Rwanda houdt moeite met optreden VN-tribunaal

Rwanda is uiterst ontevreden over het functioneren van het Rwanda-Tribunaal. In vijf jaar zijn slechts zes verdachten veroordeeld. De VN-aanklaagster poogt de relatie te verbeteren....

Van onze correspondent Kees Broere

'Ik ben optimistisch van aard', zei Carla del Ponte kort na haar installatie als aanklaagster in het Internationaal Tribunaal voor Joegoslavië en Rwanda. De afgelopen tweeënhalve maand heeft zij die eigenschap hard nodig gehad, met name bij haar pogingen de schade te herstellen die het tribunaal heeft opgelopen in de contacten met Rwanda.

Hartelijk zijn die contacten nooit geweest. Het Rwanda Tribunaal is door de Verenigde Naties opgericht na de genocide van 1994. In vijf jaar tijd zijn honderden miljoenen besteed aan het opsporen en voor de rechter brengen van verdachten. Zes mensen zijn nu veroordeeld. Veel te weinig, meent Rwanda, dat bovendien gekant is tegen het feit dat levenslang de hoogste straf is die de rechters in het Tanzaniaanse Arusha kunnen opleggen.

In Rwanda zelf wil de rechtsgang overigens ook allesbehalve vlotten. In de overvolle gevangenissen zitten zo'n 135 duizend verdachten al jaren te wachten op hun proces. Maar Rwanda zegt mensen noch middelen te hebben om de rechtsgang te versnellen. Wel gaat het experimenteren met gacaca, een rechtsvorm die vroeger in de dorpsgemeenschappen werd toegepast.

In Arusha verblijven de verdachten in keurige cellen en hebben zij recht op dure internationale advocaten. Nederland is een van de landen die aan het tribunaal meebetalen.

Maar Den Haag is ook uiterst kritisch over de bureaucratie van deze VN-organisatie, zoals blijkt uit een vertrouwelijk rapport, dat Nederland al bijna een jaar geleden opstelde.

In dat rapport wordt met name de positie gehekeld van griffier Agwu Okali, die 'de efficiëntie en reputatie van het tribunaal in gevaar' zou brengen, bijvoorbeeld door zijn buitensporige declaraties. Het is met dergelijke westerse kritiek geen wonder dat het tribunaal ook in Rwanda zelf, waar het eveneens een kantoor heeft, weinig vrienden kent.

Toen het Hof van Beroep van het tribunaal, dat in Den Haag is gevestigd, begin vorige maand dan ook op technische gronden de vrijlating eiste van een van de hoofdverdachten vonden de Rwandese autoriteiten 'opnieuw een stok om de hond te slaan', zoals een hoge medewerker van het tribunaal in Kigali zegt. Rwanda noemde de uitspraak 'justitiële travestie van monstrueuze proporties' en schortte alle banden met Arusha op.

Del Ponte wilde naar Kigali om de zaak uit te praten, maar kreeg daarvoor lange tijd geen visum. Toen zij eenmaal binnen mocht, wenste niemand van de autoriteiten haar te zien. En dat terwijl in de tussentijd toch twee nieuwe verdachten in het buitenland waren opgespoord en gearresteerd, en een zesde verdachte in Arusha tot levenslang was veroordeeld.

De cirkel waarbinnen het Rwanda Tribunaal draait, dreigt daarmee alleen maar vicieuzer te worden. Het tribunaal heeft de medewerking van Rwanda hard nodig, bijvoorbeeld voor het vinden van getuigen van de genocide. Nu het werk vanuit Kigali 'bijna tot stilstand is gekomen', zoals vice-aanklager Bernard Muna het noemt, wordt de rechtsgang in Arusha enkel verder vertraagd.

Daarmee heeft Rwanda nog meer argumenten om het tribunaal in een kwaad daglicht te stellen. De internationale gemeenschap liet Rwanda tijdens de genocide in de steek, aldus Kigali. Van de Verenigde Naties, zo luidt de algemene opinie, valt sinds die tijd niets goeds meer te verwachten.

Meer over