Ruzies borrelen op in snelkookpan voor menselijke gevoelens

Een nacht in een asielzoekerscentrum. De acteur die als eerste ontwaakt in de voorstelling Stemmen in de Nacht heeft een lange weg afgelegd voordat hij zich vrij genoeg voelde in de Nederlandse taal om dit stuk te openen met een aantal monologen....

Annette Embrechts

Een verkoudheid houdt zijn personage Barani uit zijn slaap. De stemmen in zijn hoofd vertellen niet het autobiografische verhaal van de Iraanse theatermaker Ali Kouchiry maar een vergelijkbaar relaas, geschreven door de Iraanse auteur Nasim Khaksar. Over het dodelijk effect van jarenlang wachten, over de afgesneden weg naar de wortels in het moederland en over het beladen contact met collega-asielzoekers. De levens van de vier andere acteurs - twee Iraniërs, een Koerd en een Hindoestaan - zijn door eenzelfde lot getekend.

Ook bij hun personages ligt het hart op de tong. Ze vertellen in emotioneel Nederlands. Leggen verkeerde klemtonen en onderstrepen hun gevoelens met gebaren die hier in modern theater al lang uit de mode zijn.

Daar begint het probleem van Stemmen in de Nacht. Regisseur Helmert Woudenberg koos voor een tamelijk statige enscenering waarin de spelers telkens via een losstaande theaterdeur bij elkaar binnenvallen. De structuur van het stuk is uit evenwicht: de uitgespeelde conflicten spannen niet samen tot een drama. Enerverend wordt het alleen wanneer ruzies rond jaloezie en eenzaamheid opborrelen in het asielzoekerscentrum, dat als een snelkookpan werkt voor menselijke gevoelens.

Hoewel Woudenberg hard heeft gewerkt om dit vertellend theater zo dicht mogelijk bij de spelers te houden, smacht je als toeschouwer naar een brutalere aanpak, naar abstracter spel, meer humor, meer afwisseling tussen beeld, verhaal, beweging en muziek.

Toch blijft het thema knagen. Het leven van een vluchteling kent maar een paar nooduitgangen: de A-status, zelfmoord of creativiteit. Als Balout Khazraei even op de setar speelt, valt de voorstelling op haar plek: muziek als katalysator van emoties in plaats van heftig gegesticuleer. Stemmen in de Nacht toont vier mannen en een vrouw - een dichter, een muzikante, twee acteurs en een theatermaker - voor wie kunst van levensbelang is. Hoe groot de kloof ook tussen hun artistieke achtergrond en die van het Nederlands moderne theater, de kunstwereld moet zich blijven afvragen wat ze gevluchte kunstenaars te bieden heeft.

Meer over