AnalyseCrisiscommunicatie

Rutte wacht dinsdag nieuwe beproeving in crisiscommunicatie

Premier Rutte maakt dinsdag bekend hoe de coronamaatregelen er na 28 april uitzien. Bij eerdere beleidswijzigingen ontstond vaak verwarring. Deze keer heeft Rutte het voorwerk al gedaan.

De gebarentolk, minister Bruins, premier Rutte en RIVM-directeur Van Dissel op 12 maart.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

De verwachtingen zijn de afgelopen dagen al voortdurend getemperd door premier Rutte. Gevraagd en ongevraagd liet hij weten dat na 28 april ‘het loket echt niet in één keer opengaat’. ‘Het is niet zo dat we ineens allemaal weer de straat op kunnen.’ En: ‘Er zal nog steeds geen alternatief zijn voor de anderhalvemetersamenleving.’

Zo heeft Rutte al het voorwerk gedaan voor zijn belangrijkste opgave bij de persconferentie vandaag over het coronabeleid: Nederland uitleggen waarom de versoepeling van maatregelen vooralsnog beperkt blijft.

Ingewijden houden nog een slag om de arm omdat de definitieve besluiten pas dinsdag vallen, maar alles wijst erop dat zo veel mogelijk thuiswerken ook na 28 april het devies blijft. De horeca gaat waarschijnlijk nog niet open en het middelbaar en voortgezet onderwijs houden hun deuren eveneens gesloten. Het verbod op grote evenementen wordt verlengd van 1 juni tot na de zomer.

De kinderopvang en het basisonderwijs kunnen mogelijk wel na de meivakanties weer (deels) open, maar het kabinet wil eerst nog overleggen met leraren- en onderwijskoepels over de wijze waarop dat moet gebeuren. Verder komt er waarschijnlijk iets meer bewegingsvrijheid voor jongeren onder de 18 en wordt gekeken of ‘contactberoepen’, zoals kappers en schoonheidsspecialisten, weer enigszins op gang kunnen komen. Ook ligt de optie op tafel om verpleeg­huizen zelf meer te laten bepalen of ze bezoek toelaten. Veel meer zit er nog niet in, is de verwachting.

Premier Mark Rutte met ministers Van Rijn (uiterst links), Grapperhaus en De Jonge op 23 maart.Beeld BSR Agency

Enige bewindspersoon

Premier Rutte zal dinsdag de enige bewindspersoon zijn die de beslissingen naar buiten brengt, zo is nu ‘in beginsel’ afgesproken binnen het crisisteam. Hij zal vergezeld worden door RIVM-baas Jaap van Dissel, die de wetenschappelijke onderbouwing moet geven voor het kabinetsbeleid. 

Bijkomend voordeel: door de eventuele afwezigheid van vicepremier Hugo de Jonge zal het waarschijnlijk dinsdag minder gaan over de omstreden app die mensen moet waarschuwen als ze in contact zijn geweest met een besmet persoon. De ontwikkeling van die app verloopt vooralsnog minder voorspoedig dan De Jonge had voorzien.

Rutte wil zelf ook liever niet dat er meer dan twee personen plus de doventolk op het podium staan. Toen op 23 maart vier bewindspersonen het woord namen, leidde dat uiteindelijk tot grote onduidelijk over welke maatregelen nou precies waren afgekondigd. Zo ontstond de indruk dat alle evenementen tot 1 juni verboden waren, maar dat bleek achteraf slechts te gaan om vergunningsplichtige evenementen. ‘Die persconferentie was een dieptepunt’, aldus een betrokkene.

Premier Rutte en minister De Jonge op 19 maart.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Ook met minder mensen op het podium blijkt het tot dusver lastig om de communicatie ‘strak’ te houden, zoals Rutte dat noemt. Rutte en Van Dissel maakten samen al een valse start toen ze op 10 maart afkondigden dat Nederlanders voortaan geen handen meer mogen schudden. Die boodschap werd bezegeld met een handdruk en Ruttes arm om de schouder van Van Dissel.

Onherroepelijk geschipper

Later ontstond er verwarring en onrust toen Rutte en Van Dissel spraken over het streven naar groepsimmuniteit. Na alle commotie werd de uitleg dat groepsimmuniteit niet het doel is, maar een effect van het Nederlandse beleid.

Een deel van de moeizame communicatie wordt volgens ingewijden verklaard doordat de kennis over het virus nog volop in ontwikkeling is. ‘Met 50 procent van de kennis moet je 100 procent van de beslissingen nemen’, benadrukt Rutte keer op keer.

Dat leidt onherroepelijk tot geschipper. Zo moet de premier dinsdag uitleggen waarom de middelbare scholen nog langer dichtblijven, hoewel hij eerder juist tegen sluiting was. Slechts onder publieke druk werd op 15 maart alsnog besloten om alle leerlingen thuis te laten. ‘Van mij had het niet gehoeven’, zei Rutte toen. 

Het grootste probleem is dat er geen standaardbeleid is, zo wordt er achter de schermen gemopperd. Experts verschillen van mening, landen verschillen van mening. Wat het kabinet dinsdag ook beslist, altijd zal een journalist of andere kritische buitenstaander er op kunnen wijzen dat het er in land X of Y heel anders aan toe gaat. 

Het kabinet wil nu liever een te kleine stap nemen dan het risico lopen op een nieuwe uitbraak doordat er te snel versoepeld wordt. Aan Rutte de taak om de rest van Nederland dinsdag ook te overtuigen van die koers. 

Verwachtingen temperen

Vier recente uitspraken van premier Rutte 

‘Ik moet waarschuwen: het kan ook zo zijn, dat je juist het hele pakket nog verder moet verlengen.’ (15 april)

‘Het loket gaat zeker niet in één keer open.’ (15 april)

‘We zitten echt nog niet in de fase waarin we weer kunnen gaan tennissen!’ (16 april)

‘Het ligt niet aan mij. Het ligt aan het virus. Dat virus hebben we geen van allen bedacht.’ (16 april)

De exitstrategie: vijf lessen uit het buitenland waar Nederland wat van kan leren

In Duitsland mogen kleine winkels weer open, in Australië de stranden en het zwaar getroffen Iran opent zelfs grote winkelcentra. Premier Rutte maakt dinsdagavond bekend wanneer en hoe in Nederland het normale leven weer langzaam kan worden opgepakt. Wat is de juiste exitstrategie?

Meer over