NIEUWS

Rutte wilde RIVM passeren bij beoordeling artikel over coronastrategie, blijkt uit openbaar gemaakte sms’jes

Premier Mark Rutte verklaarde aan het begin van de coronacrisis de adviezen van het RIVM ‘heilig’, maar voer zelf niet blind op de deskundigen. De premier was dusdanig onder de indruk van een artikel over corona dat in maart viraal ging op internet dat hij vroeg om het stuk ‘buiten het RIVM om te laten valideren’.

Premier Mark Rutte met zijn telefoon tijdens dag twee van de algemene beschouwingen in de Tweede Kamer.  Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Premier Mark Rutte met zijn telefoon tijdens dag twee van de algemene beschouwingen in de Tweede Kamer.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Dat blijkt uit sms'jes van de premier die openbaar zijn geworden na een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) door de Volkskrant. In het artikel ‘De hamer en de dans’ pleitte publicist en ingenieur Tomas Pueyo voor een totale lockdown om het virus zo ver mogelijk terug te dringen. Dat Pueyo geen wetenschapper of viroloog was, weerhield Rutte er niet van om buiten het RIVM om naar het artikel te laten kijken.

De premier stuurde het stuk op 21 maart door naar de ministers Hugo de Jonge en Ferdinand Grapperhaus (Justitie en Veiligheid). Hij schreef daarbij: ‘Stuur jullie separaat bericht met link naar artikel. Ben hier van geschrokken. Kan kwaliteit, etc. niet overzien. Hugo, heb jij kanalen dit snel, misschien eerst buiten het RIVM om, te laten valideren?’

Groepsimmuniteit

Rutte deed het verzoek vijf dagen na zijn televisietoespraak over de corona-aanpak. Op die speech was kritiek gekomen, omdat de premier had gesuggereerd dat er ‘groepsimmuniteit’ kon ontstaan door het virus gecontroleerd rond te laten gaan onder de gezonde bevolking, terwijl de ouderen beschermd zouden worden. ‘Dat leidt tot een beheerste verspreiding, onder groepen die het minste risico lopen’, aldus Rutte destijds.

In zijn speech had Rutte Nederland juist opgeroepen om te vertrouwen op het RIVM. ‘Het antwoord op alle vragen begint bij de kennis en ervaring van deskundigen’, zei de premier. ‘Laat ons daaraan vasthouden, aan deskundigen als Jaap van Dissel en zijn collega’s binnen en buiten het RIVM. Virologen, intensive care artsen en andere specialisten... Blijf uw gezond verstand gebruiken en luister naar de deskundigen.’

Een antwoord van De Jonge op het verzoek van Rutte is niet terug te vinden in de openbaar gemaakte correspondentie. Waarom het RIVM bij de beoordeling van het artikel gepasseerd moest worden, is niet duidelijk. De experts bij het RIVM stonden niet erg open voor de meningen van buitenstaanders, zo valt te horen.

In een brief aan de Tweede Kamer heeft Rutte donderdag laten weten dat hij verder geen inhoudelijk commentaar wil geven op zijn sms’jes. Als reden geeft hij dat ‘de Onderzoeksraad voor de Veiligheid de aanpak van de Coronacrisis door de Nederlandse overheid als geheel in onderzoek heeft’.

Retoriek

De premier en de minister van Volksgezondheid namen in oktober de retoriek van de ingenieur Pueyo deels over. De twee bewindspersonen spraken toen over ‘een hamer’ om het virus mee plat te slaan. ‘Als het wat platter is moeten we die macabere tango dansen met dat virus door tenminste ons aan die anderhalve meter en het handen wassen te houden’, aldus Rutte destijds.

Uit de sms’jes van de premier blijkt ook dat hij al op 12 maart aandrong op een inreisverbod vanuit China om de verspreiding van het virus tegen te gaan. ‘Zou toch mooi zijn als we dat inreisverbod vanavond rond hebben. Kun jij duwen?’, vraagt de premier dan aan zijn topambtenaar. ‘Te complex’, antwoordt de ambtenaar. ‘Vanavond zeggen dat we er serieus naar kijken is maximum.’

PvdA-Kamerlid Attje Kuiken meent dat de sms'jes van Rutte ‘een fascinerend inkijkje’ bieden en concludeert dat de premier meer openstond voor een rigoureuze indamming van de pandemie dan tot dusver gedacht. ‘Rutte keek nadrukkelijk naar indamstrategie en snel inreisverbod’, aldus Kuiken op twitter. ‘De strategie voor groepsimmuniteit was dus echt de agenda van Van Dissel. De enquête naar deze pandemie gaat echt veel bijzondere inzichten opleveren denk ik zo maar.’

Uit de sms’jes van Rutte blijkt ook dat Rutte zich in de beginperiode van de coronapandemie persoonlijk bemoeide met de aankoop van beschermingsmiddelen en beademingsapparatuur. Rutte dacht op 21 maart iemand gevonden te hebben die een miljoen mondkapjes per dag kon regelen. ‘Dit is echt een kans. Staat klaar voor woensdag indien gewenst.’ Om wie het ging en wat ervan terecht is gekomen, is niet bekend.

Volgens een woordvoerder werd de premier vaker benaderd door mensen die zeiden beschermingsmiddelen te kunnen leveren. ‘Die zijn altijd doorverwezen naar VWS. Daar trokken ze de leads dan na.’

In februari legde Rutte zich erbij neer dat het coronavirus ook naar Nederland zou komen. Zijn raadsadviseur merkte destijds op dat door alle reisbewegingen tijdens de voorjaarsvakantie verspreiding van het virus onvermijdelijk leek. ‘Inderdaad kwestie van tijd’, schreef Rutte op 23 februari. ‘Tegenhouden kan niet.’ Vier dagen later werd de eerste besmetting in Nederland vastgesteld.

Inzage

Het is voor het eerst dat sms-verkeer van de premier openbaar wordt. Het ministerie van Algemene Zaken heeft zich daar lang tegen verzet. De Volkskrant vroeg al in maart 2020 om inzage in de tekstberichten van de premier om zo beter zicht te krijgen op de crisisbestrijding in de eerste maanden van de coronapandemie. Volgens de huidige wet moet een verzoek om openbaarmaking van informatie binnen twee maanden worden beantwoord.

Het ministerie liet in december 2020 weten de sms’jes niet openbaar te willen maken. Nadat de Volkskrant bezwaar had aangetekend, zei het ministerie dat de gegevens mogelijk alsnog naar buiten konden komen. Toch moest de Volkskrant in april naar de rechter stappen om een snellere openbaarmaking af te dwingen.

In 2019 oordeelde de Raad van State dat sms- en app-verkeer ook onder de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) valt. Toch bleef het ministerie van AZ zich verzetten. Een beroemd sms'je dat Unilever-topman Paul Polman naar premier Mark Rutte stuurde over de afgeblazen verhuizing van het hoofdkantoor van de multinational naar Nederland bleek uiteindelijk verdwenen.

Meer over