouden. Hoewel het vliegverkeer sinds donderdag grotendeels stokt, lijkt het niet minder druk dan voorgaande jaren.

Zinsbegoocheling
Om in dit overstelpende aanbod van interieurproducten, auto’s en zelfs champagnehuizen de aandacht van de bezoekers vast te houden, profileren steeds meer merken zich met zinsbegoochelende ervaringen. Sony lanceert een serie prachtige producten van het Britse ontwerpersduo Barber/Osgerby in een verduisterd landschap van grijze stenen van zachte kunststof. Het terug-naar-de-baarmoedergevoel van gedempt licht en geluid in deze beklemmende omgeving blijft langer bij dan de verstilde lampen met geïntegreerde luidsprekers en tv-kasten.

Ook deze installatie is een verwijzing naar hoe de milieuproblemen en de economische crisis het hoofd kunnen worden geboden: terug naar de basis. Deze omslag diende zich de afgelopen jaren al aan door een herwaardering van het ambacht. Opvallend dit jaar is het verfijnde designlabel Thomas Eyck met een serie delicate koperen gebruiksvoorwerpen die ontwerper Aldo Bakker heeft vervaardigd met een kopersmid.

Tegelijkertijd zijn elders in de stad de producten te zien die zijn vader, voormalig Droog Design-directeur Gijs Bakker, met een tiental jonge ontwerpers en traditionele ambachtslieden uit Taiwan heeft ontwikkeld. Een porseleinen lampenkap is zo dun dat deze bijna transparant wordt als het licht aan is. Over een stoel van gevlochten bamboe hebben zijderupsen een zilverachtig vlies gesponnen dat met transparante kunststof is verhard. Onder de strenge hand van de conceptuele ontwerper Bakker zijn de Taiwanese ontwerpers en ambachtslieden boven zichzelf uitgestegen – een sterk voorbeeld van hoe de creatieve kenniseconomie kan worden geëxporteerd.

Ambacht is in veel gevallen een doel op zich geworden – namelijk het creëren van mooie, tijdloze producten – en niet meer een manier om nieuwe vormen en productietechnieken te verkennen. Het is weliswaar een serie prachtige lampen die de klassieke Venetiaanse kristalproducent Venini met onovertroffen vakmanschap heeft vervaardigd voor het hippe Britse designlabel Established & Sons. Maar het is vooral oude wijn (een grand cru, dat wel) in nieuwe zakken.

Dan is de herinterpretatie van de orale historie door een student van de Design Academy Eindhoven veel sterker. De Koreaanse Ryou Jihyun heeft bijna vergeten technieken verzameld voor het ongekoeld bewaren van voedsel, zoals eieren in een kom olie leggen of knolgroente in zilverzand steken. Vervolgens ontwierp ze een ingetogen houten keukenmeubel waarin deze technieken zijn verwerkt. Net als producten kunnen dus ook ideeën worden gerecycled.

Gebroken spiegels
Zelfs Italiaanse paradepaardjes als Edra en Kartell gaan terug naar de basis. Edra, dat normaal gesproken zwoele meubels van leer en velours uitbrengt, heeft de nieuwe collectie Barbarians gedoopt – net als modehuizen werken steeds meer interieurlabels met thematische collecties die zich goed in de markt laten zetten.

De broertjes Humberto en Fernando Campana uit Brazilië ontwierpen voor Edra kasten en lampen, vervaardigd van gebroken spiegels, en een simpele tafel van grove klei.

Kartell, producent van nogal schreeuwerige, bontgekleurde plastic stoelen, toont alleen maar zwarte stoelen. Daardoor is opeens goed te zien dat veel van die stoelen schitterend van vorm zijn. Pontificaal in het midden staat een ‘onzichtbare’ stoel van transparant plexiglas.

Nog basaler is de stoel Sedia 1 van de Italiaanse meesterontwerper Enzo Mari. In 1974 werkte Mari aan Autoprogrettazione. Uit deze serie zelfbouwmeubels is nu deze rechttoe-rechtaan stoel in productie genomen door het bedaagde Finse meubelmerk Artek. De stoel kan via internet worden besteld in de vorm van dertien vurenhouten plankjes en een doosje spijkers. Op internet staat een instructiefilmpje waarin Mari zelf uitlegt hoe de stoel moet worden gemonteerd. Zelf een designstoel maken, terwijl de grote Mari over je schouder meekijkt – tegen zo’n beleving kan zelfs een kristallen zon of een akoestische moederschoot niet op.

Stapel hout
Afgaande op deze 49ste editie van de Salone del Mobile lijkt het wel alsof design vooral gaat over ervaringen en ideeën. De stoelen zijn onzichtbaar of worden gereduceerd tot een stapel hout en wat spijkers. Het is Maarten Baas – wéér hij – die deze trend het meest intuïtief heeft aangevoeld. Vorig jaar trok hij al aandacht met zijn klokken die bestonden uit video-installaties van mensen die tergend langzaam de wijzers bedienden door deze eindeloos te tekenen en weg te gummen. Deze filmpjes heeft hij nu gereduceerd tot een applicatie voor smartphones. Voor slechts 99 eurocent is een echte Maarten Baas voor iedereen bereikbaar – zonder daarbij het milieu te belasten. De pas 32-jarige ontwerper is erin geslaagd om met gebruik van innovatieve productie- en distributietechnieken van een bestaand ontwerp een nieuw en aantrekkelijk product te maken. Meer basic kan design niet zijn.

Meer over